Γράφει ο Νίκος Μαυρίδης
Η γεωπολιτική σκακιέρα μετατοπίζεται ραγδαία από την υπέργεια ή υπερθαλάσσεια ισχύ στην επιφάνεια της γης και των θαλασσών, προς τα τρωτά βάθη τους. Για αιώνες, η προβολή κυριαρχίας αφορούσε αποκλειστικά τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών (Sea Lines of Communication) και των στρατηγικών χερσαίων περασμάτων.
Σήμερα, αυτό που μπορούμε να ορίσουμε ως «Βύθιο Ασύμμετρο Πόλεμο» (Subterranean & Seabed Warfare), σε συνδυασμό με τον υπεδαφιαίο πόλεμο μη κρατικών δρώντων στη Μέση Ανατολή, πολλαπλασιάζει το κόστος για τις δυνάμεις που κατέχουν συμβατική, συμμετρική ισχύ.
Αυτός ο «βυθοκόρος» ανταγωνισμός δεν διεξάγεται πλέον στην επιφάνεια, αλλά διεισδύει σε μέχρι πρότινος «No Man’s Land» σημεία του πλανήτη. Οι απώλειες που προκαλεί δεν είναι πλέον πρωτίστως οικονομικές αλλά συνιστούν καίρια λυδία λίθο της κοινωνικής και πολιτικής εσωτερικής ανθεκτικότητας των Εθνών-Κρατών. Μια σοβαρή παρακώλυση στο πληροφορικό δίκτυο της χώρας συνιστά μείζονα στρατηγική απειλή για την συνοχή της.
Αυτή η υπερβάθια αντίθεση ανάμεσα στην ορατή ισχύ της επιφάνειας και τις αόρατες απειλές του βυθού μεταφέρεται αναπόφευκτα και στο επίπεδο της στρατηγικής αφήγησης (war narrative). Ενώ οι μεγάλες δυνάμεις επιδεικνύουν μια φαινόμενη, συμμετρική υπεροχή στα παραδοσιακά μέσα, ο γνωστικός πόλεμος (cognitive warfare) που διεξάγουν οι ασύμμετροι δρώντες στοχεύει στο ευάλωτο υπογάστριο της κοινής γνώμης. Αυτή η ασύμμετρη πίεση πλήττει καίρια την εσωτερική ενότητα του κράτους, διαβρώνοντας το ηθικό και πολιτικό πλεονέκτημα (moral high ground) των μεγάλων δυνάμεων και μετατρέποντας τη στρατιωτική τους υπεροχή σε γεωοικονομική και πολιτική ευπάθεια..
Σήμερα, η παγκόσμια ασφάλεια και η οικονομική σταθερότητα εξαρτώνται άμεσα από την προστασία του ίδιου του βυθού. Αυτή η νέα πραγματικότητα, γνωστή και ως «πόλεμος του βυθού» (seabed warfare), αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα του στρατηγικού ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Ο πρώτος και πιο άμεσος λόγος αυτής της μετατόπισης είναι η απόλυτη εξάρτηση της ανθρωπότητας από τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών. Πάνω από το 95% των παγκόσμιων τηλεπικοινωνιών και των καθημερινών χρηματοοικονομικών συναλλαγών διέρχεται μέσα από αυτά τα τρωτά καλώδια που κείτονται στον πυθμένα των ωκεανών.
Παράλληλα, ο βυθός αποτελεί ένα εξαιρετικά κρίσιμο τροφό της παγκόσμιας ενέργειας. Οι υποθαλάσσιοι αγωγοί φυσικού αερίου και πετρελαίου, καθώς και τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από υπεράκτια αιολικά πάρκα, αποτελούν ζωτικές υποδομές για τη λειτουργία των σύγχρονων κρατών.
Η καταστροφή των αγωγών Nord Stream απέδειξε χειροπιαστά πόσο ευάλωτες είναι αυτές οι εγκαταστάσεις και πόσο εύκολα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία υβριδικού πολέμου για την άσκηση γεωπολιτικής πίεσης.
Πέρα από τις υφιστάμενες υποδομές, ο πυθμένας των ωκεανών κρύβει το «κλειδί» για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας και της πράσινης μετάβασης.
Τα βαθιά ύδατα είναι πλούσια σε πολυμεταλλικούς κονδύλους, οι οποίοι περιέχουν σπάνιες γαίες και στρατηγικά μέταλλα, όπως κοβάλτιο, νικέλιο και μαγγάνιο. Τα στοιχεία αυτά είναι απαραίτητα για την κατασκευή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων, ανεμογεννητριών και προηγμένων οπλικών συστημάτων.
Η πρόσβαση και ο έλεγχος αυτών των πόρων πυροδοτεί έναν νέο «αγώνα δρόμου» για την εξόρυξη σε μεγάλα βάθη, δημιουργώντας εντάσεις γύρω από τα όρια των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (ΑΟΖ) και των διεθνών υδάτων.
Αυτή η ανάγκη για προστασία και έλεγχο αναγκάζει τις μεγάλες δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία, να επενδύουν δισεκατομμύρια σε εξειδικευμένες τεχνολογίες. Αναπτύσσονται ειδικά σκάφη επιτήρησης, μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα (AUVs) και εξελιγμένοι αισθητήρες που μπορούν να χαρτογραφούν τον βυθό με ακρίβεια και να εντοπίζουν απειλές σε πραγματικό χρόνο.
Ταυτόχρονα, δημιουργούνται ειδικές στρατιωτικές μονάδες με αποστολή είτε την προστασία αυτών των δικτύων είτε τη δυνατότητα διεξαγωγής επιχειρήσεων δολιοφθοράς χωρίς να αφήνουν ίχνη.
Εν κατακλείδι, ο βυθός δεν συνιστά πλέον μια εξωτική επικράτεια που θα γονιμοποιήσει την λογοτεχνική φαντασία ενός Ιούλιου Βερν, αλλά η νέα εμπροσθοφυλακή της γεωπολιτικής ισχύος.