Σοβαρές προειδοποιήσεις για την ελληνική εξωτερική πολιτική, την τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο και τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης των προκλήσεων διατύπωσε ο καθηγητής Δημήτρης Σταθακόπουλος, σε συνέντευξή του στον Θήτα FM 107,1 και τη δημοσιογράφο Βασιλική Πολίτου.
Με αφορμή την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026, ο Δημήτρης Σταθακόπουλος ανέλυσε τις εξελίξεις σε τρία επίπεδα: το νομικό, το γεωπολιτικό και το πολιτικό.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Τι αλλάζει μετά την επικύρωση
Ο καθηγητής ξεκίνησε την τοποθέτησή του εξετάζοντας τη νομική διάσταση της συμφωνίας Τουρκίας και Λιβύης.
Υπενθύμισε ότι η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη, με δύο αντίπαλες διοικήσεις που ασκούν εκ των πραγμάτων εξουσία σε διαφορετικά τμήματα της χώρας.
Σύμφωνα με τη νομική προσέγγιση που παρουσίασε, η πρόσφατη επικύρωση του μνημονίου από το ανατολικό λιβυκό κοινοβούλιο μεταβάλλει την εσωτερική νομική αντιμετώπιση της συμφωνίας.
«Άλλο το ακυρώσιμο και άλλο το άκυρο», εξήγησε, υπογραμμίζοντας ότι μια πράξη που παρουσιάζει ελαττώματα δεν έχει κατ’ ανάγκη ακυρωθεί.
Κατά τον ίδιο, το γεγονός ότι το μνημόνιο εγκρίθηκε από το λιβυκό κοινοβούλιο αποτελεί την εξέλιξη την οποία αξιοποιεί πολιτικά η Άγκυρα.
Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η εσωτερική έγκριση μιας συμφωνίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτα κράτη.
Το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης
Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος επικαλέστηκε το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης του 1969 για το Δίκαιο των Συνθηκών.
Η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει ότι μια διεθνής συνθήκη δεν δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτο κράτος χωρίς τη συγκατάθεσή του.
Επομένως, όπως επισήμανε, το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί από μόνο του να επιβάλει υποχρεώσεις στην Ελλάδα ή στην Αίγυπτο, οι οποίες δεν συμμετέχουν στη συμφωνία.
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στο Δίκαιο της Θάλασσας και στη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.
Υποστήριξε ότι οι διμερείς οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών πρέπει να εξετάζονται υπό το ειδικό νομικό πλαίσιο που τις διέπει, ενώ επισήμανε τη σημασία της συνεννόησης μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών ή, όταν αυτή δεν είναι εφικτή, της προσφυγής σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα.
Αναφέρθηκε ειδικότερα στο Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο εδρεύει στο Αμβούργο.
«Το δίκιο μας το έχουμε κάνει κορνίζα και το βλέπουμε»
Το κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αφορούσε τη διαφορά ανάμεσα στη νομική κατοχύρωση των ελληνικών θέσεων και στην πρακτική δυνατότητα υπεράσπισής τους.
Ο καθηγητής επισήμανε ότι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του δικαίου είναι η εκτέλεση και η επιβολή των αποφάσεων.
Όπως εξήγησε, ακόμη και όταν μια χώρα διαθέτει ισχυρά νομικά επιχειρήματα ή δικαιώνεται από διεθνή δικαιοδοτικά όργανα, παραμένει το ζήτημα του τρόπου εφαρμογής των αποφάσεων.
Χρησιμοποίησε μάλιστα μια χαρακτηριστική φράση:
«Το δίκιο μας το έχουμε κάνει κορνίζα και το βλέπουμε».
Κατά την εκτίμησή του, η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται σε διπλωματικές παρεμβάσεις και επίκληση των κανόνων του διεθνούς δικαίου.
Χρειάζεται, παράλληλα, να διαθέτει ενεργή και αποτρεπτική παρουσία στις περιοχές όπου η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα.
Ο Σταθακόπουλος αναγνώρισε ότι μια τέτοια παρουσία συνεπάγεται επιχειρησιακές και υπηρεσιακές απαιτήσεις για τα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας.
Επέμεινε, ωστόσο, ότι η αποτροπή αποτελεί αναγκαίο στοιχείο για την αποτελεσματική προστασία των ελληνικών δικαιωμάτων.
Η αδυναμία επιβολής κυρώσεων και τα «ήρεμα νερά»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη στάση των διεθνών εταίρων της Ελλάδας απέναντι στην Τουρκία.
Εκτίμησε ότι πολλά κράτη αποφεύγουν την επιβολή ουσιαστικών κυρώσεων στην Άγκυρα λόγω των γεωπολιτικών ισορροπιών και των σχέσεων που διατηρούν μαζί της.
Στο πλαίσιο αυτό, άσκησε κριτική στην πολιτική των «ήρεμων νερών» και στη Διακήρυξη των Αθηνών.
Κατά τον ίδιο, η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν κατάφερε να μεταβάλει τη στρατηγική συμπεριφορά της Τουρκίας.
Υποστήριξε ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να επιδιώκει κυρίαρχο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, θεωρώντας ότι κάθε σημαντική περιφερειακή απόφαση πρέπει να λαμβάνεται με τη συμμετοχή της.
Μάλιστα, σημείωσε ότι η Τουρκία δεν επιδιώκει απλώς ισότιμη συμμετοχή στις περιφερειακές διευθετήσεις, αλλά διεκδικεί τη μερίδα του λέοντος.
Στο ίδιο πλαίσιο, έθεσε το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης, αναφερόμενος συγκεκριμένα στην περιοχή της Ιεράπετρας.
Ερντογάν και εκλογές του 2028: Γιατί ο Σταθακόπουλος προβλέπει κλιμάκωση
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανάλυσης αφορούσε τη σύνδεση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής με τις εσωτερικές πολιτικές επιδιώξεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Σταθακόπουλος υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο, ο Τούρκος πρόεδρος αντιμετωπίζει περιορισμούς ως προς τη δυνατότητα νέας υποψηφιότητας.
Εστίασε ειδικότερα στο άρθρο 116 του τουρκικού Συντάγματος, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα νέας υποψηφιότητας προέδρου που διανύει τη δεύτερη θητεία του, εφόσον η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών.
Για να ληφθεί τέτοια απόφαση απαιτούνται 360 ψήφοι στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ο Ερντογάν ενδέχεται να επιδιώξει την καλλιέργεια κλίματος εθνικής συσπείρωσης προκειμένου να εξασφαλίσει την αναγκαία κοινοβουλευτική υποστήριξη.
Σε αυτό το πλαίσιο τοποθέτησε και την τουρκική ρητορική περί περικύκλωσης της χώρας από το Ισραήλ, την Ελλάδα, την Κύπρο και άλλους αντιπάλους.
Υποστήριξε ότι η επίκληση εξωτερικών απειλών μπορεί να αξιοποιηθεί για την προώθηση ενός αφηγήματος εθνικής ενότητας.
Προέβλεψε, μάλιστα, ότι η Ελλάδα ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με περίοδο κλιμάκωσης διάρκειας ενός έως ενάμιση έτους, συνδέοντας αυτή την εκτίμηση με το ενδεχόμενο πρόωρων τουρκικών εκλογών.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και οι τουρκικοί νόμοι
Η Βασιλική Πολίτου έθεσε επίσης το ζήτημα ενδεχόμενης νομοθετικής κατοχύρωσης της «Γαλάζιας Πατρίδας» από την Τουρκία.
Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος ήταν κατηγορηματικός ως προς τη διεθνή νομική διάσταση.
Εξήγησε ότι ένας εσωτερικός νόμος της Τουρκίας δεν μπορεί να δεσμεύσει την Ελλάδα ή οποιοδήποτε άλλο τρίτο κράτος.
Επανήλθε, ωστόσο, στο ζήτημα της εφαρμογής του δικαίου, επισημαίνοντας ότι η απουσία διεθνών νομικών συνεπειών δεν εξαλείφει την ανάγκη αντιμετώπισης ενδεχόμενων μονομερών ενεργειών στο πεδίο.
Κατά τον καθηγητή, η αποτελεσματική απάντηση προϋποθέτει σαφείς πολιτικές αποφάσεις, αποτρεπτική ικανότητα και έμπρακτη υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων.
Οι τουρκικοί στόχοι για το 2053 και το 2071
Ο Σταθακόπουλος διεύρυνε στη συνέχεια την ανάλυσή του, αναφερόμενος στο μακροπρόθεσμο στρατηγικό αφήγημα της Τουρκίας.
Υπενθύμισε ότι ο Ερντογάν έχει παρουσιάσει τη χώρα του όχι απλώς ως περιφερειακή, αλλά ως κεντρική δύναμη με φιλοδοξία να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις.
Αναφέρθηκε ειδικότερα στους συμβολικούς χρονικούς ορίζοντες του 2053 και του 2071.
Το 2053 συμπληρώνονται 600 χρόνια από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, ενώ το 2071 συμπληρώνονται 1.000 χρόνια από τη Μάχη του Μαντζικέρτ.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η τουρκική ηγεσία αξιοποιεί αυτές τις επετείους για να καλλιεργήσει ένα μακροπρόθεσμο εθνικό όραμα.
Όπως ανέφερε, στους στόχους που προβάλλονται περιλαμβάνονται η ένταξη της Τουρκίας στις επτά ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου και η ανάδειξή της σε μία από τις τρεις ηγετικές παγκόσμιες δυνάμεις.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι, ανεξαρτήτως του κατά πόσο αυτοί οι στόχοι είναι ρεαλιστικοί, η σημασία τους έγκειται στην ύπαρξη ενός συνεκτικού αφηγήματος για τις επόμενες γενιές.
Δημογραφικό, ενεργειακή ασφάλεια και απουσία εθνικού οράματος
Σε αντιδιαστολή με την τουρκική περίπτωση, ο καθηγητής αναφέρθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η Ελλάδα και η Ευρώπη.
Έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο δημογραφικό πρόβλημα, στην ενεργειακή εξάρτηση και στην έλλειψη μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού.
Υποστήριξε ότι η ελληνική κοινωνία χρειάζεται έναν σαφή εθνικό προσανατολισμό, ο οποίος να συνδέει την ασφάλεια της χώρας με την οικονομική ανάπτυξη και την προοπτική των νεότερων γενεών.
Έθεσε, επίσης, ζήτημα κοινωνικής συνοχής απέναντι στις εξωτερικές απειλές.
Σημείωσε ότι η υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων προϋποθέτει πολιτική βούληση, αλλά και κοινωνική υποστήριξη.
«Αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο»
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Δημήτρης Σταθακόπουλος επικαλέστηκε το γνωστό ρωμαϊκό δόγμα της αποτροπής.
Εξήγησε ότι η στρατιωτική προετοιμασία και η ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα δεν συνεπάγονται επιθυμία πολέμου.
Αντιθέτως, υποστήριξε ότι αποτελούν προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ειρήνης.
Κατά την προσέγγισή του, ένας αντίπαλος αποθαρρύνεται από επιθετικές ενέργειες όταν γνωρίζει ότι το κόστος τους θα είναι μεγαλύτερο από το πιθανό όφελος.
Ξεκαθάρισε ότι η συγκεκριμένη αντίληψη δεν συνιστά πολεμοχαρή στάση, αλλά ρεαλιστική αντιμετώπιση των διεθνών σχέσεων.
Η τοποθέτησή του ολοκληρώθηκε με την επισήμανση ότι η ειρήνη και η ευημερία απαιτούν ασφαλές γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο χωρίς αποτελεσματική αποτροπή.