Η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τις σχέσεις Αιγύπτου, Τουρκίας και Λιβύης, καθώς η πρόσφατη απόφαση της Βουλής της Ανατολικής Λιβύης έχει ανατρέψει τα δεδομένα στις περιφερειακές διπλωματικές ισορροπίες.
Σύμφωνα με αιγυπτιακές δημοσιογραφικές πληροφορίες, ο Σαντάμ Χαφτάρ έφθασε στο Κάιρο την Κυριακή. Ωστόσο, δεν είχε εκδοθεί επίσημη ανακοίνωση από τις αιγυπτιακές αρχές σχετικά με την ατζέντα, τη διάρκεια της επίσκεψης ή τις προγραμματισμένες συναντήσεις του.
Προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων με την Αίγυπτο
Η χρονική συγκυρία της επίσκεψης συνδέεται με τη δυσαρέσκεια που έχει προκαλέσει στο Κάιρο η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση διατηρεί παραδοσιακά στενές σχέσεις με την ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης και την οικογένεια Χαφτάρ, ενώ υποστηρίζει την ενότητα και τη σταθερότητα της χώρας.
Η επίσκεψη εκτιμάται ότι αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της έντασης που προκλήθηκε μετά την απόφαση της Βεγγάζης, αν και οι συγκεκριμένοι στόχοι των συνομιλιών δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως.
Η ανατροπή της προηγούμενης στάσης της Ανατολικής Λιβύης απέναντι στο μνημόνιο του 2019 προκαλεί προβληματισμό στο Κάιρο, καθώς η συμφωνία αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες στις οποίες η Αίγυπτος θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η αιγυπτιακή αντίδραση υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα αυστηρή.
Το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας έχει ξεκαθαρίσει ότι η συμφωνία του 2019 μεταξύ Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης στερείται νομικής ισχύος.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, επανέλαβε τη θέση αυτή κατά τη συνάντησή του με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, στην Κωνσταντινούπολη την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Καΐρου, ο Αμπντελάτι τόνισε ότι το μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Η αιγυπτιακή πλευρά υποστηρίζει επίσης ότι η συμφωνία προσβάλλει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και ότι η έγκρισή της από τη λιβυκή Βουλή δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για την Αίγυπτο.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, παρομοίασε τη συμφωνία με μελάνι πάνω σε χαρτί, θέλοντας να υπογραμμίσει την πλήρη απόρριψή της από το Κάιρο.
Η Τουρκία επιχειρεί νέα συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιχειρεί να προσεγγίσει την αιγυπτιακή πλευρά, προβάλλοντας την προοπτική μιας νέας συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, δήλωσε την Παρασκευή ότι η χώρα του είναι έτοιμη να υπογράψει συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια διευθέτηση θα μπορούσε να προσφέρει στο Κάιρο μεγαλύτερη θαλάσσια δικαιοδοσία σε σύγκριση με ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αναδεικνύει την προσπάθεια της Τουρκίας να μεταβάλει τις περιφερειακές ισορροπίες, προσεγγίζοντας έναν από τους σημαντικότερους συνομιλητές της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέχρι στιγμής, πάντως, η αιγυπτιακή κυβέρνηση επιμένει στην απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και στην ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.
Χωρίς συμφωνία οι συνομιλίες Τρίπολης – Βεγγάζης στην Άγκυρα
Παράλληλα με τις εξελίξεις στο Κάιρο, χωρίς αποτέλεσμα ολοκληρώθηκε την Κυριακή η προσπάθεια τουρκικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στις αντίπαλες λιβυκές πλευρές.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν, ο Σαντάμ Χαφτάρ και ο εκπρόσωπος της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Τρίπολης, Αμπντ αλ Σαλάμ αλ Ζουμπί, δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία επί βασικών ζητημάτων.
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρέθηκαν οι αρμοδιότητες του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου και του Προεδρικού Συμβουλίου.
Οι εκπρόσωποι των δύο πλευρών αποχώρησαν από την Άγκυρα χωρίς κοινό αποτέλεσμα, ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δόθηκε περιθώριο μίας εβδομάδας για περαιτέρω συνεννόηση.
Η εξέλιξη καταδεικνύει ότι οι εσωτερικές αντιθέσεις στη Λιβύη εξακολουθούν να δυσχεραίνουν τις προσπάθειες πολιτικής και στρατιωτικής ενοποίησης της χώρας.
Παρέμβαση και από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Στις εξελίξεις παρενέβη και το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο επανέλαβε την πάγια θέση της Ουάσιγκτον για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Σε νεότερη τοποθέτησή του, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε την ανακοίνωση της κύρωσης της συμφωνίας ως ενέργεια που αυξάνει την ένταση στην περιοχή και δεν συμβάλλει στην αποκλιμάκωση.
Η αμερικανική τοποθέτηση χαρακτηρίζει την εξέλιξη «μη χρήσιμη και προκλητική», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών για το συγκεκριμένο ζήτημα παραμένει αμετάβλητη.
Η παρέμβαση έχει σημασία, καθώς ακολούθησε τις αντιδράσεις που προκάλεσε προηγούμενη, πιο συγκρατημένη τοποθέτηση της αμερικανικής διπλωματίας.
Αναμένονται νέες επαφές στο Κάιρο
Οι διπλωματικές διεργασίες γύρω από τη Λιβύη αναμένεται να συνεχιστούν.
Σύμφωνα με αιγυπτιακές πληροφορίες, ο νέος πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης αναμένεται να επισκεφθεί το Κάιρο, πραγματοποιώντας το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό μετά την ανάληψη των καθηκόντων του.
Η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ και οι σχεδιαζόμενες επαφές με τη λιβυκή κοινοβουλευτική ηγεσία αποτελούν ενδείξεις της προσπάθειας του Καΐρου να διατηρήσει ενεργό ρόλο στις εξελίξεις.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η στάση της Αιγύπτου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η τουρκική διπλωματία επιχειρεί να εδραιώσει το μνημόνιο του 2019 και να επηρεάσει τους συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η αιγυπτιακή αντίδραση θα περιοριστεί στη διπλωματική καταδίκη ή θα επηρεάσει ουσιαστικά τις επόμενες κινήσεις της Ανατολικής Λιβύης.