Στην 389η εκπομπή «Με το κλειδί της Ιστορίας» στο Blue Sky, ο Γιάννης Θεοδωράτος παρουσίασε μια ευρεία ανάλυση για την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο, το Ιράν, την Ουκρανία και τη σύγχρονη ελληνική ναυτική ιστορία, με βασικό μήνυμα ότι «η ελπίδα δεν συνιστά στρατηγική».
Ξεκινώντας από τον Θουκυδίδη και τον διάλογο των Μηλίων, ο Θεοδωράτος τόνισε ότι η φράση «η ελπίς παραμύθιον κινδύνου» πρέπει να διαβαστεί ως προειδοποίηση για τον ελληνισμό. Κατά την εκτίμησή του, η συζήτηση για νέα λύση στο Κυπριακό δεν μπορεί να βασίζεται σε προσδοκίες, αλλά σε ισχύ, σχεδιασμό και ρεαλισμό.
Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρέθηκε η Κύπρος, την οποία χαρακτήρισε στρατηγικό ανάχωμα απέναντι στον σουνιτικό ριζοσπαστικό αναθεωρητισμό με σημείο αναφοράς την Τουρκία και τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Υπογράμμισε ότι το 37% της Μεγαλονήσου παραμένει υπό κατοχή, ότι το ψευδοκράτος δεν έχει αναγνωριστεί από κανέναν πλην της Τουρκίας και ότι δεν πρέπει να σβηστεί από τη συζήτηση το γεγονός της εισβολής και κατοχής.
Ο Θεοδωράτος επανέφερε τη φράση του Τάσσου Παπαδόπουλου, «παρέλαβα κράτος, δεν θα παραδώσω κοινότητα», υποστηρίζοντας ότι κάθε σχέδιο που μετατρέπει την Κυπριακή Δημοκρατία σε ετεροπροσδιοριζόμενη κοινότητα συνιστά ομολογία ήττας. Εξέφρασε έντονη αντίθεση σε σενάρια που θα οδηγούσαν την Κύπρο σε μια μορφή διευθέτησης με τουρκική συγκυριαρχία, με αντάλλαγμα επιστροφές περιοχών όπως η Μόρφου ή η Αμμόχωστος.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ενδεχόμενο ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ. Όπως είπε, το ζήτημα δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως όχημα για να αποκτήσει η Τουρκία ρόλο στην ασφάλεια, την ενέργεια και τη στρατηγική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου. Αντιθέτως, πρότεινε μια διαφορετική λογική: η Ελλάδα να θέσει το θέμα στο ΝΑΤΟ, να προκαλέσει το αναμενόμενο τουρκικό βέτο και στη συνέχεια, σε συνεργασία με ΗΠΑ, Γαλλία, Κύπρο και Ισραήλ, να προχωρήσει σε νέο σύμφωνο ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο, στο οποίο θα μπορούσε αργότερα να ενταχθεί και η Αίγυπτος.
Στην ανάλυσή του υποστήριξε ότι η Κύπρος, το Καστελλόριζο, η Ρόδος, τα Δωδεκάνησα, η Κρήτη και το Αιγαίο «κλειδώνουν» τη νεοοθωμανική ναυτική ισχύ της Τουρκίας. Γι’ αυτό, όπως είπε, η ισχυροποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων Ελλάδας και Κύπρου είναι μονόδρομος και πρέπει να συνοδευτεί από χρηματοδότηση, αμυντικές υποδομές, αμερικανικές και γαλλικές εγκαταστάσεις και στενή συνεργασία με το Ισραήλ.
Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής, ο Θεοδωράτος αναφέρθηκε στην κρίση με το Ιράν και στα Στενά του Ορμούζ. Με αφορμή χάρτη του CSIS για την εμβέλεια των ιρανικών Shahed, σχολίασε ότι αυτά τα μη επανδρωμένα συστήματα έχουν δημιουργήσει πλέον δική τους «κλάση». Στάθηκε επίσης στο ενδεχόμενο το Ιράν να επιχειρήσει να επιβάλει έλεγχο ή «διόδια» στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, λέγοντας ότι κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο διεθνώς.
Όπως σημείωσε, αν γίνει δεκτή μια τέτοια λογική, τότε θα μπορούσαν να ακολουθήσουν αντίστοιχες απαιτήσεις σε Βόσπορο, Δαρδανέλια, Γιβραλτάρ, Μάγχη, Μεσσήνη και άλλα στρατηγικά περάσματα. Γι’ αυτό χαρακτήρισε το ενδεχόμενο εξαιρετικά προβληματικό για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Στη συνέχεια, η εκπομπή πέρασε στον πόλεμο της Ουκρανίας. Ο Θεοδωράτος σημείωσε ότι ο πόλεμος έχει ήδη ξεπεράσει σε διάρκεια τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κινδυνεύει να πλησιάσει ακόμη και τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Παρουσίασε την επίθεση ουκρανικών drones σε στόχους κοντά στη Μόσχα και στάθηκε ιδιαίτερα στην εμφάνιση νέων φθηνών οπλικών συστημάτων, τα οποία, όπως είπε, μπορούν να προκαλέσουν ζημιές δυσανάλογες του κόστους τους.
Αναφέρθηκε σε ουκρανικά συστήματα όπως το Dart, που μεταφέρεται με αερόστατο σε μεγάλο ύψος και εξαπολύεται πάνω από την περιοχή του στόχου, αλλά και στο αμερικανικό Hornet, ένα kamikaze drone με εμβέλεια περίπου 150 χιλιομέτρων. Υπογράμμισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει σε τέτοια συστήματα να αναγνωρίζουν στόχους όπως φορτηγά, άρματα και πυροβόλα, προκαλώντας μεγάλες απώλειες στη ρωσική εφοδιαστική αλυσίδα.
Το συμπέρασμα που έβγαλε ήταν σαφές: «Εκεί σκοτώνονται, εμείς μαθαίνουμε». Προειδοποίησε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να παρακολουθεί παθητικά τις τεχνολογικές εξελίξεις του πολέμου, αλλά να αποκτήσει τεχνογνωσία και συμμετοχή σε αντίστοιχα προγράμματα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά του στην ανακοίνωση των Τούρκων αρχαιολόγων για τον εντοπισμό του πεδίου της μάχης του Γρανικού ποταμού. Ο Θεοδωράτος προειδοποίησε ότι πίσω από τέτοιες κινήσεις υπάρχει, κατά την άποψή του, ύπουλο τουρκικό πολιτιστικό σχέδιο αποδόμησης της ελληνικότητας της ιστορίας και προώθησης ενός ιδιότυπου «μακεδονισμού». Κάλεσε την ελληνική πλευρά να είναι έτοιμη να αντεπιτεθεί στο πεδίο της ιστορίας και του πολιτισμού.
Το πιο συγκινητικό κομμάτι της εκπομπής ήταν αφιερωμένο στην ακταιωρό «Φαέθων» και στην επιχείρηση του Αυγούστου 1964 στην Κύπρο. Ο Θεοδωράτος αναφέρθηκε σε εκδήλωση στην Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού, όπου μίλησαν πρωταγωνιστές της εποποιίας. Θύμισε ότι οι ακταιωροί «Φαέθων» και «Αρίων» έδρασαν σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα δεν είχε δυνατότητα αποστολής αεροσκαφών στην Κύπρο, ενώ οι Τούρκοι εφοδίαζαν διά θαλάσσης τον θύλακα Μανσούρας–Κοκκίνων.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, ο «Αρίων» με κυβερνήτη τον Δημήτριο Μιτσάτσο, παρά τα τεχνικά προβλήματα και το μοναδικό πυροβόλο Bofors των 40 χιλιοστών, κατάφερε να προκαλέσει πλήγμα σε αποθήκη πυρομαχικών και να συμβάλει αποφασιστικά στις επιχειρήσεις. Η άκρως απόρρητη επιχείρηση δημιούργησε τις πρώτες συνθήκες αεροναυτικής σύγκρουσης στην Κύπρο.
Ο «Φαέθων», παμπάλαιο σκάφος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βρέθηκε αντιμέτωπος με τουρκικά F-100 Super Sabre και, όπως τόνισε, κατάφερε με το πυροβόλο του να καταρρίψει τουρκικό αεροσκάφος, γεγονός που τον έβαλε στην ιστορία. Οι Τούρκοι εντόπισαν στη συνέχεια το σκάφος στον Όρμο του Ξηρού και εξαπέλυσαν επιθέσεις με στόχο τη βύθισή του.
Ο Θεοδωράτος διάβασε τα ονόματα των πεσόντων: Χρυσούλης, Αγάθος, Πανάγος, Θεοδωράτος, Καπαλούκας, Νιάφας, Άντης και Φιλίτας, τονίζοντας ότι έπεσαν υπέρ πατρίδος. Αναφέρθηκε επίσης στον Μιχάλη Καγιαλάρη και στον Δημήτριο Μιτσάτσο, ο οποίος έχασε το δεξί του χέρι στις επιχειρήσεις.
Με έντονη συγκίνηση υπογράμμισε ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι η σύγχρονη ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού, οι σημερινοί ναυμάχοι, οι ζωντανοί ήρωες που πρέπει να αναγνωριστούν από την Πολιτεία. Ζήτησε να τιμηθούν ουσιαστικά από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και τον πρωθυπουργό, όχι επειδή ζητούν ανταλλάγματα, αλλά επειδή έκαναν το καθήκον τους και αξίζουν δικαίωση.
Η εκπομπή έκλεισε με τιμή στους ανθρώπους του Πολεμικού Ναυτικού και στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας, με τον Θεοδωράτο να τονίζει ότι τέτοιες μορφές πρέπει να μιλούν στη νεολαία, γιατί από αυτές εμπνέονται οι επόμενες γενιές.
Το κεντρικό μήνυμα της εκπομπής ήταν καθαρό: ο ελληνισμός δεν μπορεί να πορεύεται με ευχές, ελπίδες και αυταπάτες. Χρειάζεται ισχύ, ιστορική μνήμη, ναυτική στρατηγική, τεχνολογική προσαρμογή και αποφασιστικότητα.