Το ζήτημα της μεταφοράς των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Τουρκία σε άλλη χώρα βρίσκεται πλέον επισήμως στην ατζέντα, σύμφωνα με δήλωση του εκπροσώπου του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ.
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Ερωτηθείς εάν η Μόσχα εξετάζει το ενδεχόμενο τα συστήματα που έχει προμηθευτεί η Άγκυρα να μεταφερθούν σε χώρα που διατηρεί φιλικές σχέσεις με τη Ρωσία, ο Πεσκόφ επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη σχετικές διεργασίες.
«Το θέμα βρίσκεται στην ατζέντα. Γίνεται η σχετική δουλειά και πραγματοποιούνται οι αντίστοιχες επαφές», δήλωσε, σύμφωνα με το TASS. Η ίδια δήλωση μεταδόθηκε σήμερα, 30 Σεπτεμβρίου, από διεθνή μέσα που επικαλούνται το ρωσικό πρακτορείο.
Η τοποθέτηση του Πεσκόφ είναι σημαντική, καθώς δείχνει ότι η συζήτηση έχει περάσει από το επίπεδο των δημοσιογραφικών σεναρίων σε εκείνο των πραγματικών επαφών, χωρίς ωστόσο να έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής συγκεκριμένος προορισμός ή συμφωνία.
Το πράσινο φως της Μόσχας
Η ρωσική πλευρά είχε ήδη προετοιμάσει το έδαφος για ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε στις 26 Σεπτεμβρίου ότι η Μόσχα θα μπορούσε να συμφωνήσει στη μεταφορά των S-400 από την Τουρκία σε τρίτη χώρα, υπό την προϋπόθεση ότι η συγκεκριμένη χώρα θα θεωρείται «υπεύθυνη» και θα διατηρεί φιλικές σχέσεις με τη Ρωσία. Ο Λαβρόφ διευκρίνισε ταυτόχρονα ότι μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχε υποβληθεί επίσημο σχετικό αίτημα.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η Τουρκία δεν μπορεί να διαθέσει τα συστήματα μονομερώς.
Η Ρωσία έχει καταστήσει σαφές ήδη από την αρχική συμφωνία ότι η επανεξαγωγή ρωσικού στρατιωτικού υλικού απαιτεί τη συναίνεση της Μόσχας, λόγω του πιστοποιητικού τελικού χρήστη που συνοδεύει τις σχετικές συμβάσεις.
Τα σενάρια στον τουρκικό Τύπο
Την ίδια ώρα, στην Τουρκία έχει ξεκινήσει έντονη συζήτηση για το ποια χώρα θα μπορούσε να παραλάβει τα S-400.
Η Türkiye Gazetesi αναφέρει ως πιθανά σενάρια τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, επισημαίνοντας όμως ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία επίσημη απόφαση που να κατονομάζει τον τελικό προορισμό των συστημάτων.
Ιδιαίτερα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φαίνεται να βρίσκονται ψηλά στη σχετική συζήτηση.
Ο απόστρατος αντιστράτηγος Ερντογάν Καρακούς, μιλώντας στην τουρκική εφημερίδα, υποστήριξε ότι το Άμπου Ντάμπι θα μπορούσε να αποτελέσει μία από τις πιο πιθανές επιλογές, τόνισε όμως ότι η τελική απόφαση δεν εξαρτάται μόνο από την Άγκυρα.
Όπως υποστήριξε, οι στενές σχέσεις των ΗΑΕ με το Ισραήλ είναι μία παράμετρος την οποία ενδέχεται να συνεκτιμήσει η Μόσχα, ιδιαίτερα λόγω των σχέσεων που διατηρεί η Ρωσία με το Ιράν.
Η συζήτηση για τα ΗΑΕ ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά την επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στο Άμπου Ντάμπι, με την Türkiye Gazetesi να υποστηρίζει ότι το ζήτημα των S-400 βρισκόταν μεταξύ των θεμάτων που αναμενόταν να συζητηθούν. Επίσημη συμφωνία, ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί.
Δύσκολο το σενάριο Πακιστάν
Πιο περίπλοκη θεωρείται η περίπτωση του Πακιστάν.
Σύμφωνα με τον Καρακούς, οι στενές στρατηγικές σχέσεις Ρωσίας και Ινδίας αποτελούν σημαντικό εμπόδιο για μια ενδεχόμενη μεταφορά των S-400 στο Ισλαμαμπάντ.
Η Μόσχα διατηρεί μακροχρόνια στρατηγική σχέση με το Νέο Δελχί, ενώ η Ινδία αποτελεί και η ίδια χρήστη του συστήματος S-400. Υπό αυτό το πρίσμα, μια μεταφορά του ίδιου προηγμένου ρωσικού συστήματος αεράμυνας στο Πακιστάν θα δημιουργούσε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο γεωπολιτικό ζήτημα για τη Ρωσία.
Στον τουρκικό Τύπο αναφέρεται επίσης η Σαουδική Αραβία ως πιθανός προορισμός, χωρίς όμως να υπάρχει μέχρι σήμερα επίσημη ένδειξη ότι έχει συμφωνηθεί κάτι συγκεκριμένο.
Ο πραγματικός κόμπος βρίσκεται στις ΗΠΑ
Πίσω από ολόκληρη τη συζήτηση βρίσκεται βεβαίως το μεγάλο αγκάθι στις σχέσεις Άγκυρας–Ουάσιγκτον.
Η αγορά των S-400 από την Τουρκία αποτέλεσε μία από τις σοβαρότερες κρίσεις στις αμερικανοτουρκικές αμυντικές σχέσεις των τελευταίων ετών. Η Ουάσιγκτον αντέδρασε αφαιρώντας την Τουρκία από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και επιβάλλοντας κυρώσεις βάσει του αμερικανικού πλαισίου CAATSA.
Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι η παρουσία του ρωσικού συστήματος είναι ασύμβατη με την επιχειρησιακή και τεχνολογική ασφάλεια του F-35.
Για την Άγκυρα, επομένως, η απομάκρυνση των S-400 από το τουρκικό έδαφος θα μπορούσε δυνητικά να απομακρύνει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις προσπάθειές της να επανενταχθεί στην εξίσωση των F-35 και να αποκαταστήσει πλήρως την αμυντική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Forbes: Το Ισραήλ επιχειρεί να μπλοκάρει την πώληση των S-400 της Τουρκίας
Μια ακόμη διάσταση στην υπόθεση δίνει ανάλυση του Forbes, σύμφωνα με την οποία το Ισραήλ επιχειρεί να αποτρέψει ενδεχόμενη πώληση των τουρκικών S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς το πραγματικό διακύβευμα δεν περιορίζεται στα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα αλλά αφορά την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Η απομάκρυνση των S-400 από το τουρκικό έδαφος θα μπορούσε να άρει ένα από τα βασικά εμπόδια στις σχέσεις Άγκυρας–Ουάσιγκτον και να ανοίξει εκ νέου τον δρόμο για την απόκτηση έως και 40 F-35A από την Τουρκία.
Το Forbes, επικαλούμενο τουρκικά δημοσιεύματα, αναφέρει ότι το Ισραήλ φέρεται να πιέζει το Άμπου Ντάμπι να μην προχωρήσει στην αγορά, καθώς θεωρεί ότι μια επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα του αμερικανικού μαχητικού πέμπτης γενιάς θα επηρέαζε την περιφερειακή στρατιωτική ισορροπία. Πρόκειται, πάντως, για ισχυρισμούς που μεταφέρονται μέσω τουρκικών πηγών και δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως από την ισραηλινή κυβέρνηση.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια μεταφορά σε τρίτη χώρα θα οδηγούσε σε άμεση άρση των αμερικανικών περιορισμών. Το συγκεκριμένο ζήτημα θα εξαρτηθεί από τους ακριβείς όρους μιας πιθανής διευθέτησης μεταξύ Ουάσιγκτον, Άγκυρας και Μόσχας.
Από τα σενάρια στις πραγματικές διαπραγματεύσεις
Η σημερινή δήλωση Πεσκόφ αλλάζει, ωστόσο, ένα βασικό δεδομένο.
Μέχρι πρόσφατα η συζήτηση επικεντρωνόταν στο εάν η Ρωσία θα επέτρεπε ποτέ την απομάκρυνση των S-400 από την Τουρκία. Πλέον, το Κρεμλίνο δηλώνει ανοικτά ότι το ζήτημα βρίσκεται «στην ατζέντα» και ότι πραγματοποιούνται επαφές.
Το ερώτημα μετατοπίζεται επομένως από το εάν μπορεί να πραγματοποιηθεί μια τέτοια μεταφορά στο πού, υπό ποιους όρους και με ποιο πολιτικό αντάλλαγμα θα μπορούσε να γίνει.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία της υπόθεσης: οι S-400 δεν αποτελούν πλέον μόνο ένα ρωσικό οπλικό σύστημα που βρίσκεται στην Τουρκία, αλλά έναν κόμβο στον οποίο συναντώνται οι σχέσεις της Άγκυρας με τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ΝΑΤΟ, τον Κόλπο και τη Νότια Ασία.