Η φράση επαναλαμβάνεται μετά από κάθε μεγάλη τρομοκρατική επίθεση στην Ευρώπη: «Ο ύποπτος ήταν γνωστός στις Αρχές». Στο Βερολίνο ακούστηκε ξανά. Και κάθε φορά που επαναλαμβάνεται, λειτουργεί λιγότερο ως καθησυχαστική διαβεβαίωση και περισσότερο ως ομολογία αποτυχίας.
Ο 21χρονος Abdul B. καταζητείται για τη φονική επίθεση στην περιοχή του Τίεργκαρτεν, κοντά στη μεγάλη διοργάνωση του Berlin Pride. Ένα λευκό όχημα έπεσε πάνω στο πλήθος, σκοτώνοντας μία γυναίκα και τραυματίζοντας 16 ανθρώπους. Οκτώ τραυματίες βρίσκονται σε σοβαρή κατάσταση και τρεις δίνουν μάχη για τη ζωή τους. Υπάρχουν επίσης θύματα με τραύματα από αιχμηρά αντικείμενα, ενώ δεν έχει αποκλειστεί η παρουσία δεύτερου δράστη, σύμφωνα με το Reuters.
Ένας στόχος με ισχυρό συμβολισμό
Μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα, οι Αρχές ορθώς αποφεύγουν να ανακοινώσουν οριστικό κίνητρο. Ο τόπος και ο χρόνος της επίθεσης, όμως, διαθέτουν προφανή συμβολική βαρύτητα.
Το Christopher Street Day δεν είναι μια τυχαία συγκέντρωση. Αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις Pride στην Ευρώπη και συγκεντρώνει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στην καρδιά της γερμανικής πρωτεύουσας.
Για έναν ισλαμιστή εξτρεμιστή, ένα τέτοιο γεγονός συνδυάζει όλα τα χαρακτηριστικά ενός «μαλακού στόχου»: μεγάλο και πυκνό πλήθος, διεθνή προβολή, περιορισμένη δυνατότητα απόλυτου ελέγχου και έναν συμβολισμό που βρίσκεται σε πλήρη σύγκρουση με την τζιχαντιστική ιδεολογία.
Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του το κίνητρο. Καθορίζει, όμως, το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάζεται η επίθεση.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος ήταν – Είναι τι γνώριζαν
Η επίσημη ανακοίνωση της Αστυνομίας και της Γενικής Εισαγγελίας του Βερολίνου κατονομάζει τον καταζητούμενο ως Abdul B. και προειδοποιεί ότι ενδέχεται να είναι οπλισμένος και επικίνδυνος. Η αστυνομία τον είχε ήδη εντάξει στον γνωστό ισλαμιστικό χώρο της πόλης.
Οι πληροφορίες του Tagesschau και του RBB πηγαίνουν ακόμη βαθύτερα. Ο 21χρονος φέρεται να είχε προσπαθήσει να ενταχθεί στο Ισλαμικό Κράτος, να είχε φυλακιστεί στον Λίβανο και να είχε συλληφθεί κατά την επιστροφή του στη Γερμανία τον Νοέμβριο του 2025.
Εφόσον αυτές οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν πλήρως, οι γερμανικές αρχές δεν θα μπορούν να υποστηρίξουν ότι αντιμετώπιζαν έναν άγνωστο, μοναχικό δράστη που ριζοσπαστικοποιήθηκε ξαφνικά και χωρίς προειδοποιητικά σημάδια.
Θα πρόκειται για έναν άνθρωπο με καταγεγραμμένο ιστορικό, διεθνείς μετακινήσεις, επαφές με το ισλαμιστικό περιβάλλον και φερόμενη απόπειρα ένταξης στο ISIS. Δηλαδή για την κατηγορία υπόπτων που οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες υποτίθεται ότι έχουν μάθει να αναγνωρίζουν μετά από μία δεκαετία αιματηρών επιθέσεων.
Η δύσκολη απόσταση από την παρακολούθηση στην πρόληψη
Η γνώση της ταυτότητας ενός ακραίου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι Αρχές μπορούν να τον παρακολουθούν αδιάκοπα ή να τον κρατούν επ’ αόριστον χωρίς νέα αποδεικτικά στοιχεία. Ένα κράτος δικαίου δεν φυλακίζει ανθρώπους για όσα ενδέχεται να διαπράξουν στο μέλλον.
Αυτή είναι η πραγματική δυσκολία της αντιτρομοκρατικής πολιτικής: η απόσταση ανάμεσα στη ριζοσπαστική ιδεολογία και στην επιχειρησιακή προετοιμασία μιας επίθεσης μπορεί να είναι μικρή, αλλά νομικά και αποδεικτικά παραμένει τεράστια.
Ακριβώς γι’ αυτό η συγκεκριμένη υπόθεση πρέπει να εξεταστεί χωρίς υπεκφυγές:
- Ποια ήταν η αξιολόγηση επικινδυνότητας του 21χρονου μετά την επιστροφή του από τον Λίβανο;
- Βρισκόταν σε πρόγραμμα αποριζοσπαστικοποίησης και ποιος ήλεγχε τη συμμόρφωσή του;
- Παρακολουθούνταν οι επαφές και οι μετακινήσεις του;
- Πώς απέκτησε πρόσβαση στο όχημα;
- Υπήρξαν προειδοποιητικά σημάδια τις τελευταίες ημέρες;
- Έδρασε μόνος ή υπήρχε οργανωμένη υποστήριξη;
Το όχημα ως όπλο
Η χρήση αυτοκινήτων και φορτηγών ως όπλων δεν αποτελεί νέα μέθοδο. Προϋποθέτει ελάχιστη προετοιμασία, δεν απαιτεί πρόσβαση σε εκρηκτικά και μπορεί να προκαλέσει μαζικά θύματα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Η Γερμανία έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα από επιθέσεις με οχήματα, με κορυφαίο παράδειγμα τη χριστουγεννιάτικη αγορά του Βερολίνου το 2016. Το Reuters καταγράφει σειρά παρόμοιων περιστατικών στη χώρα, με διαφορετικά κίνητρα —ισλαμιστικά, πολιτικά, προσωπικά ή ψυχιατρικά— αλλά με κοινό χαρακτηριστικό την επιλογή συγκεντρωμένου πλήθους ως στόχου.
Αυτό δημιουργεί μια δύσκολη εξίσωση για τις ευρωπαϊκές πόλεις. Δεν μπορούν να μετατρέψουν κάθε δρόμο, πάρκο, συναυλία ή δημόσια εκδήλωση σε στρατιωτικά ελεγχόμενη περιοχή. Δεν μπορούν, όμως, να εξακολουθούν να προστατεύουν μεγάλες συγκεντρώσεις με μέτρα σχεδιασμένα για μια εποχή πριν από την καθιέρωση του οχήματος ως τρομοκρατικού όπλου.
Η ώρα των απαντήσεων
Η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς δεσμεύθηκε ότι η υπόθεση θα διερευνηθεί και οι υπεύθυνοι θα τιμωρηθούν. Αυτό είναι το αυτονόητο. Δεν είναι αρκετό.
Εάν αποδειχθεί ότι ο βασικός ύποπτος είχε επιχειρήσει να ενταχθεί στο ISIS και βρισκόταν ήδη στο μικροσκόπιο των υπηρεσιών, η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στην καταδίκη του φανατισμού ή στην ενίσχυση της αστυνομικής παρουσίας μετά την επίθεση.
Το ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη παρακολουθεί τους ήδη αναγνωρισμένους εξτρεμιστές, ανταλλάσσει πληροφορίες, εφαρμόζει τους όρους αποφυλάκισης και ελέγχει την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αποριζοσπαστικοποίησης.
Οι υπηρεσίες ασφαλείας δεν μπορούν να αποτρέψουν κάθε επίθεση. Όταν, όμως, ο ύποπτος ήταν γνωστός, είχε ιστορικό και είχε ήδη σημάνει συναγερμό, η κοινωνία δικαιούται κάτι περισσότερο από συλλυπητήρια και μία ακόμη υπόσχεση ότι «θα διερευνηθούν όλα».
Δικαιούται να μάθει τι γνώριζαν οι Αρχές, πότε το γνώριζαν και γιατί αυτή η γνώση δεν ήταν αρκετή για να αποτραπεί το αίμα στο Τίεργκαρτεν.