Παρέμβαση στην εκπομπή της Βασιλικής Πολίτου – Τουρκολιβυκό μνημόνιο, διπλωματική αποτυχία, Αίγυπτος, ηλεκτρική διασύνδεση και αμερικανικός παράγοντας.
Σφοδρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική άσκησε ο δημοσιογράφος και αρθρογράφος Γιώργος Χαρβαλιάς, μιλώντας στον Θήτα FM και στην εκπομπή της Βασιλικής Πολίτου, με αφορμή την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Ο Χαρβαλιάς χαρακτήρισε την εξέλιξη προαναγγελθείσα διπλωματική αποτυχία, καταλογίζοντας στην κυβέρνηση απουσία στρατηγικής, αδυναμία πρόβλεψης και έλλειψη ουσιαστικών αντιδράσεων.
Η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου, στις 20 Οκτωβρίου 2026, ανέτρεψε την προηγούμενη στάση της ανατολικής Λιβύης απέναντι στη συμφωνία που είχαν υπογράψει Άγκυρα και Τρίπολη το 2019. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν μεταβάλλει τον παράνομο χαρακτήρα του μνημονίου.
«Δεν έχουμε εξωτερική πολιτική»
Απαντώντας στο ερώτημα της Βασιλικής Πολίτου για το κατά πόσον η Ελλάδα διαθέτει πραγματική εξωτερική πολιτική, ο Γιώργος Χαρβαλιάς ήταν κατηγορηματικός.
«Όχι, κυρία Πολίτου, δεν έχουμε εξωτερική πολιτική», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια υποχωρεί σε επίπεδο διεθνούς ισχύος, επιρροής και αξιοπιστίας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο διπλωματικό ατύχημα, αλλά αποτέλεσμα μιας διαχρονικής πολιτικής που δεν εξασφαλίζει ανταλλάγματα ούτε αποτρέπει δυσμενείς εξελίξεις.
Ο δημοσιογράφος στάθηκε ιδιαίτερα στις επαφές της ελληνικής κυβέρνησης με την οικογένεια Χαφτάρ, η οποία ελέγχει την ανατολική Λιβύη.
Όπως υποστήριξε, έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 24 επαφές σε επίπεδο υπουργών και πρωθυπουργού με τον Χαλίφα Χαφτάρ και τους γιους του, χωρίς να συνυπολογίζονται οι συναντήσεις χαμηλότερου διπλωματικού επιπέδου.
Έθεσε, μάλιστα, το ερώτημα ποιο ήταν τελικά το αντικείμενο των επαφών και γιατί η Αθήνα δεν κατάφερε να αποτρέψει την έγκριση του μνημονίου.
Η οικογένεια Χαφτάρ και η προαναγγελθείσα εξέλιξη
Ο Χαρβαλιάς υποστήριξε ότι η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης δεν θα έπρεπε να έχει αιφνιδιάσει την ελληνική διπλωματία.
Αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην Ουάσιγκτον και στη θέση που, όπως είπε, είχε διατυπώσει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο για την ανάγκη ενοποίησης της Λιβύης.
Κατά την εκτίμησή του, η αμερικανική πολιτική είχε καταστήσει σαφές ότι επιδίωκε μια κοινή κρατική δομή για την ανατολική και τη δυτική Λιβύη, γεγονός που θα επηρέαζε αναπόφευκτα τις ισορροπίες της περιοχής.
Ο Χαρβαλιάς συνέδεσε αυτή την κατεύθυνση με την προσέγγιση της οικογένειας Χαφτάρ προς την Άγκυρα, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα είχε στη διάθεσή της αρκετά προειδοποιητικά σημάδια.
«Οι Αμερικανοί επιχειρούν ένα νέο μοντέλο Συρίας στη Λιβύη»
Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και στις διπλωματικές κινήσεις του Μασάντ Μπούλος.
Σύμφωνα με την εκτίμηση που διατύπωσε, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να προωθήσει μια πολιτική διευθέτηση στη Λιβύη με σημαντικό ρόλο για την Τουρκία.
Παρομοίασε την αμερικανική επιδίωξη με ένα νέο μοντέλο Συρίας, στο οποίο η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερα ισχυρή επιρροή.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι η κατάσταση στη Λιβύη είναι πιο σύνθετη, εξαιτίας των πολλών ενόπλων ομάδων και των ανταγωνιστικών κέντρων εξουσίας. Επομένως, δεν θεωρεί βέβαιο ότι ο αμερικανικός σχεδιασμός θα επιτύχει.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτελεί γεωπολιτική εκτίμηση του Χαρβαλιά για τις αμερικανικές επιδιώξεις και όχι επιβεβαιωμένη επίσημη θέση της Ουάσιγκτον.
Πρόταση για απέλαση του Λίβυου πρέσβη και ευρωπαϊκές κυρώσεις
Ο Γιώργος Χαρβαλιάς δεν περιορίστηκε στην κριτική, αλλά παρουσίασε συγκεκριμένα διπλωματικά αντίμετρα που, κατά την άποψή του, όφειλε να έχει ενεργοποιήσει η ελληνική κυβέρνηση.
Πρότεινε:
-
Απέλαση του πρέσβη της Λιβύης από την Αθήνα.
-
Ανάκληση του Έλληνα πρέσβη στην Τρίπολη και του γενικού προξένου στη Βεγγάζη για διαβουλεύσεις.
-
Άμεση εισαγωγή του ζητήματος στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
-
Επιβολή ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Λιβύης.
-
Διακοπή οικονομικής βοήθειας και χρηματοδοτήσεων προς τη χώρα.
-
Αναστολή διμερών προγραμμάτων συνεργασίας και στρατιωτικής εκπαίδευσης.
Έφτασε μάλιστα να προτείνει ακόμη και προσωρινό πάγωμα, για έξι μήνες, της φοιτητικής ιδιότητας Λίβυων που σπουδάζουν σε ελληνικά πανεπιστήμια, αναγνωρίζοντας ότι οι ίδιοι οι φοιτητές δεν ευθύνονται για τις πολιτικές αποφάσεις της χώρας τους.
«Το μνημόνιο παράγει de facto αποτελέσματα»
Ένα από τα κεντρικά σημεία της παρέμβασής του αφορούσε τη διάκριση ανάμεσα στη νομική ισχύ του τουρκολιβυκού μνημονίου και στις πρακτικές συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει.
Ο Χαρβαλιάς σημείωσε ότι, ακόμη κι αν το μνημόνιο δεν αναγνωρίζεται ως νόμιμο από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενδέχεται να δημιουργεί τετελεσμένα στο πεδίο.
Επικαλέστηκε, ως παράδειγμα, τις λιβυκές αντιδράσεις για περιοχές θαλάσσιων ερευνών που έχει παραχωρήσει η ελληνική κυβέρνηση, στις οποίες η Τρίπολη προβάλλει δικές της αξιώσεις.
Κατά την άποψή του, η Αθήνα θα έπρεπε να είχε αντιδράσει εγκαίρως, αντί να περιμένει την επικύρωση της συμφωνίας από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.
Επιφυλάξεις για την οριοθέτηση με την Αίγυπτο
Η συζήτηση επεκτάθηκε στην προοπτική συνέχισης των διαπραγματεύσεων Ελλάδας και Αιγύπτου για την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας μερικής οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Ο Χαρβαλιάς εξέφρασε επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο επίτευξης συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι κατά την αρχική οριοθέτηση του 2020 η Ελλάδα είχε ήδη προχωρήσει σε παραχωρήσεις.
Συνέδεσε την κριτική του και με το ζήτημα της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά, εκφράζοντας την άποψη ότι η Αθήνα έχει υποχωρήσει απέναντι στο Κάιρο σε περισσότερα από ένα ζητήματα.
Αναφορικά με τη μερική οριοθέτηση, αμφισβήτησε τη διπλωματική αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης πρακτικής.
Ως στρατηγική διέξοδο πρότεινε την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Υποστήριξε μάλιστα ότι ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει θέσει το ζήτημα στην ελληνική κυβέρνηση, χωρίς να υπάρξει η ανταπόκριση που ο ίδιος θεωρεί αναγκαία.
Χωρικά ύδατα και ηλεκτρικό καλώδιο: Ο κίνδυνος της συγκυριαρχίας
Ο Χαρβαλιάς αναφέρθηκε και στο ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στην περιοχή της Κρήτης.
Υποστήριξε ότι η τμηματική επέκταση δεν αντιμετωπίζει το συνολικό πρόβλημα, διότι, κατά την εκτίμησή του, μπορεί να ενισχύσει την εντύπωση ότι το Αιγαίο αντιμετωπίζεται ως περιοχή ιδιαίτερου καθεστώτος.
Ιδιαίτερα επικριτικός υπήρξε για τις τουρκικές αξιώσεις σχετικά με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Αναφέρθηκε στις απαιτήσεις της Άγκυρας για προηγούμενη γραπτή ενημέρωση σχετικά με τις εργασίες πόντισης του καλωδίου, εκτιμώντας ότι η αποδοχή μιας τέτοιας απαίτησης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο αναγνώρισης τουρκικών διεκδικήσεων.
Σύμφωνα με τον Χαρβαλιά, η αποδοχή αυτής της λογικής θα συνιστούσε επικίνδυνη υποχώρηση, καθώς η Ελλάδα θα εμφανιζόταν να αναγνωρίζει στην πράξη δικαιώματα της Τουρκίας σε θαλάσσιες περιοχές όπου η ίδια τα αμφισβητεί.
«Οι ΗΠΑ δεν παίρνουν στα σοβαρά όσους θεωρούν δεδομένους»
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, η συζήτηση στράφηκε στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις.
Ο Γιώργος Χαρβαλιάς υποστήριξε ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζεται από την Ουάσιγκτον ως απολύτως προβλέψιμος σύμμαχος, ο οποίος προσφέρει διευκολύνσεις χωρίς να εξασφαλίζει ανάλογα ανταλλάγματα.
Κατά την εκτίμησή του, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν με διαφορετικούς όρους την Τουρκία επειδή η Άγκυρα διαθέτει ισχύ και ασκεί περισσότερο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.
Έκανε ειδική αναφορά στον Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος αποδίδει μεγαλύτερη σημασία σε συνομιλητές που διαθέτουν δυνατότητα άσκησης πίεσης.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσίασε τις απευθείας επαφές κορυφής μεταξύ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε αντιδιαστολή με το επίπεδο των επαφών Αθήνας και Ουάσιγκτον.
Συνοψίζοντας τη θέση του, ο Χαρβαλιάς υποστήριξε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει εγκλωβιστεί σε μια αντίληψη άνευ όρων προσήλωσης στους δυτικούς συμμάχους, χωρίς να αξιοποιεί επαρκώς τα δικά της διαπραγματευτικά μέσα.