Σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει την πολιτική της αναμονής και να αναλάβει πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο έστειλε ο Σάββας Καλεντερίδης, με δύο παρεμβάσεις του στα δελτία ειδήσεων του ΑΝΤ1 με τον Νίκο Χατζηνικολάου. Ο γεωπολιτικός αναλυτής χαρακτήρισε την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την Ανατολική Λιβύη πολιτικοδιπλωματική επιτυχία της Άγκυρας και αντίστοιχη αποτυχία της Αθήνας, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η υπόθεση δεν έχει τελειώσει.
Στις δύο τηλεοπτικές συζητήσεις, με συνομιλητές τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Δημήτρη Καιρίδη και τον διεθνολόγο Αλέξανδρο Δεσποτόπουλο, ο Καλεντερίδης ανέδειξε τη σημασία της επέκτασης της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ, της σύνδεσης των θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας και της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
«Πέτυχε η Τουρκία, δεν πέτυχε η Ελλάδα»
Στην πρώτη συζήτηση, ο Νίκος Χατζηνικολάου ζήτησε από τον Δημήτρη Καιρίδη να διευκρινίσει εάν η εξέλιξη στη Λιβύη συνιστά πολιτική ήττα ή απλώς μια δυσάρεστη αναποδιά.
Ο Καιρίδης αναγνώρισε τη δυσμενή εξέλιξη, επισημαίνοντας ότι η κύρωση δεν νομιμοποιεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτήρισε παράνομο. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι αναδεικνύεται η διεύρυνση της τουρκικής επιρροής στην Ανατολική Λιβύη και σημείωσε ότι η εξέλιξη αποτελεί σοβαρό πλήγμα και για την Αίγυπτο, η οποία είχε επενδύσει πολιτικά και στρατηγικά στον Χαφτάρ.
Ο Σάββας Καλεντερίδης τοποθετήθηκε με διαφορετική έμφαση.
Υπενθύμισε ότι επί επτά χρόνια η Ελλάδα προσπάθησε να αποτρέψει την κύρωση του μνημονίου, διατηρώντας επαφές με την ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης, τον Χαφτάρ και τον Ακίλα Σάλεχ.
Ο στόχος της Αθήνας ήταν να μην κυρωθεί το μνημόνιο. Ο στόχος της Άγκυρας ήταν να κυρωθεί.
Κατά συνέπεια, όπως υποστήριξε, η εξέλιξη αποτελεί πολιτικοδιπλωματική επιτυχία της Τουρκίας και αντίστοιχη αποτυχία της Ελλάδας.
Διευκρίνισε πάντως ότι η συγκεκριμένη αποτυχία δεν ταυτίζεται αυτομάτως με απώλεια ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η κύρωση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για τη Χάγη
Ο Καλεντερίδης ανέδειξε μια διαφορετική παράμετρο της εξέλιξης, επικαλούμενος την εκτίμηση συνταξιούχου Τούρκου διπλωμάτη.
Σύμφωνα με όσα μετέφερε, η κύρωση μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες δικαστικής αμφισβήτησης του μνημονίου, με προσφυγή σε διεθνές δικαστήριο.
Υποστήριξε ότι μια δικαστική διαδικασία θα μπορούσε να οδηγήσει στην αναγνώριση της επήρειας των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες οριοθετήσεις και να πλήξει το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο ο ίδιος αποκάλεσε «γαλάζια παράνοια».
Αναφέρθηκε επίσης στην προηγούμενη εμπειρία της Λιβύης από δικαστικές διαδικασίες οριοθέτησης με τη Μάλτα και την Τυνησία.
Πρόκειται για ενδεχόμενο που παρουσίασε ως δυνατότητα και όχι ως δεδομένη δικαστική εξέλιξη.
Η «κίνηση ματ» με Αίγυπτο και Κύπρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε ο γεωπολιτικός αναλυτής στις συζητήσεις Ελλάδας και Αιγύπτου για επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020.
Στη δεύτερη τηλεοπτική παρέμβασή του επικαλέστηκε τις δηλώσεις του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και του Αιγύπτιου ομολόγου του Μπαντρ Αμπντελατί, επισημαίνοντας ότι υπάρχει αναφορά στις σχετικές συνομιλίες και από τις δύο πλευρές.
Κατά τον Καλεντερίδη, η ολοκλήρωση της οριοθέτησης θα αποτελούσε μια σημαντική ελληνική επιτυχία.
Εάν μάλιστα η ελληνική ΑΟΖ συναντούσε την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, η εξέλιξη θα αποκτούσε ακόμη μεγαλύτερη γεωστρατηγική σημασία.
Χαρακτήρισε ένα τέτοιο ενδεχόμενο «κίνηση ματ», υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για δικαστική επίλυση των διαφορών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις τουρκικές προσπάθειες προσέγγισης της Αιγύπτου, εκτιμώντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει να ανατρέψει το σημερινό πλαίσιο των θαλάσσιων οριοθετήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Γιατί όχι και ανατολικά της Κρήτης;»
Στο ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ο Καλεντερίδης επέκρινε τον περιορισμό της συζήτησης στις περιοχές δυτικά και νότια της Κρήτης.
Έθεσε το ερώτημα γιατί δεν εξετάζεται αντίστοιχη επέκταση και ανατολικά του νησιού, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα επηρέαζε άμεσα τη γεωγραφική έκταση στην οποία βασίζεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στη δεύτερη συζήτηση πρόσθεσε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να είχε προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων χωρίς να περιμένει κάποια τουρκική ενέργεια.
Επικαλέστηκε μάλιστα το γεγονός ότι η Λιβύη διαθέτει χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων, υποστηρίζοντας πως η Ελλάδα θα μπορούσε να έχει κινηθεί με βάση την αρχή της αμοιβαιότητας.
Στην πρώτη παρέμβαση προχώρησε ακόμη περισσότερο, συνδέοντας την ανάγκη άμεσης ελληνικής αντίδρασης με ενδεχόμενη νέα τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία σχετική με τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Κατά την εκτίμησή του, εάν μια τέτοια πρωτοβουλία εισαχθεί προς ψήφιση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, η Αθήνα θα πρέπει να εξετάσει άμεση επέκταση των χωρικών υδάτων σε ολόκληρη την επικράτεια.
Αντιπαράθεση με Καιρίδη για την εθνική συνεννόηση
Ένα ακόμη σημείο διαφωνίας με τον Δημήτρη Καιρίδη αφορούσε τη διαχείριση των εθνικών θεμάτων από το ελληνικό πολιτικό σύστημα.
Ο Καλεντερίδης τάχθηκε υπέρ της προηγούμενης διαβούλευσης και της λειτουργίας ενός Εθνικού Συμβουλίου, μέσω του οποίου οι πολιτικοί αρχηγοί θα ενημερώνονται και θα διαμορφώνεται κοινή γραμμή.
Ο Καιρίδης αναγνώρισε την αξία της εθνικής συνεννόησης, αλλά αμφισβήτησε ότι μια συνάντηση των πολιτικών αρχηγών θα μπορούσε από μόνη της να επηρεάσει τη στάση της Τουρκίας.
Στη δεύτερη παρέμβαση ο Καλεντερίδης επανήλθε στο ζήτημα, τονίζοντας ότι η απουσία σταθερού μηχανισμού εθνικής συνεννόησης συμβάλλει στις δημόσιες αντιπαραθέσεις των κομμάτων και δεν εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα.
Επισήμανε ότι η ευθύνη δεν ανήκει αποκλειστικά στην αντιπολίτευση.
Στο επίκεντρο οι ΗΠΑ και ο ρόλος τους στη Λιβύη
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η τοποθέτηση του Καλεντερίδη για την αμερικανική στάση.
Ο αναλυτής υποστήριξε ότι η προσέγγιση της Ουάσιγκτον δημιουργεί ερωτήματα για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στις εξελίξεις της Λιβύης.
Επικαλέστηκε τη συνεργασία του Σαντάμ Χαφτάρ με αμερικανική εταιρεία άσκησης επιρροής από το 2025 και διατύπωσε την εκτίμηση ότι οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί στις διεργασίες ενοποίησης της Λιβύης και στην υπόθεση της κύρωσης.
Η συγκεκριμένη θέση αποτελεί εκτίμηση του Καλεντερίδη και δεν παρουσιάστηκε ως αποδεδειγμένο γεγονός.
Ο Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος διαφοροποιήθηκε, υποστηρίζοντας ότι τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα στην περιοχή, και ειδικότερα η δραστηριότητα της Chevron, δεν συνάδουν με μια αμερικανική επιλογή ενίσχυσης του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Κατά τον διεθνολόγο, παρά τη διπλωματική γλώσσα ίσων αποστάσεων της Ουάσιγκτον, η πρακτική συνεργασία των ΗΠΑ με την Ελλάδα αποτυπώνει την ύπαρξη κοινών στρατηγικών συμφερόντων.
Η προειδοποίηση για την Ευρώπη
Στην πρώτη συζήτηση ο Καλεντερίδης στάθηκε και στη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην Τουρκία.
Επισήμανε ότι, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προχωρούν σε καταδικαστικές δηλώσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ταυτόχρονα διατηρούν ενεργούς διαύλους συνεργασίας με την Άγκυρα για άλλα κρίσιμα διεθνή ζητήματα.
Αναφέρθηκε ειδικότερα στις συνομιλίες ευρωπαίων υπουργών με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στην Κωνσταντινούπολη.
Το μήνυμα που θέλησε να εκπέμψει ήταν ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να υπερεκτιμά την πρακτική αξία των ευρωπαϊκών καταδικαστικών ανακοινώσεων.
Για τον Καλεντερίδη, το ζητούμενο είναι η χώρα να αξιοποιήσει τις διεθνείς συνεργασίες της, αλλά να στηρίξει την υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της πρωτίστως στις δικές της δυνατότητες και πρωτοβουλίες.
Η κεντρική διαπίστωση των δύο παρεμβάσεων ήταν σαφής: η Τουρκία πέτυχε έναν διπλωματικό στόχο στη Λιβύη, όμως η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει επιλογές για να απαντήσει, κυρίως μέσω των θαλάσσιων οριοθετήσεων με την Αίγυπτο και την Κυπριακή Δημοκρατία.