Μια πρόταση που επαναφέρει με ευθύ τρόπο το ζήτημα της μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο καταθέτει ο Τούρκος αναλυτής Μπατού Κιναϊγιγκίτ, σε άρθρο του στην αγγλόφωνη ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Türkiye υποστηρίζοντας ότι το Κυπριακό παραμένει σε διαρκές αδιέξοδο επειδή οι παραδοσιακές διπλωματικές προσεγγίσεις έχουν αποτύχει.
Κατά την άποψή του, χρειάζεται μια «ριζικά νέα σκέψη» για να υπάρξει συνολική διευθέτηση. Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης τοποθετεί την παραχώρηση στην Τουρκία μιας στρατιωτικής βάσης στην Κύπρο, την οποία παρουσιάζει ως μηχανισμό αποσυμπίεσης και ως πιθανό «κλειδί» για την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα ανεβάζει ξανά τους τόνους για Κύπρο, Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, μιλώντας σε τελετή στην Αδριανούπολη, στο κέντρο συνοριακού λόχου Arda της 9ης Ταξιαρχίας Συνόρων, υπογράμμισε ότι η Τουρκία προστατεύει αποφασιστικά τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της στη «Γαλάζια Πατρίδα» και τη «Γαλάζια/Εναέρια Πατρίδα», δηλαδή σε θάλασσα και αέρα.
Ο Γκιουλέρ ανέφερε ότι η Τουρκία επιδιώκει την ειρήνη και τη σταθερότητα, αλλά ξεκαθάρισε πως αυτό δεν σημαίνει ότι θα κάνει υποχωρήσεις στα «εθνικά δικαιώματα και συμφέροντά» της. Όπως είπε, η στάση της Άγκυρας στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο στηρίζεται, κατά την τουρκική ανάγνωση, στο διεθνές δίκαιο.
Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας δήλωσε ακόμη ότι η Άγκυρα δεν αποδέχεται «τετελεσμένα» και «μαξιμαλιστικές πρωτοβουλίες» που, όπως υποστήριξε, στρέφονται κατά των τουρκικών δικαιωμάτων και συμφερόντων. Έθεσε επίσης ξανά θέμα αποστρατιωτικοποίησης νησιών του Αιγαίου, ισχυριζόμενος ότι ο εξοπλισμός τους δεν συνάδει με τις σχέσεις καλής γειτονίας, το πνεύμα της συμμαχίας και το διεθνές δίκαιο.
Στο κυπριακό σκέλος, ο Γκιουλέρ έστειλε σαφές μήνυμα συνέχισης του ρόλου της Τουρκίας ως εγγυήτριας δύναμης. «Η στάση μας για την ασφάλεια, την ειρήνη και την προστασία των δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων αδελφών μας είναι ξεκάθαρη. Η Τουρκία, όπως πάντα, θα συνεχίσει και σήμερα να στέκεται στο πλευρό των ομοεθνών της ως εγγυήτρια χώρα, προστατεύοντας την ασφάλεια και τα δικαιώματά τους», ανέφερε.
Οι δηλώσεις αυτές κουμπώνουν με το σκεπτικό του Κιναϊγιγκίτ, ο οποίος θέτει ως κεντρικό ζήτημα την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων. Όπως υποστηρίζει, επειδή οι Τουρκοκύπριοι αποτελούν μειονότητα, η ασφάλεια είναι για την κοινότητά τους το σημαντικότερο θέμα. Η πολιτική ασφάλεια, κατά τον ίδιο, μπορεί να επιτευχθεί μέσω ισότιμου καθεστώτος με τους Ελληνοκύπριους, ενώ η στρατιωτική ασφάλεια απαιτεί νέο πλαίσιο.
Στο επιχείρημά του παραπέμπει στις Συνθήκες του 1960, οι οποίες προέβλεπαν ελληνική και τουρκική στρατιωτική παρουσία στο νησί και όριζαν την Ελλάδα, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο ως εγγυήτριες δυνάμεις του κυπριακού συντάγματος. Κατά τον Κιναιγίγκιτ, μια νέα ρύθμιση θα πρέπει να απαντά στις ανησυχίες των Τουρκοκυπρίων για την ασφάλειά τους.
Στην πραγματικότητα, όμως, η πρόταση δεν περιορίζεται στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Ο Τούρκος αναλυτής συνδέει ευθέως το Κυπριακό με τις γεωστρατηγικές ανησυχίες της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Υποστηρίζει ότι η Κύπρος βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την Τουρκία, πέρα από τον Κόλπο της Αλεξανδρέττας, όπου βρίσκεται στρατηγικής σημασίας τουρκικός λιμένας. Με βάση αυτή τη γεωγραφική ανάγνωση, η Άγκυρα αντιμετωπίζει την Κύπρο όχι απλώς ως πολιτικό ή δικοινοτικό ζήτημα, αλλά ως κρίσιμο σημείο για την ασφάλεια και την πρόσβασή της προς την ανοιχτή θάλασσα.
«Αν κοιτάξει κανείς τον χάρτη, θα διαπιστώσει ότι το πέρασμα μεταξύ της Τουρκίας και της Κύπρου αποτελεί τη μόνη ασφαλή πρόσβαση της Τουρκίας στα ανοιχτά της θάλασσας», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Κιναιγίγκιτ.
Κατά την άποψή του, η Τουρκία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε οποιαδήποτε πιθανή απειλή που θα μπορούσε να προέλθει από την Κύπρο. Γι’ αυτό υποστηρίζει ότι, εάν αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα οι ανησυχίες των Τουρκοκυπρίων και της Τουρκίας σε θέματα ασφάλειας, μπορεί να ανοίξει ο δρόμος για μια διαρκή λύση στο νησί και για ευρύτερη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο ίδιος εκτιμά ότι μια τέτοια λύση θα μπορούσε να συμβάλει και στην αποκλιμάκωση των ελληνοτουρκικών διαφορών, επειδή θα απαντούσε στις στρατηγικές ανησυχίες της Τουρκίας.
Το πρόβλημα, όμως, είναι προφανές. Για τη Λευκωσία και την Αθήνα, η ιδέα παραχώρησης τουρκικής στρατιωτικής βάσης στην Κύπρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη πρόταση ασφαλείας. Η Κύπρος παραμένει από το 1974 με το βόρειο τμήμα της υπό τουρκική κατοχή, ενώ το ζήτημα της αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων και της κατάργησης των εγγυήσεων αποτελεί βασικό πυρήνα κάθε σοβαρής συζήτησης για λύση. Επίσης, τα κατεχόμενα αποτελούν πλέον πρόβλημα ασφαλείας για το Ισραήλ, οπότε μια τέτοια εξέλιξη (δημιουργία τουρκικής στρατιωτικής βάσης) θα ξεπερνούσε τις κόκκινες γραμμές για την Ιερουσαλήμ.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι δηλώσεις Γκιουλέρ περί προστασίας των Τουρκοκυπρίων, μη αποδοχής «τετελεσμένων» και υπεράσπισης της «Γαλάζιας Πατρίδας» δείχνουν ότι η τουρκική στρατηγική δεν βλέπει την Κύπρο μόνο ως πεδίο διακοινοτικής διευθέτησης. Τη βλέπει ως στρατηγικό προγεφύρωμα, ως χώρο ελέγχου της Ανατολικής Μεσογείου και ως κομμάτι μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής πίεσης προς Ελλάδα και Κύπρο. Αποκαλυπτικό ήταν το δημοσίευμα στο Nordic Monitor, που ανέφερε, ότι η Τουρκία μετατρέπει τα κατεχόμενα σε στρατηγική γραμμή άμυνας απέναντι σε Ισραήλ και Ανατολική Μεσόγειο.
Τι αποκαλύπτει η νέα οικονομική και χρηματοδοτική συμφωνία Τουρκίας-ψευδοκράτους για το 2026!
Η πρόταση Κιναϊγιγκίτ, σε συνδυασμό με τις δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας, δείχνει καθαρά πού κινείται η τουρκική σκέψη: όχι προς την αποστρατιωτικοποίηση της Κύπρου, αλλά προς τη θεσμοποίηση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας με νέα μορφή.
Και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Αντί το Κυπριακό να οδηγείται σε λύση που θα αποκαθιστά πλήρως την κυριαρχία και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει τη μόνιμη τουρκική στρατιωτική παρουσία ως προϋπόθεση σταθερότητας. Με άλλα λόγια, ζητά να μετατραπεί το πρόβλημα σε θεμέλιο της λύσης.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι δεν είναι τυχαία η χρονική συγκυρία που δημοσιεύονται τέτοια κείμενα. Υπενθυμίζεται, ότι τις προηγούμενες ημέρες ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, επισκέφτηκε το Νέο Δελχί, όπου Κύπρος και Ινδία υπέγραψαν στρατηγική συμφωνία, η οποία αλλάζει τη γεωπολιτική εξίσωση, καθότι περιλαμβάνει συνεργασία στον αμυντικό τομέα με φόντο τον διάδρομο IMEC.