Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζουν οι δηλώσεις του Τομ Μπάρακ σχετικά με τους λόγους για τους οποίους η Αίγυπτος δεν συμμετέχει στη νέα τριμερή αμυντική συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Μιλώντας την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου στο συνέδριο Global Perspectives του CNN, στην Ντόχα του Κατάρ, ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ για τη Συρία και το Ιράκ συνέδεσε ευθέως τη στάση του Καΐρου με τις συμφωνίες που έχει συνάψει με την Αθήνα και το Τελ Αβίβ.
«Η Αίγυπτος βρίσκεται εκτός της Συμφωνίας της Μέκκας. Γιατί; Επειδή έχει ήδη συνθήκη με το Ισραήλ και ήδη συμφωνία ασφαλείας με την Ελλάδα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η δήλωση αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα, καθώς προέρχεται από έναν Αμερικανό αξιωματούχο με ενεργό διπλωματικό ρόλο στην περιοχή και στενή σχέση με την τουρκική ηγεσία.
Η συμμετοχή του Μπάρακ στο συνέδριο της Ντόχα επιβεβαιώνεται από το ίδιο το CNN, ενώ η συγκεκριμένη αναφορά του για την Αίγυπτο καταγράφεται και στον τουρκικό Τύπο.
Η Ελλάδα στην εξίσωση των νέων αμυντικών ισορροπιών
Η αναφορά του Τομ Μπάρακ στην Ελλάδα έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Η Αθήνα και το Κάιρο έχουν αναπτύξει στενή συνεργασία σε ζητήματα άμυνας, ενέργειας και θαλάσσιας ασφάλειας, με την Ανατολική Μεσόγειο να αποτελεί κεντρικό πεδίο των κοινών τους συμφερόντων.
Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία επιδιώκει να διευρύνει το πλέγμα των στρατιωτικών συνεργασιών της, αξιοποιώντας τις σχέσεις της με σημαντικές μουσουλμανικές χώρες.
Η ένταξη της Αιγύπτου σε μια αμυντική συμμαχία στην οποία συμμετέχει η Άγκυρα θα μπορούσε να επηρεάσει τις περιφερειακές ισορροπίες, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς τις διαχρονικές διαφωνίες Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες.
Ωστόσο, υπάρχει μία ουσιαστική διάκριση.
Ο Μπάρακ παρουσίασε τις συμφωνίες της Αιγύπτου με την Ελλάδα και το Ισραήλ ως εξήγηση για τη μη συμμετοχή της στο Σύμφωνο της Μέκκας. Δεν προκύπτει, όμως, από τη δήλωσή του ότι οι συμφωνίες αυτές απαγορεύουν νομικά στο Κάιρο να ενταχθεί στην τριμερή συμμαχία.
Εξάλλου, η αιγυπτιακή κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει επισήμως τους λόγους για τους οποίους παραμένει εκτός της συμφωνίας.
Το Σύμφωνο της Μέκκας και η στρατιωτική συμμαχία των τριών χωρών
Στις 7 Αυγούστου 2026, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν στη Μέκκα κοινή συμφωνία άμυνας, δημιουργώντας ένα νέο πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας.
Οι υπογράφοντες ήταν ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ.
Η υπογραφή της συμφωνίας επιβεβαιώνεται από τις επίσημες ανακοινώσεις των κυβερνήσεων της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν.
Η βασική της πρόβλεψη αφορά τη συλλογική άμυνα: Ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα συμβαλλόμενα κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση παραπέμπει στη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα δύο συστήματα διαθέτουν ταυτόσημους μηχανισμούς εφαρμογής.
Το σύμφωνο προβλέπει επίσης ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, ανταλλαγή πληροφοριών, μεταφορά τεχνολογίας και συνεργασία των αμυντικών βιομηχανιών.
Η παρουσία του Πακιστάν, το οποίο διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο, προσδίδει πρόσθετο στρατηγικό βάρος στο εγχείρημα.
Στις 27 Οκτωβρίου, αρμόδια επιτροπή της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης ενέκρινε τη συμφωνία, στο πλαίσιο της διαδικασίας κύρωσής της.
Η Άγκυρα θέλει την Αίγυπτο στη συμμαχία
Η πιθανότητα ένταξης της Αιγύπτου στο Σύμφωνο της Μέκκας έχει απασχολήσει την τουρκική ηγεσία από τις πρώτες ημέρες μετά την υπογραφή του.
Ο πρόεδρος Ερντογάν είχε χαρακτηρίσει πιθανή τη συμμετοχή του Καΐρου, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε εκφράσει την προσδοκία ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να προσχωρήσει στη συμφωνία.
Η σχετική τοποθέτηση του Φιντάν είχε καταγραφεί από το CNN Arabic ήδη στις 8 Αυγούστου.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, το Κάιρο δεν έχει ακολουθήσει αυτή την κατεύθυνση.
Αντίθετα, διατηρεί τις υφιστάμενες συνεργασίες του, επιδιώκοντας παράλληλα να ενισχύσει τους δεσμούς του με τη Σαουδική Αραβία.
Η αιγυπτιακή Βουλή ενέκρινε τη Δευτέρα την εξουσιοδότηση προς τον πρόεδρο Άμπντελ Φατάχ αλ Σίσι να λάβει μέτρα υποστήριξης του Ριάντ.
Ο Αιγύπτιος πρόεδρος διευκρίνισε ότι η υποστήριξη αυτή αφορά την προστασία της σαουδαραβικής επικράτειας και όχι τη συμμετοχή σε επιθετικές ενέργειες εναντίον της Υεμένης.
Η στάση αυτή δείχνει ότι το Κάιρο μπορεί να συνεργάζεται με τη Σαουδική Αραβία σε συγκεκριμένα ζητήματα ασφάλειας, χωρίς να προσχωρεί υποχρεωτικά στο ευρύτερο τριμερές αμυντικό σχήμα.
Μπάρακ: Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εγγυώνται επ’ αόριστον την ασφάλεια της περιοχής
Ο Αμερικανός διπλωμάτης δεν περιορίστηκε στη στάση της Αιγύπτου.
Υποστήριξε ότι οι χώρες της Μέσης Ανατολής πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι σε θέση να επιλύουν μόνες τους κάθε περιφερειακή κρίση.
Χαρακτήρισε τη δημιουργία περιφερειακών συνεργασιών μέρος της λύσης, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η εφαρμογή τέτοιων σχημάτων απαιτεί χρόνο, υπομονή και ανάληψη ευθύνης.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση συνδέεται με τη γενικότερη αντίληψη της κυβέρνησης Τραμπ περί ανακατανομής των βαρών ασφαλείας μεταξύ των ΗΠΑ και των περιφερειακών τους εταίρων.
Ο Μπάρακ έχει διατυπώσει αντίστοιχες απόψεις και σε προηγούμενες δημόσιες παρεμβάσεις του, υποστηρίζοντας ότι το παραδοσιακό μοντέλο της αμερικανικής εγγύησης ασφαλείας μεταβάλλεται.
Τι είπε για το Ιράν και το «Μεγάλο Ισραήλ»
Στην ίδια εκδήλωση, ο Μπάρακ αναφέρθηκε στις εξελίξεις γύρω από το Ιράν και στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης της έντασης.
Υποστήριξε ότι δεν υφίσταται άμεση πυρηνική απειλή και εμφανίστηκε αισιόδοξος για τις δυνατότητες συνεννόησης μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Παράλληλα, διαχώρισε το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης από τον ιρανικό λαό, παρουσιάζοντας το πρώτο ως αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αναφερόμενος στο Ισραήλ, απέρριψε τους ισχυρισμούς περί σχεδίου δημιουργίας ενός «Μεγάλου Ισραήλ», χαρακτηρίζοντας τη συγκεκριμένη αντίληψη ψευδαίσθηση που καλλιεργείται από πολιτικούς αντιπάλους της χώρας.
Υπερασπίστηκε, ωστόσο, το δικαίωμα του Ισραήλ να αναπροσαρμόσει τις συνθήκες ασφαλείας στα σύνορά του μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023.
Το γεωπολιτικό μήνυμα για την Αθήνα
Από ελληνικής πλευράς, η σημαντικότερη πτυχή της παρέμβασης Μπάρακ βρίσκεται στην ευθεία σύνδεση της ελληνοαιγυπτιακής συνεργασίας με τη διαμόρφωση των νέων αμυντικών συσχετισμών στη Μέση Ανατολή.
Η δήλωσή του αποτελεί ένδειξη ότι οι συμφωνίες που έχει συνάψει το Κάιρο με την Αθήνα λαμβάνονται υπόψη στις συζητήσεις για την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Δεν αποδεικνύει, πάντως, ότι η Ελλάδα διαθέτει δικαίωμα επιρροής ή αρνησικυρίας στις μελλοντικές αμυντικές επιλογές της Αιγύπτου.
Το γεγονός ότι η Άγκυρα επιθυμεί τη συμμετοχή του Καΐρου στο Σύμφωνο της Μέκκας, ενώ το τελευταίο παραμένει εκτός, συνιστά μια εξέλιξη που αξίζει ιδιαίτερης παρακολούθησης.
Για την Αθήνα, το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η διατήρηση και η εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας με την Αίγυπτο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει τη στρατιωτική και διπλωματική της επιρροή από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο.