Σοβαρά πολιτικά ερωτήματα προκαλούν οι πληροφορίες που δημοσιεύει ο Βασίλης Νέδος στην «Καθημερινή», στο άρθρο του με τίτλο «Το δίλημμα των 12 μιλίων», για τους σχεδιασμούς γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, Αθήνα και Παρίσι φαίνεται να συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι χρειάζεται ένας «ελαφρύς ανασχεδιασμός» της πορείας του καλωδίου, ώστε να μην περάσει από περιοχές του αποκαλούμενου τουρκικού εθνικού θαλάσσιου πάρκου «Φετιγιέ–Κας», το οποίο η Άγκυρα ανακήρυξε στις 15 Αυγούστου, νοτίως του Καστελλόριζου, το οποίο στην κυριολεξία “πνίγει” το νησί.
Η αιτιολογία που μεταφέρεται είναι ότι έτσι θα περιοριστεί η δυνατότητα της Τουρκίας να προβάλει δήθεν αρμοδιότητα απαγόρευσης δραστηριοτήτων στην περιοχή.
Εάν, όμως, η χάραξη ενός έργου τέτοιας στρατηγικής σημασίας αλλάξει για να παρακαμφθεί μια παράνομη τουρκική διεκδίκηση, θα πρόκειται για πολιτικό σκάνδαλο. Η Άγκυρα θα έχει επιτύχει έναν πρακτικό στόχο: να επηρεάσει τον ελληνικό και ευρωπαϊκό σχεδιασμό μέσω μιας μονομερούς ενέργειας την οποία η Αθήνα απορρίπτει.
Το δημοσίευμα δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη αλλαγή της χάραξης ούτε επίσημη κυβερνητική ανακοίνωση. Περιγράφει, ωστόσο, μια κατεύθυνση συζήτησης που απαιτεί σαφείς εξηγήσεις.
Η «Καθημερινή» επισημαίνει ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα συνιστούσε έμμεση αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας, αλλά μείωση του κινδύνου. Η διάκριση έχει σημασία ως προς τη νομική πρόθεση. Δεν απαντά, όμως, στο πολιτικό αποτέλεσμα: εάν η τουρκική αξίωση καθορίζει από πού θα περάσει το καλώδιο, τότε η πίεση έχει αποδώσει, ακόμη και χωρίς επίσημη αναγνώρισή της.
Η ελληνική θέση για τα τουρκικά πάρκα έχει ήδη διατυπωθεί. Σε ανακοίνωση της 16ης Αυγούστου, το υπουργείο Εξωτερικών επισήμανε ότι οι δύο περιοχές που ανακήρυξε η Τουρκία στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο εκτείνονται πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα. Αντιπαρέβαλε, μάλιστα, τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα, τα οποία χωροθετούνται αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, είναι αν η Αθήνα θα παραμείνει συνεπής προς τη θέση της και στην πράξη. Η περιβαλλοντική ονομασία μιας περιοχής δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή ως πρόσχημα για να επιβάλλονται τουρκικοί περιορισμοί στον σχεδιασμό της διασύνδεσης.
Σύμφωνα με τον Βασίλη Νέδο, η Άγκυρα δεν αρκείται σε ενημέρωση για τις εργασίες. Ζητεί να δώσει και άδεια για το έργο. Παράλληλα, στις ελληνογαλλικές συζητήσεις έχουν εξεταστεί διαφορετικές προτάσεις, με κοινό στοιχείο την προσδοκία ότι η Τουρκία θα επιδείξει κάποια ανοχή.
Αυτό είναι και το ουσιαστικό πολιτικό πρόβλημα: ένα έργο που η ελληνική πλευρά στηρίζει στο διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εξαρτάται επ’ αόριστον από την τουρκική ανοχή. Η αναζήτηση τρόπων αποφυγής μιας κρίσης είναι θεμιτή κυβερνητική ευθύνη. Χρειάζεται, όμως, σαφές όριο ανάμεσα στην επιχειρησιακή προσαρμογή και στην υποχώρηση υπό την πίεση αυθαίρετων αξιώσεων.
Το ίδιο δημοσίευμα τοποθετεί δίπλα στην υπόθεση του καλωδίου και το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικώς της Κρήτης.
Κατά τις πληροφορίες που επικαλείται η εφημερίδα, δεν αποκλείεται μια τέτοια κίνηση να προηγηθεί των ερευνών βυθού ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου. Το σκεπτικό που περιγράφεται είναι ότι η Αθήνα θα μπορούσε να αξιολογήσει τις τουρκικές αντιδράσεις σε μια περιοχή εκτός Αιγαίου.
Πρόκειται για διαφορετικές θαλάσσιες περιοχές και διαφορετικές πράξεις. Η επέκταση νοτίως και δυτικώς της Κρήτης δεν απαντά αυτομάτως στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η διασύνδεση ανατολικότερα. Αναδεικνύει, ωστόσο, το ευρύτερο δίλημμα: πότε και με ποιους όρους η Ελλάδα θα ασκήσει τα δικαιώματα που επικαλείται.
Ο Βασίλης Νέδος αναφέρεται ακόμη στις καθυστερήσεις των προεδρικών διαταγμάτων για τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, προέκυψαν υπηρεσιακά ζητήματα, μεταξύ άλλων από υπηρεσίες υπαγόμενες στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Πηγές της εφημερίδας υποστηρίζουν ότι τα προβλήματα έχουν επιλυθεί, έπειτα και από παρεμβάσεις του πρωθυπουργικού γραφείου, και ότι τα διατάγματα είναι έτοιμα να κατατεθούν στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Η κυβέρνηση οφείλει πλέον να απαντήσει συγκεκριμένα: εξετάζεται αλλαγή της διαδρομής του καλωδίου εξαιτίας του τουρκικού θαλάσσιου πάρκου; Ποια είναι η προτεινόμενη αλλαγή και με ποια τεχνική και νομική αιτιολόγηση;
Διότι, εάν ο καθοριστικός λόγος είναι η αποφυγή της τουρκικής αντίδρασης σε μια παράνομη διεκδίκηση, τότε το ζήτημα υπερβαίνει μια τεχνική διόρθωση. Αφορά την αξιοπιστία της ελληνικής πολιτικής και το προηγούμενο που δημιουργείται για την επόμενη τουρκική απαίτηση.
