Η λάσπη, τα ορμητικά νερά και τα συντρίμμια πέρασαν με καταστροφική δύναμη τα σύνορα ανάμεσα στο Νεπάλ και στο Θιβέτ. Η πληροφορία, όμως, σταμάτησε στην κινεζική πλευρά.
Την ώρα που στο Νεπάλ δημοσιογράφοι, διασώστες, κάτοικοι και συγγενείς αγνοουμένων συγκεντρώνουν μαρτυρίες, βίντεο και ονόματα θυμάτων, στο Θιβέτ οι κινεζικές Αρχές διατηρούν αυστηρό έλεγχο σε οτιδήποτε δημοσιεύεται για την καταστροφή.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των New York Times, βίντεο που κατέγραφαν το μέγεθος της πλημμύρας και των κατολισθήσεων αφαιρέθηκαν από κινεζικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ένα ευρέως διαδεδομένο στιγμιότυπο, στο οποίο ένας τεράστιος όγκος λάσπης, βράχων και νερού καταπίνει το συνοριακό πέρασμα στην κομητεία Gyirong.
Η εικόνα που βγαίνει από την περιοχή παραμένει αποσπασματική. Τα κινεζικά κρατικά μέσα μεταδίδουν κυρίως πλάνα από τις επιχειρήσεις διάσωσης και την κινητοποίηση των κρατικών μηχανισμών, χωρίς να παρουσιάζουν λεπτομερή κατάλογο των χωριών και των κοινοτήτων που υπέστησαν τις μεγαλύτερες καταστροφές.
Στους 558 οι αγνοούμενοι στο Θιβέτ
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία που μετέδωσε η κινεζική κρατική τηλεόραση CCTV, 558 άνθρωποι αγνοούνται στην κομητεία Gyirong, μεταξύ των οποίων 260 αλλοδαποί. Τουλάχιστον τρεις άνθρωποι έχουν επιβεβαιωθεί νεκροί στην κινεζική πλευρά, ενώ δύο άτομα διασώθηκαν.
Συνολικά, στο Νεπάλ και στο Θιβέτ σχεδόν 1.500 άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται, καθώς οι ομάδες έρευνας επιχειρούν μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Οι Αρχές παρακολουθούν επίσης μια λίμνη που έχει δημιουργηθεί από φυσικό φράγμα ανάντη της πληγείσας περιοχής, καθώς ενδεχόμενη υποχώρησή του θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα πλημμύρας. Τα στοιχεία για την κινεζική πλευρά επιβεβαιώνονται από το Reuters.
Η καταστροφή φαίνεται ότι προκλήθηκε όταν ένας τεράστιος όγκος πάγου, βράχων και χώματος κατέρρευσε σε ποταμό των Ιμαλαΐων, δημιουργώντας ένα ταχύτατο κύμα λάσπης και συντριμμιών. Η πλημμύρα σάρωσε συνοριακές εγκαταστάσεις, κατοικίες, δρόμους, γέφυρες και ενεργειακές υποδομές κατά μήκος της διαδρομής που συνδέει το Κατμαντού με τη Λάσα.
Η περιοχή αποτελεί δημοφιλή διαδρομή για ορειβάτες, τουρίστες και προσκυνητές που κατευθύνονται προς το όρος Καϊλάς και τη λίμνη Μανάσαροβαρ. Αυτό εξηγεί και τον μεγάλο αριθμό ξένων υπηκόων μεταξύ των αγνοουμένων.
Ενημέρωση αποκλειστικά από το κράτος
Στην κινεζική πλευρά, η πληροφόρηση προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από κρατικά ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης. Η κάλυψη επικεντρώνεται στην ανάπτυξη των σωστικών συνεργείων και στην κινητοποίηση του μηχανισμού του Κομμουνιστικού Κόμματος, αφήνοντας αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα για την πραγματική έκταση των ζημιών.
Σύμφωνα με τα κρατικά μέσα, στην περιοχή έχουν σταλεί μονάδες του στρατού, πυροσβέστες, διασώστες, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ελικόπτερα. Ομάδες έκτακτης ανάγκης από το Πεκίνο και το Τσενγκντού μετακινήθηκαν επίσης προς το Θιβέτ για να ενισχύσουν τις τοπικές δυνάμεις.
Η People’s Daily, επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος, πρόβαλε σε κεντρικό σημείο την εντολή του Σι Τζινπίνγκ για πλήρη κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού και διάθεση όλων των διαθέσιμων μέσων στις επιχειρήσεις διάσωσης.
Αυτό που απουσιάζει είναι οι ανεξάρτητες μαρτυρίες κατοίκων, οι δημόσιες εκκλήσεις οικογενειών και η ανεμπόδιστη παρουσία δημοσιογράφων στις πληγείσες κοινότητες.
Στο Νεπάλ, αντιθέτως, τα μέσα ενημέρωσης ακολουθούν τα σωστικά συνεργεία, συνομιλούν με επιζώντες και καταγράφουν τους καταλόγους των αγνοουμένων. Οικογένειες συγκεντρώνονται έξω από στρατιωτικές εγκαταστάσεις και νοσοκομεία αναζητώντας πληροφορίες, ενώ βίντεο και δορυφορικές εικόνες χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό των περιοχών που έχουν αποκοπεί.
Η διαφορά δεν είναι μόνο επικοινωνιακή. Μπορεί να επηρεάσει άμεσα την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων.
Το Θιβέτ πίσω από το «σινικό τείχος» της ενημέρωσης
Η λογοκρισία και η κρατική επιτήρηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης εφαρμόζονται σε ολόκληρη την Κίνα. Στο Θιβέτ, ωστόσο, ο έλεγχος είναι ακόμη αυστηρότερος, λόγω της πολιτικής και εθνικής ευαισθησίας που αποδίδει το Πεκίνο στην περιοχή.
Ξένοι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να μετακινούνται ελεύθερα στο Θιβέτ. Η πρόσβασή τους επιτρέπεται συνήθως μόνο στο πλαίσιο προγραμματισμένων, οργανωμένων και στενά επιτηρούμενων επισκέψεων, κατά τις οποίες οι επαφές με κατοίκους ελέγχονται από τις Αρχές.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν ότι Θιβετιανοί που επικοινωνούν με ξένους δημοσιογράφους ή δημοσιεύουν πληροφορίες αντίθετες προς την επίσημη κυβερνητική γραμμή κινδυνεύουν να τεθούν υπό παρακολούθηση, να ανακριθούν ή ακόμη και να κρατηθούν.
Σε συνθήκες φυσιολογικής καθημερινότητας, η πρακτική αυτή αποτελεί σοβαρό περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης. Σε συνθήκες καταστροφής, όμως, μπορεί να έχει ακόμη βαρύτερες συνέπειες.
Όταν η λογοκρισία εμποδίζει τη διάσωση
Ο εκτελεστικός διευθυντής της International Campaign for Tibet, Ράιαν Φιορέσι, επισήμανε στους New York Times ότι ο ασφυκτικός έλεγχος αφήνει ουσιαστικά την κινεζική κυβέρνηση ως τον μοναδικό διαχειριστή της πληροφορίας που βγαίνει από την περιοχή.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ανεξάρτητος τρόπος να διαπιστωθεί εάν οι επίσημοι αριθμοί αποδίδουν την πλήρη έκταση της καταστροφής, ποια χωριά έχουν αποκλειστεί και σε ποια σημεία ενδέχεται να παραμένουν εγκλωβισμένοι άνθρωποι.
Σε μια μεγάλη φυσική καταστροφή, μια ανάρτηση κατοίκου, ένα βίντεο από κινητό τηλέφωνο ή μια μαρτυρία μπορεί να οδηγήσει τους διασώστες σε ένα κατεστραμμένο κτίριο ή σε μια απομονωμένη κοινότητα. Μπορεί επίσης να ενημερώσει μια οικογένεια ότι ο άνθρωπός της βρισκόταν σε συγκεκριμένο σημείο τη στιγμή της πλημμύρας.
Εάν οι κάτοικοι φοβούνται να μιλήσουν ή εάν οι αναρτήσεις τους διαγράφονται, αυτά τα στοιχεία μπορεί να μη φτάσουν ποτέ στις ομάδες έρευνας και στους συγγενείς των αγνοουμένων.
Η αντίθεση ανάμεσα στην ανοιχτή ροή πληροφοριών στο Νεπάλ και στον αυστηρό έλεγχο στην κινεζική πλευρά αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: μπροστά σε μια καταστροφή, η ελεύθερη ενημέρωση δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε αποκλειστικά πολιτικό δικαίωμα. Αποτελεί εργαλείο διάσωσης.
Και όταν η πληροφορία λογοκρίνεται, χάνεται πολύτιμος χρόνος. Χρόνος που, για εκατοντάδες αγνοουμένους, μπορεί να κρίνει τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο.