Μια συνολική αποτίμηση των διεθνών εξελίξεων, με επίκεντρο τη μεταβολή των παγκόσμιων συσχετισμών ισχύος, την ενεργειακή κρίση, τους πολέμους και τη θέση της Ελλάδας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, παρουσιάστηκε στην εκπομπή «Αντιθέσεις» με τον Γιώργο Σαχίνη.
Κεντρικός καλεσμένος ήταν ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης, ο οποίος υποστήριξε ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται σε μια μακρά μεταβατική περίοδο, κατά την οποία οι παραδοσιακές δυνάμεις επιχειρούν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, ενώ νέα οικονομικά και γεωπολιτικά κέντρα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη ισχύ.
Ο πανεπιστημιακός αναζήτησε ιστορικές αναλογίες τόσο στην παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας όσο και στη διαδικασία αποαποικιοποίησης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιόδων, όπως επισήμανε, ήταν η διαδοχή πολεμικών συγκρούσεων που συνόδευαν τη μεταβολή των διεθνών ισορροπιών.
Κατά την εκτίμησή του, αντίστοιχες διαδικασίες εξελίσσονται σήμερα, καθώς μετατοπίζονται γεωγραφικά τα παραγωγικά και οικονομικά κέντρα του κόσμου.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην αδυναμία των πολιτικών ηγεσιών να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές και οικονομικές αντιθέσεις με συμβατικά μέσα.
«Τα αδιέξοδα δεν είναι παρά η προπομπή συγκρούσεων», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι οι σημερινές αντιφάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη διεθνή αστάθεια.
Η Ευρώπη στρέφεται στην πολεμική βιομηχανία, αλλά αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια
Ξεχωριστή θέση στη συζήτηση κατέλαβε η προσπάθεια μετατροπής των ευρωπαϊκών οικονομιών σε πολεμικές.
Ο Γιώργος Μαργαρίτης έθεσε το ερώτημα κατά πόσον η Ευρώπη διαθέτει τις πραγματικές παραγωγικές προϋποθέσεις για μια τέτοια μετάβαση.
Όπως εξήγησε, η ανάπτυξη μιας ισχυρής βιομηχανικής βάσης προϋποθέτει τρία βασικά στοιχεία:
-
Επαρκές και κατάλληλα καταρτισμένο εργατικό δυναμικό.
-
Πρόσβαση σε πρώτες ύλες με ανταγωνιστικό κόστος.
-
Διαθέσιμη και οικονομικά προσιτή ενέργεια.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι ευρωπαϊκές χώρες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ταυτόχρονα αυτές τις προϋποθέσεις.
Η μεταφορά σημαντικού μέρους της βιομηχανικής παραγωγής προς την Ασία, η ενεργειακή εξάρτηση και η απώλεια της προηγούμενης πρόσβασης σε φθηνές ενεργειακές πηγές περιορίζουν τις δυνατότητες επαναβιομηχάνισης.
Ο ιστορικός αμφισβήτησε, συνεπώς, την αποτελεσματικότητα μιας στρατηγικής που αντιμετωπίζει την πολεμική βιομηχανία ως διέξοδο από τα συνολικότερα προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Γιατί η Τουρκία γίνεται περιζήτητη στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά του Γιώργου Μαργαρίτη στην Τουρκία.
Ο πανεπιστημιακός υποστήριξε ότι η γειτονική χώρα διαθέτει ορισμένα από τα χαρακτηριστικά που αναζητούν ευρωπαϊκές επιχειρήσεις για την ανάπτυξη της αμυντικής παραγωγής.
Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο εργατικό δυναμικό, στις ενεργειακές διασυνδέσεις και στη δυνατότητα πρόσβασης σε πρώτες ύλες.
Παράλληλα, επισήμανε ότι η τουρκική αμυντική βιομηχανία ενισχύεται όχι μόνο εξαιτίας των επιλογών της Άγκυρας, αλλά και μέσω της συνεργασίας με ευρωπαϊκούς παραγωγικούς και τεχνολογικούς φορείς.
Στην ίδια συζήτηση επισημάνθηκε ότι η Τουρκία δεν περιορίζει τη στρατηγική της στις ελληνοτουρκικές διαφορές, αλλά επιχειρεί να αξιοποιήσει τις ευρύτερες διεθνείς ανακατατάξεις.
Ο Μαργαρίτης άσκησε κριτική στην ελληνική πολιτική, εκτιμώντας ότι δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις οικονομικές και παραγωγικές παραμέτρους που ενισχύουν τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και ο κίνδυνος της συνδιαχείρισης
Ένα από τα σημαντικότερα θέματα της εκπομπής ήταν η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τα εμπόδια που δημιουργεί η Τουρκία.
Στη συζήτηση με τη συμμετοχή του στρατιωτικού αναλυτή Κωνσταντίνου Λουκόπουλου τέθηκαν ζητήματα σχετικά με τις τουρκικές NAVTEX, τις αντιδράσεις της Άγκυρας και τη δυνατότητα συνέχισης των εργασιών για το υποθαλάσσιο καλώδιο.
Ο Λουκόπουλος εξέφρασε την ανησυχία ότι η αναζήτηση κάποιας μορφής συνεννόησης με την Τουρκία για την πραγματοποίηση των εργασιών ενδέχεται να δημιουργήσει δυσμενή προηγούμενα για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Αναφέρθηκε, επίσης, στις πληροφορίες περί επαφών της γαλλικής εταιρείας που εμπλέκεται στο έργο με την τουρκική πλευρά, διερωτώμενος κατά πόσον μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να οδηγήσει σε έμμεση αποδοχή τουρκικών αξιώσεων.
Κατά την άποψή του, η ελληνική πλευρά οφείλει να διαφυλάξει τα δικαιώματά της με κατάλληλους διπλωματικούς και άλλους χειρισμούς.
Ο Γιώργος Μαργαρίτης συμφώνησε ότι η ελληνική πολιτική έχει εγκλωβιστεί σε μια δύσκολη κατάσταση, την οποία χαρακτήρισε διαχρονικό πρόβλημα και όχι αποκλειστική ευθύνη μιας κυβέρνησης.
Εξέφρασε, μάλιστα, προβληματισμό για το ενδεχόμενο ένα ενεργειακό έργο να μετατραπεί σε πεδίο όπου θα επιχειρηθεί η κατοχύρωση ευρύτερων τουρκικών αξιώσεων.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η στάση των δυτικών δυνάμεων
Στην εκπομπή εξετάστηκε επίσης το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος στάθηκε στη σημασία που αποδίδουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη συνολική λειτουργικότητα της περιοχής.
Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσινγκτον προσεγγίζει την Ανατολική Μεσόγειο πρωτίστως ως ενιαίο γεωστρατηγικό χώρο, στον οποίο επιδιώκει σταθερότητα και προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων.
Αντίστοιχα, υπογράμμισε τη βαρύτητα που έχει αποκτήσει η Τουρκία για τους ευρωπαϊκούς αμυντικούς σχεδιασμούς.
Στο πλαίσιο αυτό, άσκησε κριτική στην ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της Άγκυρας, υπενθυμίζοντας τις τουρκικές απειλές κατά της Ελλάδας και τη συνεχιζόμενη κατοχή εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο ενδεχόμενο μιας ευρύτερης περιφερειακής διευθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο, με αναφορές στην πρόταση για μεσογειακή διάσκεψη.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία και τα ευρωπαϊκά στρατηγικά αδιέξοδα
Σημαντικό μέρος της εκπομπής αφιερώθηκε στον πόλεμο στην Ουκρανία, στη χρηματοδότηση του Κιέβου και στις οικονομικές επιπτώσεις για την Ευρώπη.
Οι συνομιλητές εξέτασαν τη συνέχιση της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία και την ανάγκη διαμόρφωσης μιας συγκεκριμένης στρατηγικής για την έκβαση του πολέμου.
Ο Λουκόπουλος υποστήριξε ότι η παροχή οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας δεν μπορεί να αποτελεί από μόνη της ολοκληρωμένη στρατηγική, εάν δεν συνοδεύεται από σαφείς πολιτικούς στόχους.
Η συζήτηση συνδέθηκε με την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης, τις σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας και τις επιπτώσεις των διεθνών κυρώσεων.
Ο ενεργειακός πόλεμος και η αναδιάταξη των συσχετισμών
Με τη συμμετοχή του ειδικού σε ενεργειακά ζητήματα Ηλία Μπασιά, η εκπομπή εστίασε στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στις νέες ενεργειακές διαδρομές και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία.
Εξετάστηκαν η προοπτική τροφοδοσίας της Ευρώπης με αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο, οι επιπτώσεις των συγκρούσεων στις ενεργειακές υποδομές και η σχέση της Ευρώπης με τη Ρωσία.
Σημαντική διάσταση αποτέλεσε η επισήμανση ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν περιορίζεται στη διαθεσιμότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά συνδέεται άμεσα με το κόστος παραγωγής, την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα των βιομηχανικών δραστηριοτήτων.
Οι αναφορές αυτές εντάχθηκαν στο συνολικότερο ερώτημα για το κατά πόσον η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία.
Η κοινωνική έκρηξη και οι ιστορικοί κίνδυνοι
Προς το τέλος της εκπομπής, ο Γιώργος Μαργαρίτης επικεντρώθηκε στις κοινωνικές αντιδράσεις που καταγράφονται σε ευρωπαϊκές χώρες.
Υποστήριξε ότι η συρρίκνωση των μικρομεσαίων στρωμάτων, η οικονομική πίεση και η υποβάθμιση κοινωνικών υπηρεσιών διαμορφώνουν συνθήκες ευρύτερης δυσαρέσκειας.
Αναφέρθηκε στις κινητοποιήσεις στη Γαλλία και στις αντιδράσεις σε άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες, εξετάζοντας τη σύνθεση και τους στόχους των κοινωνικών ομάδων που συμμετέχουν.
Παράλληλα, επισήμανε ότι τα κινήματα κοινωνικής διαμαρτυρίας δεν οδηγούν αυτομάτως σε προοδευτικές πολιτικές αλλαγές.
Για να εξηγήσει την ιστορική διάσταση του ζητήματος, αναφέρθηκε στη Γερμανία του Μεσοπολέμου και στον τρόπο με τον οποίο ο εθνικοσοσιαλισμός αξιοποίησε την οικονομική κρίση και την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Ο ιστορικός προειδοποίησε ότι η κοινωνική οργή, όταν δεν αποκτά σαφή πολιτικό προσανατολισμό, μπορεί να αξιοποιηθεί από διαφορετικές και ακόμη και αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις.
«Ζούμε μια μακρά μεταβατική περίοδο»
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Γιώργος Μαργαρίτης χαρακτήρισε τη σημερινή εποχή μακρά περίοδο ιστορικής μετάβασης.
Εξήγησε ότι οι κυρίαρχες δυνάμεις προσπαθούν να διατηρήσουν τις υφιστάμενες ισορροπίες, την ώρα που οι οικονομικές και κοινωνικές αντιθέσεις επιταχύνουν τις εξελίξεις.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνιες αναταραχές, συγκρούσεις και προσωρινές σταθεροποιήσεις, χωρίς να θεωρεί ότι μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα η τελική της κατάληξη.
Η συζήτηση έκλεισε με τη διαπίστωση ότι η ιστορική εξέλιξη συνεχίζεται και ότι οι σημερινές παγκόσμιες ανακατατάξεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως ένα προσωρινό επεισόδιο.