Όποιος κι αν ηγηθεί του Ισραήλ μετά τις εκλογές, θα λάβει εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών για τις ίδιες τουρκικές στρατιωτικές αναπτύξεις, δυνατότητες, δίκτυα και προθέσεις.
Του Σάι Γκαλ
Οι αυριανές εκλογές μπορεί να αλλάξουν την κυβέρνηση του Ισραήλ, αλλά όχι τα στρατηγικά του συμφέροντα.
Οι στρατιωτικές αναπτύξεις της Άγκυρας, οι εδαφικές της διεκδικήσεις και οι περιφερειακές της φιλοδοξίες θα παραμείνουν, όπως θα παραμείνει και η συμμαχία του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο. Αυτό που ενδέχεται να αλλάξει είναι η ελευθερία δράσης του Ισραήλ, μια κυβέρνηση ικανή να συνεργάζεται με την Ευρώπη και να αντιστέκεται στην Ουάσιγκτον, όταν είναι απαραίτητο, θα μπορούσε να καταστήσει αυτή τη συμμαχία αποτελεσματικότερη απέναντι στην Τουρκία.
Ο Νετανιάχου αξίζει αναγνώριση για τη συγκρότηση της συμμαχίας. Το 2010 ανταπέδωσε την επίσκεψη του Γιώργου Παπανδρέου, αποτελώντας τον πρώτο Ισραηλινό πρωθυπουργό που επισκέφθηκε την Ελλάδα. Το 2012 έγινε ο πρώτος που επισκέφθηκε την Κύπρο. Το 2016 συμμετείχε μαζί με τον Αλέξη Τσίπρα και τον Νίκο Αναστασιάδη στην εναρκτήρια τριμερή σύνοδο κορυφής στη Λευκωσία.
Η συμμαχία επιβίωσε και πέρα από τη θητεία του Νετανιάχου. Τον Δεκέμβριο του 2021, ο Ναφτάλι Μπένετ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Νίκος Αναστασιάδης δεσμεύτηκαν για βαθύτερη αμυντική και οικονομική συνεργασία και ζήτησαν την επανέναρξη του διαλόγου μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ισραήλ. Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) πραγματοποίησαν ασκήσεις στην Κύπρο το 2022. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, επί πρωθυπουργίας Γιαΐρ Λαπίντ, το Συμβούλιο Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ συνεδρίασε εκ νέου έπειτα από μία δεκαετία.
Η εκλογική αναμέτρηση στο Ισραήλ διεξάγεται γύρω από ζητήματα λογοδοσίας για την 7η Οκτωβρίου, στρατιωτικής θητείας, δικαστικής ανεξαρτησίας και του μέλλοντος της δημοκρατίας του. Η συμμαχία με την Ελλάδα και την Κύπρο δεν αποτελεί διαχωριστική γραμμή μεταξύ των πολιτικών παρατάξεων.
Η στρατηγική γειτονιά του Ισραήλ εκτείνεται πέρα από τα χερσαία σύνορά του. Η ειρήνη και η εξομάλυνση των σχέσεων με τα αραβικά κράτη είναι απαραίτητες. Εξίσου απαραίτητη είναι και η συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο, τους δημοκρατικούς Ευρωπαίους γείτονές του στην άλλη πλευρά της Μεσογείου. Το ελληνικό έδαφος και ο ελληνικός θαλάσσιος χώρος, η θέση της Κύπρου, καθώς και τα λιμάνια, οι υποδομές και η ιδιότητα των δύο χωρών ως μελών της ΕΕ, προσφέρουν στο Ισραήλ στρατηγικό βάθος και πρόσβαση ανεξάρτητη από την Άγκυρα. Οι ισραηλινές δυνατότητες στους τομείς των πληροφοριών, της τεχνολογίας και της άμυνας ενισχύουν και τις δύο χώρες. Το Ισραήλ χρειάζεται την Ελλάδα και την Κύπρο όχι λιγότερο απ’ όσο εκείνες χρειάζονται το Ισραήλ.
Η ίδια μεσογειακή γειτονιά εκθέτει και τα τρία κράτη στη στρατηγική περίμετρο της Τουρκίας. Η εδραίωση της τουρκικής παρουσίας στη Συρία απειλεί την ελευθερία δράσης του Ισραήλ. Η στρατιωτική παρουσία της Άγκυρας στη Λιβύη επεκτείνει την εμβέλειά της, ενώ τα έξι F-16 που αναπτύχθηκαν στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο τον Μάρτιο φέρνουν την τουρκική αεροπορική ισχύ πιο κοντά στη θαλάσσια οδό του Ισραήλ προς την Ευρώπη. Οι διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και το θαλάσσιο μνημόνιο με τη Λιβύη παραβιάζουν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Στις 21 Οκτωβρίου, η ΕΕ χαρακτήρισε το μνημόνιο άκυρο και ανυπόστατο. Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών τεκμηριώνουν επίσης τη δράση στελεχών και χρηματοδοτών της Χαμάς από το τουρκικό έδαφος.
Η κατοχή της βόρειας Κύπρου, οι διεκδικήσεις στο Αιγαίο και η επιδίωξη περιφερειακής πρωτοκαθεδρίας προϋπήρχαν του Ερντογάν. Αποτελούν διαχρονικές τουρκικές πολιτικές και όχι προσωπική διαμάχη με τον Νετανιάχου. Όποιος κι αν ηγηθεί του Ισραήλ μετά τις εκλογές, θα λάβει εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών για τις ίδιες τουρκικές στρατιωτικές αναπτύξεις, δυνατότητες, δίκτυα και προθέσεις. Η διπλωματία, η αποτροπή και η προετοιμασία για ενδεχόμενη σύγκρουση θα παραμείνουν στοιχεία της ισραηλινής πολιτικής.
Η φιλία του Νετανιάχου με τον Ντόναλντ Τραμπ έχει αποφέρει πραγματικά οφέλη. Το λάθος του ήταν ότι μπέρδεψε την πρόσβαση με την επιρροή. Τον Ιούλιο αντιτάχθηκε στην πώληση F-35 στην Τουρκία, προειδοποιώντας ότι η συμφωνία θα υπονόμευε την αεροπορική υπεροχή του Ισραήλ. Ο Τραμπ τον αγνόησε: «Κανείς δεν μου λέει τι πρέπει να πουλάμε». Αναγνωρίζοντας την εχθρότητα της Άγκυρας απέναντι στο Ισραήλ και τον Νετανιάχου, πρόσθεσε: «Ήταν εξαιρετικοί απέναντί μου». Απέναντι στον ίδιο. Όχι απέναντι στο Ισραήλ, την Ελλάδα ή την Κύπρο.
Ο Τραμπ είχε αναγνωρίσει το 2015 μια «μικρή σύγκρουση συμφερόντων» σχετικά με τους Πύργους Τραμπ στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι επιχειρηματικά συμφέροντα υπαγόρευσαν τη θέση του για τα F-35. Η περιφρόνησή του προς τις ισραηλινές αντιρρήσεις δεν χρειάζεται εικασίες για να αποδειχθεί. Πέντε ημέρες πριν από την αποδοκιμασία του Νετανιάχου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε ενημερώσει το Κογκρέσο ότι η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθούσε να απαγορεύει την πώληση. Οι αμερικανικοί θεσμοί κράτησαν τη γραμμή τους. Η φιλία του Νετανιάχου δεν το έκανε.
Η Ουάσιγκτον εκτιμά τον ρόλο της Τουρκίας στη Συρία, στη Μαύρη Θάλασσα και στο ΝΑΤΟ, παρά τους δεσμούς της Άγκυρας με τη Ρωσία και τις απειλές της εναντίον Αμερικανών συμμάχων. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει τα δικά της συμφέροντα. Καθήκον του Νετανιάχου είναι να υπερασπίζεται τα συμφέροντα του Ισραήλ. Ωστόσο, η ισραηλινή κρατική στρατηγική συγχέει την εύνοια του προέδρου με τη στρατηγική ισχύ. Ο πρωθυπουργός που οικοδόμησε τη συμμαχία Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου αντιμετώπισε τη φιλία με τον Τραμπ ως υποκατάστατο της αυτονομίας που η ίδια η συμμαχία είχε σκοπό να εξασφαλίσει.
Ένας φιλικός πρόεδρος αποτελεί πλεονέκτημα, όχι δόγμα ασφαλείας. Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος χρειάζονται την αμερικανική συνεργασία, όχι την αμερικανική άδεια.
Η Ευρώπη προσφέρει αυτή την εναλλακτική δυνατότητα χωρίς να αντικαθιστά την αμερικανική συμμαχία. Η ελληνική και η κυπριακή κυριαρχία αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της ίδιας της Ένωσης. Το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να συνδράμουν ένα άλλο κράτος-μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση στο έδαφός του. Η Άγκυρα μπορεί να παρεμποδίζει αποφάσεις του ΝΑΤΟ, αλλά δεν μπορεί να ασκήσει βέτο σε αυτές τις συμβατικές υποχρεώσεις. Η ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία, η βιομηχανική ικανότητα, οι υποδομές και οι μηχανισμοί επιβολής μπορούν να ενισχύσουν τη συνεργασία χωρίς τη συγκατάθεση της Τουρκίας.
Η Γαλλία προσθέτει στρατιωτική βαρύτητα μέσω της ανανεωμένης αμυντικής συμφωνίας της με την Ελλάδα, της στρατηγικής συνεργασίας της με την Κύπρο και των στρατιωτικών αναπτύξεών της στην Ανατολική Μεσόγειο. Το Παρίσι μοιράζεται σημαντικά συμφέροντα ασφαλείας με την Ιερουσαλήμ, την Αθήνα και τη Λευκωσία. Ο Νετανιάχου και ο Μακρόν έχουν επιτρέψει στις διαφωνίες σχετικά με την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση και τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις να βλάψουν τη σχέση τους. Οι γαλλικοί περιορισμοί στη συμμετοχή του Ισραήλ σε αμυντικές εκθέσεις επιδείνωσαν τη ζημιά. Αυτές οι διαφωνίες δεν είναι απαραίτητο να εμποδίζουν τη συνεργασία απέναντι στην Τουρκία.
Μια κυβέρνηση ικανή να αποκαταστήσει τις ευρωπαϊκές σχέσεις του Ισραήλ θα ενίσχυε την ίδια την τριμερή συμμαχία. Η Ευρώπη αποτελεί σημαντική αγορά για τις ισραηλινές αμυντικές εξαγωγές, πηγή βιομηχανικών και ερευνητικών συνεργασιών και ζωτικό πεδίο για την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και των απειλών κατά των υποδομών. Η Αθήνα και η Λευκωσία προσφέρουν στο Ισραήλ άμεση πρόσβαση σε ένα πολιτικό σύστημα και σύστημα ασφαλείας, του οποίου αποτελούν αναπόσπαστα μέλη.
Η ταύτιση του κυρίαρχου κράτους του Ισραήλ με τους οικισμούς στη Δυτική Όχθη θέτει σε κίνδυνο τις ευρωπαϊκές συνεργασίες του. Το συμφέρον του Ισραήλ έγκειται σε έναν ασφαλή διαχωρισμό σε δύο κράτη για δύο λαούς, με ένα αποστρατιωτικοποιημένο παλαιστινιακό κράτος, αφοπλισμένη τη Χαμάς και εφαρμόσιμες ρυθμίσεις ασφαλείας. Ο διαχωρισμός θα απελευθέρωνε ισραηλινές στρατιωτικές δυνάμεις και θα ενίσχυε τους δεσμούς με την Ευρώπη. Η Άγκυρα χρειάζεται την παλαιστινιακή διαίρεση: η υποστήριξή της προς τη Χαμάς εμποδίζει την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους και διατηρεί τη σύγκρουση ως μοχλό επιρροής της Τουρκίας.
Εάν η Τουρκία επιτεθεί στο Ισραήλ, στην Ελλάδα ή στην Κυπριακή Δημοκρατία από την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, η «Οργή του Ποσειδώνα» (Poseidon’s Wrath) αποσκοπεί σε κάτι περισσότερο από την απόκρουση της επίθεσης: στη διάλυση του στρατιωτικού και διοικητικού μηχανισμού της κατοχής και στην αποκατάσταση του ελέγχου της Λευκωσίας σε ολόκληρο το νησί. Οι έποικοι που μεταφέρθηκαν από την Ανατολία μετά το 1974 και δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής, όπως αυτό θα διαπιστώνεται μέσα από ατομικές διαδικασίες, θα επέστρεφαν στην Τουρκία.
Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να προετοιμαστούν από κοινού, με την υποστήριξη Ευρωπαίων εταίρων που θα ενεργούν βάσει της δικής τους αρμοδιότητας. Μια ισραηλινή κυβέρνηση ικανή να κινητοποιήσει την Ευρώπη και να αντισταθεί στις αμερικανικές πιέσεις για κατάπαυση του πυρός που θα διατηρούσε την κατοχή θα καθιστούσε αυτόν τον στόχο αξιόπιστο αποτρεπτικό παράγοντα. Μια επίθεση από την κατεχόμενη Κύπρο θα μπορούσε να κοστίσει στην Τουρκία την ίδια την κατοχή.
Ο Νετανιάχου βοήθησε στην οικοδόμηση της συμμαχίας. Οι διάδοχοί του δεν είναι υποχρεωμένοι να κληρονομήσουν τους περιορισμούς της διπλωματίας του. Η Τουρκία δεν θα κερδίσει τις εκλογές του Ισραήλ. Μπορεί, όμως, να χάσει την ελευθερία δράσης από την οποία εξαρτάται η στρατηγική της.