Τον κίνδυνο δημιουργίας ενός νέου εσωτερικού μετώπου, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία απορροφά σημαντικό μέρος των στρατιωτικών και οικονομικών πόρων της Ρωσίας, φέρεται να εξετάζει σοβαρά το Κρεμλίνο.
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποδίδονται σε ρωσικές πηγές ασφαλείας και κύκλους του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, στη Μόσχα επικρατεί αυξανόμενος προβληματισμός για πιθανή αναζωπύρωση αυτονομιστικών κινημάτων στον Βόρειο Καύκασο, αλλά και σε στρατηγικής σημασίας δημοκρατίες της Ρωσικής Ομοσπονδίας, όπως το Ταταρστάν και η Μπασκιρία.
Στο μικροσκόπιο των ρωσικών υπηρεσιών βρίσκονται εξωτερικά δίκτυα επιρροής, ακραίες θρησκευτικές οργανώσεις και κινήσεις που φέρονται να προωθούν παντουρκικές ιδέες. Ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται στην Τουρκία και στη δράση πολιτιστικών και θρησκευτικών φορέων που συνδέονται με την ευρύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει την παρουσία της στον λεγόμενο «Τουρκικό Κόσμο».
Ο Βόρειος Καύκασος ως πιθανή εστία ανάφλεξης
Ο Βόρειος Καύκασος παραμένει μία από τις πιο ευαίσθητες περιοχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας, λόγω της ιδιαίτερης εθνοτικής και θρησκευτικής σύνθεσης, αλλά και του ιστορικού ένοπλων συγκρούσεων και αποσχιστικών κινημάτων.
Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για ρωσικές ανησυχίες που επικεντρώνονται σε τέσσερις βασικούς κινδύνους:
- Την αναζωπύρωση αυτονομιστικών και αποσχιστικών κινημάτων.
- Την ενίσχυση ριζοσπαστικών ισλαμιστικών δικτύων.
- Τη διάδοση ακραίων εθνικιστικών ή θρησκευτικών ιδεολογιών.
- Την αύξηση της ξένης επιρροής μέσω πολιτιστικών, εκπαιδευτικών και θρησκευτικών οργανώσεων.
Το Κρεμλίνο φέρεται να θεωρεί ότι ένας συνδυασμός των παραπάνω παραγόντων θα μπορούσε να απειλήσει την εσωτερική συνοχή της χώρας και να υποχρεώσει τη Μόσχα να διαθέσει επιπλέον δυνάμεις στο εσωτερικό της.
Οι κατηγορίες για εξωτερική παρέμβαση
Η ρωσική πλευρά υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι δυτικές μη κυβερνητικές οργανώσεις, think tanks και χρηματοδοτικά προγράμματα αξιοποιούν ζητήματα ανθρωπίνων, μειονοτικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων για να καλλιεργήσουν φυγόκεντρες τάσεις.
Πρόκειται για πάγια ρωσική θέση, η οποία επανέρχεται πλέον με μεγαλύτερη ένταση, λόγω της ευθείας αντιπαράθεσης της Μόσχας με τη Δύση και της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στην Ουκρανία.
Οι ισχυρισμοί περί οργανωμένου εξωτερικού σχεδίου δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Αποκαλύπτουν, ωστόσο, τον τρόπο με τον οποίο το ρωσικό κράτος αξιολογεί την απειλή: όχι ως μεμονωμένες τοπικές αντιδράσεις, αλλά ως τμήματα μιας ευρύτερης προσπάθειας αποσταθεροποίησης.
Η Τουρκία στο μικροσκόπιο της Μόσχας
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στην τουρκική δραστηριότητα στον Καύκασο και στις μουσουλμανικές κοινότητες της Ρωσίας.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι ρωσικές υπηρεσίες παρακολουθούν στενά πολιτιστικούς και θρησκευτικούς οργανισμούς που συνδέονται με την Τουρκία. Η Μόσχα φέρεται να ανησυχεί ότι πίσω από την προβολή κοινών πολιτισμικών και γλωσσικών δεσμών μπορεί να προωθούνται παντουρκικές αντιλήψεις και πολιτικά δίκτυα επιρροής.
Η εξέλιξη αυτή φωτίζει την πραγματική φύση των σχέσεων μεταξύ Βλαντίμιρ Πούτιν και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Παρά την κατά καιρούς στενή προσωπική επικοινωνία τους, Ρωσία και Τουρκία παραμένουν ανταγωνιστικές δυνάμεις σε μία σειρά κρίσιμων περιοχών.
Τα συμφέροντά τους συγκρούονται ή αποκλίνουν στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα, στην Κεντρική Ασία, στη Συρία και στη Λιβύη. Η συνεργασία τους είναι συναλλακτική και δεν εξαλείφει τη βαθιά καχυποψία που υπάρχει στις ρωσικές υπηρεσίες για τις μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες της Άγκυρας.
Η Τουρκία επιδιώκει να εμφανιστεί ως πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο όλων των τουρκόφωνων πληθυσμών, μια στρατηγική που εισέρχεται αναπόφευκτα σε περιοχές τις οποίες η Ρωσία θεωρεί τμήμα της δικής της ζώνης ασφαλείας και επιρροής.
Θρησκευτικός εξτρεμισμός και νεοπαγανισμός
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι τις ρωσικές αρχές δεν απασχολεί μόνο η ενίσχυση ακραίων ισλαμιστικών ομάδων, κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Προβληματισμό προκαλεί και η διάδοση νεοπαγανιστικών κινημάτων, τα οποία φέρονται να αποκτούν απήχηση ακόμη και σε τμήματα του στρατιωτικού προσωπικού. Κατά Ρώσους αναλυτές, ο κίνδυνος προκύπτει όταν οι συγκεκριμένες θρησκευτικές αντιλήψεις συνδέονται με βίαιες εθνικιστικές ιδεολογίες και ακραίες θεωρίες περί εθνοτικής καθαρότητας.
Η ταυτόχρονη ανάπτυξη ισλαμιστικών, αυτονομιστικών και ακραίων εθνικιστικών ρευμάτων δημιουργεί ένα σύνθετο πλέγμα απειλών, το οποίο είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί μόνο με αστυνομικά μέτρα.
Ταταρστάν και Μπασκιρία στη ρωσική εξίσωση
Στο επίκεντρο των εξελίξεων τοποθετούνται επίσης το Ταταρστάν και η Μπασκιρία, δύο περιοχές με ισχυρή μουσουλμανική και τουρκογενή ταυτότητα.
Το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία τοπικοί παράγοντες επιρροής εγκατέλειψαν τη Ρωσία και άρχισαν να δραστηριοποιούνται από το εξωτερικό. Παράλληλα, οι μεγάλες απώλειες στρατιωτών που προέρχονται από αυτόχθονες και μουσουλμανικούς πληθυσμούς θα μπορούσαν, σύμφωνα με τη σχετική εκτίμηση, να τροφοδοτήσουν κοινωνική δυσαρέσκεια και να αξιοποιηθούν από αντιπάλους της Μόσχας.
Η συγκεκριμένη παράμετρος θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητη. Οποιαδήποτε αίσθηση ότι οι περιφερειακές κοινότητες πληρώνουν δυσανάλογο τίμημα στον πόλεμο θα μπορούσε να ενισχύσει τις αντιδράσεις προς την ομοσπονδιακή εξουσία.
Ο φόβος για ένα δεύτερο μέτωπο
Το δυσμενές σενάριο για το Κρεμλίνο είναι η ταυτόχρονη εκδήλωση εθνοτικών εντάσεων, αυτονομιστικών κινητοποιήσεων, θρησκευτικού εξτρεμισμού και εξωτερικών παρεμβάσεων.
Μία τέτοια εξέλιξη θα ανάγκαζε τη Ρωσία να αντιμετωπίσει μια σοβαρή απειλή στο εσωτερικό της, ενώ διατηρεί ανοιχτό το πολεμικό μέτωπο στην Ουκρανία και βρίσκεται σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Δύση.
Ο Καύκασος μετατρέπεται έτσι σε ένα από τα πιο επικίνδυνα πεδία ανταγωνισμού στην ευρασιατική σκακιέρα. Η Ρωσία τον θεωρεί ζωτικό χώρο ασφαλείας. Η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει την παρουσία της μέσα από τον παντουρκισμό, τις οικονομικές σχέσεις και την πολιτιστική διπλωματία. Παράλληλα, δυτικές δυνάμεις εξακολουθούν να ενδιαφέρονται ενεργά για την περιοχή.
Το κατά πόσο οι φόβοι του Κρεμλίνου θα επιβεβαιωθούν παραμένει άγνωστο. Είναι, όμως, πλέον σαφές ότι η Μόσχα δεν αντιμετωπίζει την τουρκική δραστηριότητα ως αθώα πολιτιστική εξωστρέφεια. Τη βλέπει ως πιθανό εργαλείο επιρροής σε μία από τις πιο εύφλεκτες περιοχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας – και ως δυνητικό κίνδυνο για την ίδια τη συνοχή του ρωσικού κράτους.