Η Deutsche Welle, σε ανάλυση του Τόμας Λάτσαν που δημοσιεύθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2026, εξετάζει τις συνέπειες της απόφασης του λιβυκού Κοινοβουλίου να εγκρίνει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογράψει η Τουρκία με την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης το 2019.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ανατολική Λιβύη, η οποία επί χρόνια αντιτασσόταν στο μνημόνιο, μεταβάλλει πλέον τη στάση της, ανοίγοντας τον δρόμο για μεγαλύτερη συνεργασία με την Άγκυρα.
Η τουρκική κυβέρνηση χαιρέτισε την απόφαση, η οποία αποτελεί σημαντική διπλωματική εξέλιξη για την προσπάθειά της να εδραιώσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της στην περιοχή.
Ο θαλάσσιος διάδρομος που παρακάμπτει τα ελληνικά νησιά
Στον πυρήνα του τουρκολιβυκού σχεδιασμού βρίσκεται η χάραξη μιας ζώνης θαλάσσιας δικαιοδοσίας μεταξύ των νότιων ακτών της Τουρκίας και των βόρειων ακτών της Λιβύης.
Μέσω του συγκεκριμένου μνημονίου, η Άγκυρα επιχειρεί να κατοχυρώσει την αντίληψη ότι οι δύο χώρες διαθέτουν αντικείμενες θαλάσσιες ζώνες, παρά την παρουσία ελληνικών νησιών ανάμεσά τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος, καθώς η τουρκολιβυκή χάραξη παραγνωρίζει τα δικαιώματα που απορρέουν από την ύπαρξη των συγκεκριμένων νησιών.
Η Ελλάδα απορρίπτει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει νόμιμα δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Η σημασία του διαδρόμου είναι πρωτίστως γεωπολιτική και οικονομική. Η Τουρκία επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πλαίσιο εντός του οποίου θα μπορούσε να διεκδικήσει δικαιώματα έρευνας και αξιοποίησης φυσικών πόρων, επηρεάζοντας παράλληλα τους ενεργειακούς σχεδιασμούς άλλων κρατών.
Το ενεργειακό διακύβευμα πίσω από το τουρκολιβυκό
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί περιοχή ιδιαίτερου ενεργειακού ενδιαφέροντος, λόγω των ανακαλύψεων φυσικού αερίου και των εκτιμήσεων για πρόσθετα κοιτάσματα υδρογονανθράκων.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Deutsche Welle, Τουρκία και Λιβύη επιδιώκουν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στους δυνητικούς ενεργειακούς πόρους της περιοχής και να αναπτύξουν κοινές δραστηριότητες εκμετάλλευσής τους.
Η συνεργασία τους περιλαμβάνει σχέδια σεισμικών ερευνών και πιθανών μελλοντικών γεωτρήσεων, με την κρατική τουρκική πετρελαϊκή εταιρεία να αποκτά σημαντικό ρόλο.
Πέρα από τη διεκδίκηση των κοιτασμάτων, η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται οι ενεργειακές επιδιώξεις της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου και του Ισραήλ.
Η υλοποίηση ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας θα μπορούσε να αποτελέσει νέα εστία έντασης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απορρίπτει το μνημόνιο – Στήριξη σε Ελλάδα και Κύπρο
Η αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών υπήρξε κατηγορηματική.
Με κοινή δήλωσή τους στις 20 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Υπενθύμισαν ότι η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει αμετάβλητη από το 2019, καθώς θεωρεί ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και στερείται νομικής ισχύος.
Παράλληλα, επανέλαβαν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Αντίστοιχη τοποθέτηση πραγματοποιήθηκε στις 21 Οκτωβρίου από την ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, εκ μέρους της Ένωσης.
Η ευρωπαϊκή διπλωματία υπογράμμισε ότι η κύρωση του μνημονίου δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, ζητώντας από όλες τις χώρες της περιοχής να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών.
Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας για τα νησιά
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η διαφορετική ερμηνεία των κανόνων που διέπουν τη θαλάσσια οριοθέτηση.
Η ελληνική επιχειρηματολογία στηρίζεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία έχει κυρώσει η Ελλάδα.
Σύμφωνα με το άρθρο 121 της Σύμβασης, τα νησιά διαθέτουν κατ’ αρχήν δικαιώματα σε αιγιαλίτιδα ζώνη, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές. Εξαίρεση προβλέπεται για βράχους που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή.
Η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής θέσης για την Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και τα υπόλοιπα ελληνικά νησιά.
Από την πλευρά της, η Τουρκία υποστηρίζει ότι η ιδιαίτερη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση, με περιορισμένη επήρεια ορισμένων ελληνικών νησιών κατά την οριοθέτηση.
Η Άγκυρα δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση του 1982 και επικαλείται τη γεωγραφική αναλογία των ακτών, υποστηρίζοντας ότι η πλήρης επήρεια των ελληνικών νησιών θα περιόριζε σημαντικά τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Πρέπει, πάντως, να διακρίνεται το δικαίωμα ενός νησιού να διαθέτει ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα από την ακριβή επήρεια που θα έχει σε μια συγκεκριμένη οριοθέτηση, όταν υπάρχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές άλλων κρατών.
Η μεγάλη ανατροπή: Η Τουρκία προσεγγίζει τον Χαφτάρ
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της ανάλυσης της Deutsche Welle αφορά την αλλαγή των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και των δυνάμεων του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.
Το 2019, η Τουρκία είχε παρέμβει στρατιωτικά στη λιβυκή σύγκρουση, υποστηρίζοντας την κυβέρνηση της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις της Ανατολικής Λιβύης.
Η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη συνέβαλε αποφασιστικά στην αποτροπή της κατάληψης της Τρίπολης από τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό.
Έκτοτε, όμως, οι ισορροπίες έχουν μεταβληθεί.
Η Άγκυρα έχει αναπτύξει επαφές και με την Ανατολική Λιβύη, δημιουργώντας σχέσεις συνεργασίας με το περιβάλλον Χαφτάρ.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται στρατιωτικές και οικονομικές επαφές, καθώς και η παρουσία τουρκικών επιχειρήσεων στην ανοικοδόμηση της χώρας.
Σύμφωνα με τη γερμανική ανάλυση, οι τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει συμβάσεις μεγάλης αξίας στη Λιβύη, ενώ παράλληλα αναπτύσσεται η συνεργασία στον ενεργειακό τομέα.
Η Τουρκία επιχειρεί έτσι να μετατραπεί σε συνομιλητή και των δύο βασικών κέντρων εξουσίας της χώρας, περιορίζοντας τη δυνατότητα άλλων περιφερειακών δυνάμεων να ασκούν αποκλειστική επιρροή στην Ανατολική Λιβύη.
Η Αίγυπτος και η Ρωσία απέναντι στην τουρκική διείσδυση
Η διεύρυνση της τουρκικής παρουσίας στην Ανατολική Λιβύη επηρεάζει άμεσα τους παραδοσιακούς υποστηρικτές του στρατάρχη Χαφτάρ.
Η Αίγυπτος διατηρεί στενούς πολιτικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με την ηγεσία της Βεγγάζης, ενώ η Ρωσία έχει επίσης αναπτύξει σημαντική παρουσία στη χώρα.
Η προσέγγιση της Άγκυρας με το περιβάλλον Χαφτάρ δημιουργεί νέα δεδομένα, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει πρόσβαση σε περιοχές που κατά το παρελθόν βρίσκονταν κυρίως υπό την επιρροή των δύο αυτών δυνάμεων.
Παράλληλα, η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Ανατολική Λιβύη συνδέεται με την επιδίωξη συμμετοχής της πλευράς Χαφτάρ στα οικονομικά οφέλη που ενδέχεται να προκύψουν από μελλοντικές ενεργειακές δραστηριότητες.
Η εξέλιξη, ωστόσο, έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Αιγύπτου, η οποία έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν αναγνωρίζει τη συμφωνία και θεωρεί πως παραβιάζει τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα.
Κίνδυνος για τον EastMed και τα ενεργειακά έργα
Η Deutsche Welle επισημαίνει ότι ο τουρκολιβυκός σχεδιασμός ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στην υλοποίηση ενεργειακών έργων της Ανατολικής Μεσογείου.
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο σχεδιαζόμενος αγωγός φυσικού αερίου EastMed, ο οποίος προβλέπεται να συνδέσει ενεργειακά κοιτάσματα του Ισραήλ και της Κύπρου με την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή αγορά.
Η χάραξη που προβάλλουν Τουρκία και Λιβύη διασταυρώνεται με την προτεινόμενη διαδρομή του αγωγού, δημιουργώντας ενδεχόμενο νέων αντιπαραθέσεων.
Η Άγκυρα έχει υποστηρίξει ότι η εγκατάσταση υποθαλάσσιων ενεργειακών υποδομών σε περιοχές υφαλοκρηπίδας τις οποίες διεκδικεί απαιτεί τη δική της συγκατάθεση.
Η συγκεκριμένη θέση αποκτά ευρύτερη σημασία και για άλλα έργα, όπως οι υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αν και το νομικό καθεστώς εγκατάστασης καλωδίων και αγωγών δεν είναι ταυτόσημο.
Συνεπώς, η διεύρυνση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, αλλά και την ενεργειακή συνδεσιμότητα της περιοχής.
Δύο ανταγωνιστικοί άξονες στην Ανατολική Μεσόγειο
Η ανάλυση της Deutsche Welle καταλήγει στο ενδεχόμενο διαμόρφωσης δύο ανταγωνιστικών γεωπολιτικών και ενεργειακών σχηματισμών.
Ο πρώτος περιλαμβάνει την Τουρκία και τη Λιβύη, οι οποίες επιδιώκουν να αναπτύξουν κοινή θαλάσσια και ενεργειακή στρατηγική.
Ο δεύτερος συγκροτείται γύρω από τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου και Ισραήλ, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η σύγκρουση των δύο σχεδιασμών αφορά τη θαλάσσια δικαιοδοσία, την πρόσβαση στους ενεργειακούς πόρους και τον έλεγχο των υποδομών που θα συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την Ευρώπη.
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης αποτελεί σημαντική πολιτική επιτυχία για την τουρκική διπλωματία σε επίπεδο περιφερειακής επιρροής.
Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας έχουν αποκτήσει διεθνή νομική αναγνώριση.
Το κρίσιμο ζήτημα για την επόμενη περίοδο είναι εάν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να μετατρέψει τις διεκδικήσεις αυτές σε πρακτικά τετελεσμένα, μέσω σεισμικών ερευνών, γεωτρήσεων και παρεμβάσεων σε ενεργειακά έργα.