Η επίσκεψη του Προέδρου της Κύπρου στην Ινδία κλείνει τον κύκλο Ινδίας–Ευρώπης, καθώς Ισραήλ, Ελλάδα και ΗΑΕ χτίζουν διάδρομο χωρίς την Τουρκία
Γράφει ο Σάι Γκαλ, EurAsian Times
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έφτασε στο Νέο Δελχί μεταφέροντας όχι μόνο την κυπριακή σημαία, αλλά και έναν ευρύτερο στρατηγικό στόχο. Το μήνυμα ήταν σαφές: αυτό το μικρό νησιωτικό κράτος στα νοτιοανατολικά σύνορα της Ευρώπης μετατρέπεται σε κρίσιμη γέφυρα ανάμεσα στον Ινδο-Ειρηνικό, την Ανατολική Μεσόγειο και τον πυρήνα της Ευρώπης.
Οι ημερομηνίες πλέον μοιάζουν με γεωπολιτικές συντεταγμένες.
Ο Μόντι στην Κύπρο τον Ιούνιο του 2025. Οι Νετανιάχου, Μητσοτάκης και Χριστοδουλίδης στην Ιερουσαλήμ τον Δεκέμβριο του 2025. Ο Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ στο Νέο Δελχί τον Ιανουάριο του 2026. Οι ηγέτες της ΕΕ στην Ινδία τον ίδιο μήνα. Ο Μόντι στην Ιερουσαλήμ τον Φεβρουάριο του 2026. Ο Μητσοτάκης είχε ήδη ανοίξει την ελληνική γραμμή προς το Νέο Δελχί από τον Φεβρουάριο του 2024.
Δεν επρόκειτο για απλές επισκέψεις. Ήταν συναθροίσεις. Η μία μετά την άλλη, η Ινδία, ο Κόλπος, το Ισραήλ, η Κύπρος, η Ελλάδα και η Ευρώπη σταμάτησαν να συζητούν γύρω από έναν χάρτη — και άρχισαν να χτίζουν έναν.
Κατά την επίσκεψη του Μόντι στο Ισραήλ, Νέο Δελχί και Ιερουσαλήμ ξεπέρασαν το επίπεδο της τεχνολογίας και της ασφάλειας. Αναβάθμισαν τη συνεργασία τους και τη συνέδεσαν με τον IMEC, τον διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, καθώς και με το σχήμα I2U2, στο οποίο συμμετέχουν Ισραήλ, Ινδία, ΗΑΕ και ΗΠΑ.
Το Ισραήλ δεν αποτελεί πλέον απλώς τον εταίρο ασφαλείας της Ινδίας στη Μέση Ανατολή. Μετατρέπεται σε μεσογειακό προγεφύρωμα της Ινδίας προς την Ευρώπη. Οι δύο επισκέψεις συνέδεσαν κεφάλαια, λιμάνια, ενέργεια, δεδομένα, υποδομές και ασφάλεια σε έναν ενιαίο επιχειρησιακό κώδικα. Τα Εμιράτα δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο του διαδρόμου. Είναι η μηχανή του.
Ελλάδα και Κύπρος λειτουργούν ως άγκυρες της ευρωπαϊκής ακτής. Στην τριμερή σύνοδο της Ιερουσαλήμ, Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρος συνέδεσαν θάλασσα, ενέργεια, ηλεκτρισμό, φυσικό αέριο, κρίσιμες υποδομές και IMEC σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Ο Μητσοτάκης και ο Χριστοδουλίδης δεν βρέθηκαν εκεί για φωτογραφίες με τον Νετανιάχου. Πήγαν για να δηλώσουν ότι ο δρόμος από την Ινδία προς την Ευρώπη δεν τελειώνει στη Χάιφα. Περνά από τη Λευκωσία, την Αθήνα, τα Βαλκάνια και την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
Ο IMEC αποτελεί τον σκελετό. Γεννήθηκε ως θαλάσσιος και σιδηροδρομικός διάδρομος που συνδέει την Ινδία με τον Κόλπο και τον Κόλπο με την Ευρώπη, μεταφέροντας ενέργεια, δεδομένα και εμπόριο. Η κίνηση της Ρώμης προς το Νέο Δελχί επιβεβαίωσε ότι το ευρωπαϊκό άκρο του σχεδίου αρχίζει να θεσμοθετείται. Όμως ένας σκελετός δεν αρκεί για να υπάρξει σώμα. Χωρίς μεσογειακή άγκυρα, ο IMEC παραμένει ένα διάγραμμα που φτάνει στο νερό χωρίς να μετατρέπεται σε κυριαρχία. Ισραήλ, Κύπρος και Ελλάδα μετατρέπουν το διάγραμμα σε σύστημα.
Ο EastMed αποτελεί τη ραχοκοκαλιά ολόκληρου του σχεδίου — ο αγωγός φυσικού αερίου που συνδέει Ισραήλ, Κύπρο και Ελλάδα. Δεν είναι απλώς χάλυβας και σωλήνες. Είναι μια αρχή: ισραηλινό και κυπριακό αέριο να ρέει απευθείας προς την Ευρώπη μέσω Κύπρου, Κρήτης και Ελλάδας, χωρίς να χρειάζεται άδεια από την Άγκυρα.
Ο Κάθετος Διάδρομος, η βόρεια ενεργειακή διαδρομή των Βαλκανίων, προσδίδει βάθος. Μεταφέρει το ελληνικό σημείο εισόδου προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Έτσι, η Μεσόγειος δεν είναι το τέλος του διαδρόμου αλλά η ευρωπαϊκή του αρχή. Ο IMEC συνδέεται με την Ινδία. Ο EastMed προσφέρει κυρίαρχη ενέργεια. Η βόρεια διαδρομή μεταφέρει και τα δύο στην καρδιά της Ευρώπης. Αυτό πλέον δεν είναι απλή διασυνδεσιμότητα. Είναι ανάσα.
Απέναντι σε αυτό, σχηματίζεται ένα ανταγωνιστικό σύστημα.
Η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν αμυντικό σύμφωνο. Το Πακιστάν φέρεται να έχει αναπτύξει χιλιάδες στρατιώτες, μαχητικά, drones και αντιαεροπορικά συστήματα στη Σαουδική Αραβία, ενώ η Τουρκία συζητά συμφωνία ασφαλείας με το Ριάντ και το Ισλαμαμπάντ. Η Τουρκία μπορεί να μην έχει ακόμη υπογράψει, αλλά ήδη αποτελεί μέρος της εξίσωσης.
Η Σαουδική Αραβία προσφέρει κεφάλαια και κύρος. Το Πακιστάν προσφέρει στρατό, πυρηνική αποτροπή και βιομηχανικό βάθος. Η Τουρκία προσφέρει γεωστρατηγικά περάσματα, πρόσβαση στο ΝΑΤΟ, τον Καύκασο, τη Συρία, τη Λιβύη, την Κύπρο, την αμυντική βιομηχανία και τη δυνατότητα αποσταθεροποίησης.
Η σύμπλευση Ινδίας, ΗΑΕ, Ισραήλ, Κύπρου, Ελλάδας και Ευρώπης δεν αποτελεί αντι-σαουδαραβικό μπλοκ. Είναι αντίβαρο. Η ίδια η Σαουδική Αραβία αποτελεί κρίκο του IMEC και υπενθυμίζει ότι οι διάδρομοι δεν λειτουργούν μέσα σε διπλωματική καθαρότητα. Λειτουργούν υπό πίεση.
Αν ο Μέσος Διάδρομος παγιώσει την Άγκυρα ως πύλη μέσω Καζακστάν, Κασπίας, Αζερμπαϊτζάν, Ζανγκεζούρ και Τουρκίας, ο IMEC ανατρέπει τον χάρτη. Με άγκυρες τον EastMed και το βόρειο ευρωπαϊκό βάθος, εξουδετερώνει το τουρκικό βέτο πριν ακόμη γεννηθεί.
Το Ζανγκεζούρ είναι μια στενή λωρίδα γης με τεράστια γεωπολιτική σημασία. Μέσω της αμερικανικά υποστηριζόμενης διαδρομής TRIPP, θα συνέδεε απευθείας το Αζερμπαϊτζάν με το Ναχιτσεβάν μέσω της νότιας Αρμενίας και από εκεί με την Τουρκία, μετατρέποντας ένα φαινομενικά ασήμαντο πέρασμα σε ισχυρό τουρκοευρασιατικό μοχλό.
Αυτό είναι το «Πρωτόκολλο της Κωνσταντινούπολης» σε εξέλιξη, είτε το ονομάζει κανείς έτσι είτε όχι. Για το Ισραήλ, ο κανόνας είναι απλός: καμία τουρκική εξάρτηση δεν πρέπει να εξελιχθεί σε βέτο απέναντι στην ελευθερία κινήσεων. Για την Ευρώπη, το μάθημα είναι πιο ψυχρό. Μια πύλη μπορεί να παραμένει ανοιχτή νομικά και παρ’ όλα αυτά να αποτυγχάνει πρακτικά. Ο Βόσπορος δεν χρειάζεται να κλείσει· αρκούν διοικητικά μέτρα. Το Ζανγκεζούρ δεν χρειάζεται να αυτοανακηρυχθεί· αρκεί ο έλεγχος της διέλευσης. Κάθε έκθεση σε κίνδυνο πρέπει να μπορεί να αντικατασταθεί πριν μετατραπεί σε εξαναγκασμό. Η πλεονάζουσα ασφάλεια αντικαθιστά τη διαμαρτυρία.
Το Καζακστάν αποκάλυψε το πρόβλημα. Ο Τραμπ δεν το ενέταξε στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Δεν υπήρχε τίποτα προς εξομάλυνση. Ισραήλ και Καζακστάν διατηρούν σχέσεις από το 1992. Η ανακοίνωση προκάλεσε αμηχανία στην Ιερουσαλήμ, όχι στρατηγική. Οι υπουργοί έλαβαν οδηγία να παραμείνουν σιωπηλοί. Δεν εκδόθηκε καμία ανακοίνωση. Η σιωπή ήταν πολιτική: η Ιερουσαλήμ αρνήθηκε να συμμετάσχει στο θέατρο κάποιου άλλου.
Η αποτυχία δεν ήταν η παραδοξότητα. Ήταν ο χάρτης. Το Καζακστάν δεν είναι IMEC. Ανήκει σε έναν άλλο χάρτη: Κίνα, Κεντρική Ασία, Κασπία, Αζερμπαϊτζάν, Ζανγκεζούρ, Τουρκία, Ευρώπη. Η Ουάσιγκτον έντυσε μια τουρκοευρασιατική διαδρομή με μεσανατολικό branding. Δεν ενίσχυσε τις Συμφωνίες του Αβραάμ. Μπέρδεψε ανταγωνιστικές αρχιτεκτονικές.
Ο IMEC μειώνει την εξάρτηση από την Τουρκία. Ο Μέσος Διάδρομος την παγιώνει. Το Καζακστάν δεν προστέθηκε στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Προστέθηκε στην αμερικανική σύγχυση.
Ο Μπάιντεν έφτασε στο ίδιο σημείο από διαφορετική διαδρομή. Τον Ιανουάριο του 2022, η κυβέρνησή του απέσυρε την πολιτική στήριξη προς τον EastMed. Η εξήγηση ήταν περιβαλλοντική και οικονομική. Η πραγματικότητα ήταν η ισχύς: ο αγωγός συγκρουόταν με την αμερικανική προτίμηση να μην αμφισβητηθεί ο αυτοανακηρυγμένος ρόλος της Τουρκίας ως «πύλης». Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία και η Ευρώπη ανακάλυψε ότι η ενεργειακή εξάρτηση δεν είναι δημοσιονομικό ζήτημα αλλά κυριαρχικός κίνδυνος. Το σχέδιο που είχε σχεδιαστεί για να μειώσει αυτόν τον κίνδυνο πάγωσε ακριβώς πριν εκραγεί η κρίση.
Ο Πρόεδρος Τραμπ βλέπει τους διαδρόμους μέσα από συμφωνίες, ορυκτά και θέαμα. Ο Τζο Μπάιντεν έβλεπε τον EastMed μέσα από το πρίσμα της κλιματικής πολιτικής, της αποκλιμάκωσης και της διαχείρισης της Άγκυρας. Ο ένας θολώνει την εικόνα. Ο άλλος παγώνει την κίνηση. Και οι δύο αφήνουν την Ουάσιγκτον να διαχειρίζεται την εξάρτηση αντί να την καθιστά περιττή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν αναντικατάστατος σύμμαχος. Δεν μπορούν όμως να αποτελούν το λειτουργικό σύστημα. Κυριαρχία που εξαρτάται από την εκάστοτε αμερικανική διάθεση δεν είναι κυριαρχία. Είναι διακύμανση.
Το Πακιστάν αποτελεί προειδοποίηση. Η Ουάσιγκτον γνώριζε το πρόβλημα και παρ’ όλα αυτά το ονόμαζε «πρόσβαση»: πληροφορίες, logistics, διαμεσολάβηση. Ο τουρκικός φάκελος έχει την ίδια δομή: υπερβολικά χρήσιμη για να εγκαταλειφθεί, υπερβολικά επικίνδυνη για να αντιμετωπιστεί, υπερβολικά κεντρική για να παρακαμφθεί. Για την Ουάσιγκτον, το Πακιστάν παραμένει δίαυλος. Για το Νέο Δελχί, την Ιερουσαλήμ, τη Λευκωσία και την Αθήνα, η σύγκλιση Πακιστάν–Τουρκίας αποτελεί δομικό κίνδυνο. Εκεί ακριβώς χωρίζουν τα συμφέροντα.
Το Νέο Δελχί έκλεισε τον κύκλο. Η Ινδία μπορεί πλέον να φτάσει στην Ευρώπη μέσω ενός χάρτη που δεν ελέγχεται από κανέναν «θυρωρό». Η διαδρομή δεν ζητά πλέον άδεια. Η γεωγραφία παύει να αποτελεί εργαλείο εκβιασμού.