Νέα παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ φέρνει και πάλι στο προσκήνιο το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στο Ισραήλ και δημιουργώντας δεδομένα τα οποία παρακολουθούνται στενά και από την Αθήνα.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ρωτήθηκε για την αντίθεση του Ισραήλ σε μία πιθανή συμφωνία με την Άγκυρα και έδωσε μία απάντηση που δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας.
«Η Τουρκία υπήρξε καλός σύμμαχος. Κανείς δεν μου υπαγορεύει τι πρέπει να πουλάμε», δήλωσε, σύμφωνα με το Reuters.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «φίλο» και υποστήριξε ότι η Τουρκία «ήταν ένας σπουδαίος σύμμαχός μου», επιμένοντας ότι η τελική απόφαση για τις αμερικανικές εξαγωγές οπλικών συστημάτων ανήκει στην Ουάσιγκτον.
Το μήνυμα προς το Ισραήλ
Η αναφορά ότι «κανείς δεν μου υπαγορεύει» τι θα πουλήσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί σαφές πολιτικό μήνυμα προς την ισραηλινή κυβέρνηση, η οποία αντιδρά στην προοπτική απόκτησης των F-35 από την Τουρκία.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει προειδοποιήσει ότι μία τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να ανατρέψει την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή, επικαλούμενος τη σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα σε Ισραήλ και Τουρκία. Η ισραηλινή αντίθεση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές τριβές γύρω από τη συγκεκριμένη υπόθεση, όπως είχε μεταδώσει το Reuters.
Ο Τραμπ, όμως, εμφανίζεται αποφασισμένος να διατηρήσει ανοιχτή την προοπτική μιας συμφωνίας με την Άγκυρα. Είχε ήδη δηλώσει, κατά τη συνάντησή του με τον Ερντογάν στην Άγκυρα, ότι θα εξετάσει την πώληση των μαχητικών και ότι επιθυμεί την άρση των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Τουρκίας.
«Δεν θέλουμε να επιβάλλουμε κυρώσεις σε φίλους», είχε υποστηρίξει, επαινώντας επανειλημμένα τον Τούρκο πρόεδρο και τη στάση της Άγκυρας.
Το «φρένο» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Η πολιτική βούληση του Τραμπ δεν σημαίνει, πάντως, ότι τα F-35 μπορούν να παραδοθούν άμεσα στην Τουρκία.
Λίγες ημέρες πριν από τη νέα δήλωση του Αμερικανού προέδρου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε ενημερώσει επίσημα το Κογκρέσο ότι η Άγκυρα δεν έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις για την επιστροφή της στο πρόγραμμα.
Η θέση αυτή αποτυπώνεται σε επιστολή της 22ας Ιουλίου από το Γραφείο Νομοθετικών Υποθέσεων του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών προς τον Δημοκρατικό βουλευτή Γουέσλι Μπελ.
Η απάντηση έχει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς συντάχθηκε έπειτα από εντολή του Λευκού Οίκου και εστάλη εκ μέρους του ίδιου του προέδρου.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ξεκαθάρισε ότι η αμερικανική πολιτική εξακολουθεί να βασίζεται στο άρθρο 231 του νόμου CAATSA και στο άρθρο 1245 του Νόμου περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020.
Ο όρος που πρέπει να εκπληρώσει η Τουρκία
Για να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε μεταφορά F-35, η Τουρκία πρέπει:
- Να πάψει να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400 και τον σχετικό εξοπλισμό.
- Να διαβεβαιώσει ότι δεν θα αποκτήσει ξανά το συγκεκριμένο σύστημα.
- Να εκπληρώσει όλες τις προβλεπόμενες απαιτήσεις πιστοποίησης.
«Η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει αυτές τις προϋποθέσεις», υπογραμμίζεται στην επιστολή.
Οι S-400 παραμένουν, επομένως, το μεγάλο εμπόδιο. Ο Τραμπ μπορεί να επιθυμεί πολιτικά τη συμφωνία, δεν μπορεί όμως να αγνοήσει τη νομοθεσία χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπος με το Κογκρέσο.
Γιατί αφορά άμεσα την Ελλάδα
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα επηρέαζε τις ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η απόκτηση μαχητικών πέμπτης γενιάς από την τουρκική Πολεμική Αεροπορία δεν θα αποτελούσε απλώς μία ακόμη εξοπλιστική αγορά. Θα έδινε στην Άγκυρα δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας, δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων και συλλογής πληροφοριών, σε μία περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα οικοδομεί το δικό της ποιοτικό πλεονέκτημα.
Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχει εγκεκριμένη συμφωνία ούτε άρση των νομικών περιορισμών. Υπάρχει μία ξεκάθαρη πολιτική πρόθεση του Τραμπ και μία εξίσου ξεκάθαρη θεσμική απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος άνοιξε ξανά την πόρτα στον Ερντογάν. Οι S-400 και το Κογκρέσο, όμως, εξακολουθούν να στέκονται στο κατώφλι.