Πέρα από μέτωπο ενός σκληρού τετραετούς πολέμου, η Ουκρανία εξελίσσεται σε πεδίο δοκιμών -ένα εργαστήρι για το μέλλον των συγκρούσεων, όπου η τεχνολογία να δοκιμάζεται σε πραγματικό χρόνο.
Προς επίρρωση ήρθε η πρόσφατη ανακοίνωση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν θέση από τους Ρώσους χωρίς την εμπλοκή ούτε ενός στρατιώτη στο πεδίο, παρά μόνο με drones και ρομπότ εδάφους.
Δεν είναι απλώς μια επιχειρησιακή επιτυχία. Αποτελεί ένα ορόσημο. Για πρώτη φορά, μια μάχη κερδήθηκε από τις μηχανές.
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία, ούτε μεμονωμένη. Τους τελευταίους μήνες, ο ουκρανικός στρατός έχει εντείνει τη χρήση μη επανδρωμένων επίγειων οχημάτων (UGV), τα οποία κατευθύνονται εξ αποστάσεως για αποστολές που μέχρι πρότινος απαιτούσαν φυσική παρουσία στρατιωτών.
Περιλαμβάνουν από επιθέσεις εφόδου και αποναρκοθετήσεις, μέχρι διασώσεις τραυματιών, μεταφορά εφοδίων και υλικοτεχνικές εργασίες. Μόνο στο πρώτο τρίμηνο του έτους, λέει το Κίεβο, τα UGV πραγματοποίησαν περισσότερες από 22.000 αποστολές. Άλλα είναι μεγάλα όσο ένα φορτηγό και άλλα μικρά όσο ένας φούρνος μικροκυμάτων. Τα περισσότερα κινούνται με ταχύτητα 10-15 χιλιομέτρων την ώρα. Αναλόγως το είδος και την αποστολή, μπορούν να μεταφέρουν αρκετές εκατοντάδες κιλά φορτίου ή να ρυμουλκούν. Να φέρουν τηλεκατευθυνόμενα πολυβόλα, αυτόματους εκτοξευτές χειροβομβίδων ή συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου. Να είναι φορτωμένα με εκρηκτικά για ανατίναξη σε θέσεις του ρωσικού στρατού, σε ρόλο καμικάζι. Μαζί με τα εναέρια και θαλάσσια drones, συνθέτουν ένα δίκτυο πολεμικής δράσης χωρίς άμεση ανθρώπινη εμπλοκή στα πεδία των μαχών.
Η περίπτωση του Droid TW-7.62 είναι ενδεικτική.
Για 45 ημέρες επιχειρούσε σχεδόν αυτόνομα, επιστρέφοντας περιοδικά στη βάση συντήρησης για επαναφόρτιση μπαταρίας και αναπλήρωση πυρομαχικών.
Με μέγιστη εμβέλεια 25 χιλιομέτρων, μπορεί να ταξιδέψει με επτά χιλιόμετρα την ώρα και να επιτίθεται σε στόχους σε απόσταση ενός χιλιομέτρου.
Τον περασμένο Ιανουάριο δε, πρώτη φορά στα χρονικά, αιχμαλώτισε τρεις Ρώσους στρατιώτες, χάρη σε αυτόματα συστήματα ανίχνευσης ΑΙ, με τα οποία είναι εξοπλισμένο.
Τεχνολογία αιχμής στα μέτωπα, εν μέσω λειψανδρίας
Στον πέμπτο πλέον χρόνο της, η ρωσική πλήρης εισβολή στην Ουκρανία έχει μετατρέψει την αμυνόμενη χώρα -που πασχίζει από την έλλειψη μάχιμων- σε κέντρο ανάπτυξης και δοκιμής προηγμένης στρατιωτικής τεχνολογίας.
Παράγει πλέον με ταχείς ρυθμούς μη επανδρωμένα οπλικά συστήματα ξηράς, αέρος και θαλάσσης και drones αναχαίτισης, χρησιμοποιώντας παράλληλα την αμυντική τεχνογνωσία της ως μοχλό για στρατηγικές συμμαχίες.
Το Κίεβο κλείνει συμφωνίες συμπαραγωγής με ευρωπαϊκές χώρες.
Υπέγραψε συμφωνίες συνεργασίας με πετρομοναρχίες του Κόλπου, που εν μέσω του πολέμου στο Ιράν έχουν ξοδέψει δισεκατομμύρια δολάρια για την αναχαίτιση των φθηνών ιρανικών drones με πανάκριβα συστήματα αεράμυνας.
Στην ίδια την Ουκρανία, εν τω μεταξύ, τα drones και τα μη επανδρωμένα χερσαία οχήματα αλλάζουν τους όρους του πολέμου.
Η πρώτη γραμμή έχει αντικατασταθεί σε πολλά σημεία από τις λεγόμενες «ζώνες θανάτου».
Κορεσμένη με μη επανδρωμένα συστήματα, μπορεί να εκτείνεται έως 30 χιλιόμετρα και από τις δύο πλευρές, με οτιδήποτε κινείται εντός αυτής να μπορεί να εντοπιστεί και να πληγεί σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Όχι ότι τα πάντα λειτουργούν ρολόι.
Ειδικά τα UGV μπορεί να αποδειχθούν δύσκολα στον τηλεχειρισμό, ειδικά σε ανώμαλα εδάφη.
Είναι επίσης εκτεθειμένα σε από αέρος επιθέσεις.
Όμως τα ρομποτικά, τηλεκατευθυνόμενα συστήματα έχουν πάψει εδώ και μήνες να αποτελούν πειραματικά εργαλεία.
Είναι πια αναπόσπαστο μέρος των μαχών.
Τώρα, η Ουκρανία δηλώνει αποφασισμένη να υπερτριπλασιάσει την παραγωγή UGV, φτάνοντας τα 50.000 μέσα στη χρονιά.
Με την τεχνολογία να δοκιμάζεται επί του πεδίου, κάθε αποτελεσματική εκδοχή της περνά σε αυξημένη παραγωγή, προσαρμοσμένη στις επιχειρησιακές ανάγκες της στιγμής.
Και κάπως έτσι ο πόλεμος μετατρέπεται σε μια διαδικασία διαρκούς ανατροφοδότησης της αμυντικής βιομηχανίας.
Πρόκειται ουσιαστικά για ένα αντιστάθμισμα στην κόπωση και στην απροθυμία του πληθυσμού να συνεχίσει έναν πόλεμο με όρους μαζικής επιστράτευσης.
Η ρομποτικοποίηση της σύγκρουσης δεν την καθιστά ωστόσο λιγότερο βάναυση και βίαιη.
Η ανταπάντηση της Ρωσίας
Σε αυτόν τον αδιέξοδο πόλεμο φθοράς, τα όπλα πολλαπλασιάζονται και οι στρατιώτες λιγοστεύουν και στην πλευρά της Ρωσίας.
Μέχρι σήμερα, 50 μήνες από την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία, η υπεροπλία της δεν της έχει εξασφαλίσει την επίτευξη των στόχων αυτού που συνεχίζει να αποκαλεί «ειδική στρατιωτική επιχείρηση».
Ούτε καν τον βασικό: την πλήρη κατάληψη του Ντονμπάς.
Στο δε πεδίο, οι Ρώσοι υπερτερούν αριθμητικά, όμως οι δυσκολίες αναπλήρωσης των απωλειών στην πρώτη γραμμή είναι πλέον εμφανής.
Οι ρυθμοί στρατολόγησης συμβασιούχων στρατιωτών παραμένουν κάτω από τον πήχη.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου (ISW), ο ρωσικός στρατός στρατολόγησε 800-1.000 άτομα την ημέρα κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, σε σύγκριση με 1.000-1.200 την ίδια περίοδο το 2025.
Πρόκειται για μείωση περίπου 20%, εφόσον ευσταθούν οι αριθμοί.
Η τάση καταγράφεται ενώ τα μπόνους κατάταξης έχουν εκτοξευθεί σε ιστορικά επίπεδα -σχεδόν 1,47 εκατομμύρια ρούβλια κατά μέσο όρο- πιέζοντας τους περιφερειακούς προϋπολογισμούς.
Και σε αυτή την πλευρά των συνόρων, η κόπωση από τον πόλεμο πια περισσεύει.
Και εδώ, η τεχνολογία έρχεται να καλύψει το κενό.
Η Ρωσία επενδύει συστηματικά και αυτή σε μη επανδρωμένα συστήματα, και δη χερσαία.
Πρόσφατα, δόθηκαν στη δημοσιότητα πλάνα από το νέο ρομποτικό σύστημα «Kurier», ένα καθιστικό UGV.
Περιστρέφει έναν σταθεροποιημένο πυργίσκο και εκτοξεύει βλήματα όλμου 82 χιλιοστών με μαθηματική ακρίβεια.
Έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί εξ αποστάσεως, μέσω κρυπτογραφημένων εντολών.
Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας του ρωσικού υπουργείου Άμυνας να ενσωματώσει τη ρομποτική στο επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Πλατφόρμες όπως το «Omich» αναλαμβάνουν ήδη κρίσιμες αποστολές: από μεταφορά πυρομαχικών, έως διακομιδή τραυματιών.
Το αποτέλεσμα είναι μια επιταχυνόμενη κούρσα εξοπλισμών μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, καθώς ο πόλεμος μπαίνει σε νέα φάση.
Ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η ισχύς πυρός, αλλά η αυτοματοποίηση.
Η Ουκρανία ως εγχειρίδιο
Προφανώς, η ρομποτοποίηση του πολέμου δεν συντελείται μόνο στα ουκρανικά εδάφη.
Μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης έχουν ήδη δοκιμαστεί στα αιματοβαμμένα εδάφη της Γάζας και τώρα στο Ιράν.
Στρατιωτικοί αναλυτές και ειδικοί επισημαίνουν ότι η ανθρωπότητα οδηγείται όλο και πιο κοντά σε ένα σενάριο όπου ο πόλεμος θα διεξάγεται μεταξύ ρομπότ, χωρίς ανθρώπους στη γραμμή πυρός.
Είναι αυτή η προοπτική που δοκιμάζεται, ακόμη σε πρώιμο στάδιο, στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Πρόκειται για ένα μέτωπο που πλέον δεν καθορίζεται μόνο στα χαρακώματα από στρατιώτες, αλλά από κώδικες, αισθητήρες και μηχανές που κατευθύνονται από απόσταση.
Με την έως τώρα συσχέτιση μεταξύ θανάτων και κατεχόμενων ή απελευθερωμένων τετραγωνικών χιλιομέτρων ουκρανικής γης να είναι τραγικά δυσανάλογη, η υπόσχεση σκληρών μαχών με περιορισμένες ή και μηδενικές ανθρώπινες απώλειες δείχνει να φαντάζει πλέον δελεαστική και για τις δύο πλευρές.
Η αυτοματοποίηση του πολέμου ακόμη αργεί.
Όμως η Ουκρανία φαντάζει όλο και περισσότερο με το προσχέδιο μιας νέας μορφής πολέμου, όπου η βία γίνεται πιο απομακρυσμένη για τους ανθρώπους.
Αλλά δεν κάνει τους πολέμους πιο απάνθρωπους.
Αντιθέτως, ίσως να τους καταστήσει τελικά πιο εύκολους ως επιλογή.