Πολλά έχουν γραφεί και ειπωθεί για την πολυσυζητημένη ομιλία του Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 19 Ιουλίου 1974. Τελευταία, ο Κώστας Περέος περιφέρεται σε διάφορα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά κανάλια, επιχειρώντας να εντυπωσιάσει γιατί στις 18 και 19 Ιουλίου ήταν ο τηλεφωνητής στη σουίτα του ξενοδοχείου όπου διέμενε ο Μακάριος στη Νέα Υόρκη.
Σε μια από τις εκπομπές του με τον Μιχαήλ Μιχαήλ (ΜΜ) στις 22.10.2026, ο Κ.Περέος (ΚΠ) ανέφερε:
ΚΠ – Δεν νομίζω ο Μακάριος περίμενε να πάρει οδηγίες από τους Εγγλέζους, δεύτερον καταρρίπτω τους μύθους Λεωνίδα Λεωνίδου και Φανούλας Αργυρού στο τελευταίο βιβλίο ότι όλα ήταν κανονισμένα με τον Καλαχαν και όλα αυτά.
ΜΜ – Αυτοί βασίζονται, λένε, πάνω στα έγγραφα του Φορειν Οφις, Υπουργείου Εξωτερικών
ΚΠ – Τα έγγραφα τα διαβάζεις όπως τα θέλεις το ίδιο και τα αμερικανικά… Είναι δυνατόν ο Μακάριος να δεχθεί από τους Εγγλέζους τι θα πει…
Εμείς δεν διαβάζουμε όπως θέλουμε τα βρετανικά και αμερικανικά έγγραφα αλλά όπως μεταφράζονται, ίσως ο ίδιος να επιλέγει έτσι, όπως βολεύει τον στόχο του.
Επιχειρεί ο κ. Περέος να αμφισβητήσει με απίστευτη προχειρότητα την αδιαμφισβήτητη συνεννόηση του Μακαρίου με τους σωτήρες του Βρετανούς στις 17.7.1974 στο Λονδίνο, που προηγήθηκε της ομιλίας του στον ΟΗΕ στις 19.7.1974, όπως αυτή καταγράφτηκε στα έγκυρα αποχαρακτηρισμένα βρετανικά και αμερικανικά έγγραφα. Και όμως, αυτά τα έχουμε μεταφράσει και καταγράψει επακριβώς και τεκμηριωμένα, με τη μόνη ερμηνεία που επιδέχονται ιστορικώς, στα βιβλία μας και τα έχουμε δημοσιεύσει σε δεκάδες άρθρα μας διαχρονικά τόσο εμείς όσο και άλλοι, όπως ο έγκριτος δημοσιογράφος Σάββας Ιακωβίδης και ο εκδότης συγγραφέας και νομικός Κώστας Ν. Χατζηκωστής.
Τα βασικά σημεία της ομιλίας του Μακαρίου ήταν:
1) ότι το πραξικόπημα δεν ήταν εσωτερική εξέγερση αλλά ήταν εισβολή από την Ελλάδα και σε αυτό συμμετείχε και η ΕΛΔΥΚ.
2) ότι η Ελλάδα ήταν πιο επικίνδυνη από την Τουρκία και οι Ελλαδίτες αξιωματικοί όχι να αντικατασταθούν αλλά να αποσυρθούν όλοι.
3) ότι από το νέο καθεστώς κινδύνευαν όχι μόνο η Ελληνοκύπριοι αλλά και οι Τουρκοκύπριοι.
4) Αν επιτρεπόταν να συνεχιστεί η κατάσταση έστω για μικρό διάστημα, οι επιπτώσεις θα ήταν σοβαρές και εκτεταμένες, γιατί σκοπός τους ήταν η ένωση.
Το ΠΡΩΤΟ ΣΗΜΕΙΟ, ότι το πραξικόπημα ήταν εισβολή από την Ελλάδα ήταν υποβολή και εισήγηση του Wilson στη συνάντησή του με τον Μακάριο στις 17 Ιουλίου.
Η πρώτη νύξη για το περιεχόμενο της ομιλίας του Μακάριου στο Συμβούλιο Ασφαλείας έγινε από τον Βρετανό Πρωθυπουργό Harold Wilson στην πρωθυπουργική κατοικία 10 Downing Street, κατά τη συνάντηση που είχε με τον Μακάριο στις 17 Ιουλίου 1974. Εκεί, ο Μακάριος συνέλαβε το πρώτο σημείο της ομιλίας του στο Συμβούλιο Ασφαλείας, από τον εξής διάλογό του με τον Wilson, όπως μας πληροφορούν τα πρακτικά της συνάντησης εκείνης (βλέπε πιο πάνω απόσπασμα εγγράφου – ακριβής μετάφραση):
Ο Πρωθυπουργός (Ουίλσον) ζήτησε από τον Πρόεδρο (Μακάριο) να του πει ποιο θα είναι το μήνυμά του προς τα Ηνωμένα Έθνη και τον κάλεσε να δηλώσει τι αναμένει να κάνουν οι Βρετανοί ως συνέταιροι της Κοινοπολιτείας. Ο Πρόεδρος (Μακάριος) δήλωσε ότι η βρετανική κυβέρνηση είχε ήδη δηλώσει την πρόθεσή της να μην αναγνωρίσει τον Σαμψών. Ζήτησε από την Κυβέρνηση της Α.Μ. να διατηρήσει την αναγνώριση του Μακαρίου ως εκλεγμένου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Σαμψών δεν είχε καν έρθει στην εξουσία με μια επιτυχημένη επανάσταση: είχε επιβληθεί από το εξωτερικό. Ο Πρωθυπουργός (Wilson) εισηγήθηκε ότι θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το γεγονός έχει κάποια από τα χαρακτηριστικά μιας εισβολής. Ο πρόεδρος Μακάριος συμφώνησε. Επίσης, ζήτησε από άλλες κυβερνήσεις να ζητήσουν την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών από την Εθνική Φρουρά, όπως έκανε η βρετανική κυβέρνηση, και να παροτρύνουν την Ελληνική Κυβέρνηση να μην αναγνωρίσει τον Σαμψών ως Πρόεδρο. Στο Συμβούλιο Ασφαλείας (ο Μακάριος) σκόπευε να κατηγορήσει την ελληνική χούντα με βαριά λόγια. Θα έλεγε ότι είχε απόδειξη της συμμετοχής τους σε τρομοκρατικές ενέργειες και θα ζητούσε ψήφισμα το οποίο θα καταδίκαζε το πραξικόπημα (χαρακτηρίζοντάς το ως ξένη εισβολή), θα καταδίκαζε την παραβίαση της κυπριακής ανεξαρτησίας και θα καλούσε τα μέλη να μην αναγνωρίσουν τον υποψήφιο της ελληνικής χούντας ως Πρόεδρο της Κύπρου.
Επομένως ο Wilson, στις 17 Ιουλίου, υπέβαλε στον Μακάριο το πρώτο βασικό σημείο της ομιλίας του Μακαρίου, ότι δηλαδή η Ελλάδα έκανε εισβολή, το οποίο ο Μακάριος αποδέχθηκε αμέσως και το χρησιμοποίησε κατά κόρον και επτά φορές στην ομιλία του. Ο Μακάριος με τη σειρά του ενημέρωσε τον Wilson τι άλλο θα έλεγε στην ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΕ.
Στη συνάντηση που είχε στη συνέχεια ο Μακάριος με τον Υπουργό Εξωτερικών της Βρετανίας James Callaghan επαναλαμβάνει εκείνο που του είχε υποβάλει ο Wilson, ότι, δηλαδή, η Ελλάδα έκανε εισβολή:
Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος είπε ότι δεν έγινε επανάσταση αλλά εισβολή…
Αλλά και ο Ετζεβίτ, προτού αναχωρήσει για το Λονδίνο στις 17 Ιουλίου, είχε ήδη αναφέρει στον Αμερικανό πρέσβη Macomber στην Άγκυρα ότι
“Η Ελληνική Κυβέρνηση έκανε το πραξικόπημα.”
“Coup completely engineered by the Greek Government”.
Επομένως η διατύπωση ότι «στην Κύπρο δεν είχε γίνει πραξικόπημα, αλλά εισβολή» λέχθηκε για πρώτη φορά στο Λονδίνο στις 17 Ιουλίου, ως υποβολή του Wilson προς τον Μακάριο, ο οποίος την αποδέχτηκε, την επανέλαβε στη συνάντησή του με τον Callaghan δύο ώρες αργότερα και την περιέλαβε στην ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας δύο μέρες μετά.
Το ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΑΣΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ της ομιλίας του Μακαρίου ήταν ότι «η Ελλάδα ήταν πιο επικίνδυνη από την Τουρκία», και ότι «έπρεπε να αποχωρήσουν όλοι οι Έλληνες αξιωματικοί» από την Κύπρο. Ο Μακάριος συζήτησε αυτό το αίτημά του, τόσο με τον Βρετανό Πρωθυπουργό Wilson, όπως φαίνεται πιο πάνω, αλλά και με τον υπουργό Εξωτερικών της Βρετανίας James Callaghan, τον οποίον συνάντησε μετά τη συνομιλία που είχε με τον Wilson, και πάλι στις 17 Ιουλίου στο Λονδίνο. Τα πρακτικά μας ενημερώνουν (ακριβής μετάφραση):
Ο κ. Callaghan ρώτησε για το μέλλον της Εθνικής Φρουράς υπό αυτές τις συνθήκες. Ο Μακάριος είπε ότι δεν ήθελε να έχει στρατό. Οι Έλληνες είχαν πει κάποτε ότι χρειαζόταν από φόβο Τουρκικής εισβολής. Ήταν σαφές ότι υπήρχε μεγαλύτερος κίνδυνος από την Ελλάδα».
Επομένως, και το δεύτερο σημείο της ομιλίας του, ο Μακάριος το συζήτησε με τους Βρετανούς ηγέτες Wilson και Callaghan στο Λονδίνο.
Αλλά, αυτό ακριβώς το αίτημα του Μακαρίου, για την αποχώρηση όλων των εξ Ελλάδος αξιωματικών, αποτελούσε και αίτημα του Ετζεβίτ, όπως το διατύπωσε στον Αμερικανό πρέσβη Macomber στις 17 Ιουλίου:
2. Αντικειμενικοί στόχοι της Τουρκικής Κυβέρνησης:
Α. Ο Πρωθυπουργός (Ετζεβίτ) δήλωσε ότι βασικός στόχος της Τουρκικής Κυβέρνησης είναι η αποκατάσταση της συνταγματικής κυβέρνησης της Κύπρου. Με αυτό εννοούσε την επιστροφή του Μακαρίου στη θέση του επικεφαλής της κυβέρνησης ή, εάν αυτό δεν ήταν εφικτό, την ανάδειξη του διαδόχου του Μακαρίου μέσω των προβλεπόμενων συνταγματικών διαδικασιών.
Β. Ότι οι Έλληνες αξιωματικοί της Εθνικής Φρουράς της Κύπρου πρέπει να αποχωρήσουν από το νησί.
Το ΤΡΙΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ της ομιλίας του Μακαρίου, ότι «κινδύνευαν όχι μόνο οι Ελληνοκύπριοι αλλά και οι Τουρκοκύπριοι» το είχε διατυπώσει ο Ετζεβίτ στις 17 Ιουλίου στη συνάντησή του με τον πρέσβη των ΗΠΑ Macomber στην Άγκυρα, προτού ο Τούρκος πρωθυπουργός αναχωρήσει για το Λονδίνο λέγοντας:
D. Η κυβέρνηση της Τουρκίας δεν αποδέχεται αυτό το ζήτημα ως ένα εσωτερικό κυπριακό πρόβλημα. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα διεθνές ζήτημα που αφορά την παραβίαση μιας συμφωνίας, στην οποία η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος και εγγυήτρια δύναμη.
E. Η επιδείνωση της θέσης των Τούρκων στο νησί είναι αναπόφευκτη, εάν το νέο καθεστώς παραμείνει στην εξουσία.
F. Το ευάλωτο των Τούρκων στο νησί αυξήθηκε σε μεγάλο βαθμό ένεκα της έλλειψης ασφαλούς πρόσβασής τους στις ακτές»
Στη συνέχεια, το τρίτο σημείο της ομιλίας του Μακαρίου στο Σ.Α. στις 19 Ιουλίου, ότι «κινδύνευαν όχι μόνο οι Ελληνοκύπριοι αλλά και οι Τουρκοκύπριοι» το είχε εγείρει ο Ετζεβίτ δύο μέρες προηγουμένως, κατά τη συνάντησή του με τους Wilson και Callaghan στο Λονδίνο όπως μας ενημερώνουν τα πρακτικά:
«Ο Πρωθυπουργός (Ουίλσον) είπε ότι θεωρεί ότι αντιλαμβάνεται το νόημα των δηλώσεων του κ. Ετζεβίτ. Εάν η κατάσταση της τουρκικής κοινότητας στο νησί επιδεινωνόταν, η Τουρκία θα ένιωθε απαραίτητο να επέμβει.»
Παρατήρηση: η δήλωση του Wilson προς Ετζεβίτ ήταν υποθετική με το «Εάν η κατάσταση της τουρκικής κοινότητας στο νησί επιδεινωνόταν» τότε η Τουρκία θα επενέβαινε, ενώ η δήλωση του Μακαρίου στην ομιλία του ήταν απόλυτη: «επηρεάζονταν και οι Τουρκοκύπριοι».
Έτσι, όπως αποδεικνύεται από τα βρετανικά και αμερικανικά έγγραφα, ο Μακάριος είχε ήδη συλλάβει και διαμορφώσει τα βασικά σημεία της ομιλίας του στο Συμβούλιο Ασφαλείας, από τις θέσεις των Wilson, Callaghan και Ετζεβίτ κατά τις συναντήσεις τους στο Λονδίνο στις 17 Ιουλίου.
Ποιος συνέταξε την ομιλία του Μακαρίου όταν έφτασε στη Νέα Υόρκη;
Αφού λοιπόν, όπως αποδεικνύουν τα έγγραφα, ο Μακάριος είχε ήδη αποφασίσει τα βασικά σημεία της ομιλίας του από τις επαφές του στο Λονδίνο στις 17 Ιουλίου, το ποιος την συνέγραψε, την διατύπωσε, επεξεργάστηκε και την δακτυλογράφησε στις 19 Ιουλίου είναι άνευ σημασίας. Αφού ο Μακάριος δεν κατείχε την αγγλική γλώσσα προφανώς την ορθή γραμματική, συντακτική και ορθογραφική διατύπωσή της στην Αγγλική, την ανέθεσε σε ανθρώπους του κύκλου του στη Νέα Υόρκη όπως οι Ευγένιος Ρωσσίδης και Ζήνων Ρωσσίδης που γνώριζαν τη επίσημη διπλωματική γλώσσα. Από τα πιο πάνω αυθεντικά έγγραφα έχει αποδειχθεί ότι η αναφορά του Μακαρίου σε «εισβολή από τη Ελλάδα» άρχισε κατά τις συναντήσεις του στο Λονδίνο στις 17 Ιουλίου και δεν ήταν συμπωματική εισήγηση αυτών των δυο συμβούλων του…
Τι νόμιζε ότι θα πετύχαινε ο Μακάριος με την ομιλία του;
Το τι είχε στο νου του και ανέμενε να πετύχει με την ομιλία του ο Μακάριος και πώς μπόρεσε να φτάσει σε τέτοιο σημείο κατάπτωσης μόνο ο ίδιος και οι συνεργάτες του γνώριζαν. Δυστυχώς όλοι έχουν αποδημήσει για να μας διαφωτίσουν ως προς το ποιος ήταν ο αντικειμενικός σκοπός της ομιλίας του! Μπορούμε, όμως να εξάγουμε μερικά βέβαια συμπεράσματα:
1) Από πολιτικής πλευράς ήταν πασιφανές ότι με το να κατηγορεί ο Μακάριος δημόσια την Ελληνική κυβέρνηση για εισβολή, ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας, ήταν ως εάν να καλούσε την Τουρκία, τη δεύτερη εγγυήτρια δύναμη, να πράξει το ίδιο. Παράλληλα έδινε δημόσια νομική κάλυψη για την παράνομη επιδρομή που η Τουρκία προετοίμαζε. Η δε δήλωσή του ότι κινδύνευαν από το νέο καθεστώς όχι μόνο οι Ελληνοκύπριοι αλλά και οι Τουρκοκύπριοι, καθόρισε το κατεπείγον της κατάστασης και την ταχύτητα με την οποία η Τουρκία έπρεπε να δράσει για να «διασώσει» τους Τουρκοκυπρίους από «τον κίνδυνο» που τους απειλούσε! Εάν, από την άλλη, ανέμενε ότι, η ομιλία του θα συγκινούσε και θα έπειθε το Συμβούλιο Ασφαλείας να επέμβει στρατιωτικά για να ανατρέψει το καθεστώς Σαμψών και να τον επαναφέρει στην εξουσία, τότε βρισκόταν σε μεγάλη πλάνη!
2) Από εθνικής άποψης άνοιγε παλιές και νέες πληγές για τον Ελληνισμό, γιατί άμβλυνε την αντιπαράθεση μεταξύ των οπαδών του Μακαρίου και της Ελλάδας, οι οποίοι αντί να στρέφονται ενάντια στη χούντα, στρέφονταν και ενάντια στον Ελληνισμό και κάθε τι ελληνικό.
3) Από θρησκευτικής Χριστιανικής πλευράς, η ομιλία του Αρχιεπισκόπου, ήταν γεμάτη από εμπάθεια και μίσος εναντίον των Ελλήνων αξιωματικών και της Ελλάδας. Και αυτό, βέβαια, ήταν κάθετα αντίθετο προς τις Χριστιανικές αρχές και τα διδάγματα της συγχώρεσης και του ελέους του Ιησού. Ενώπιον της επερχόμενης καταστροφής του τόπου και του λαού του θα ανέμενε κανείς ότι θα εύρισκε τη ψυχική δύναμη να ενσκήψει στα βάθη της ψυχής του για να ανακαλύψει μερικά ίχνη συγχώρεσης εκείνων που τον ανέτρεψαν. Αλλοίμονο όμως, ούτε αυτό μπόρεσε να το κάνει!
Θα ανέμενε κανείς ότι θα αντιλαμβανόταν, επιτέλους, ότι η ενασχόλησή του με την πολιτική και η διατήρηση του προεδρικού αξιώματος ήταν ασυμβίβαστη με την ταυτόχρονη άσκηση των θρησκευτικών του καθηκόντων, ως προκαθήμενος της εκκλησίας, ότι είχε αποβεί καταστροφική για τον λαό του, και ότι έπρεπε να την εγκαταλείψει. Αλλά ούτε και αυτό έπραξε!
Επομένως, τόσο από πολιτικής, όσο και από εθνικής, αλλά και από χριστιανικής άποψης η ομιλία του Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 19 Ιουλίου 1974, ήταν άτοπη, ανεπίτρεπτη, επιζήμια και αξιοθρήνητη.
Όσον αφορά στον κ. Περέο, πράγματι από την κατάθεσή του στην Επιτροπή Φακέλου Κύπρου και από τις διάφορες συνεντεύξεις που δίνει έχουμε μάθει πολλά:
1. Ότι στις 23.00 το βράδυ της 19ης Ιουλίου, ώρα Νέας Υόρκης που ήταν 6.00 πρωινή της 20ης Ιουλίου ώρα Κύπρου, ξύπνησαν τον Μακάριο στο ξενοδοχείο του και τον πληροφόρησαν ότι άρχισε η τουρκική εισβολή και εκείνος πήγε για ύπνο, και, χωρίς καμιά ανησυχία, κοιμήθηκε και ξύπνησε μετά από οκτώ ώρες!
2. Επαναλαμβάνει ο κ. Περέος, χωρίς προβληματισμό, ότι η εγκληματική και αιματηρή στρατιωτική επιδρομή της Τουρκίας εναντίον της Κύπρου στις 20 Ιουλίου 1974, δεν ήταν, λέει, εισβολή αλλά «επέμβαση ή επιχείρηση», αυτά δηλαδή που για χρόνια τώρα δηλώνουν και υποστηρίζουν οι Τούρκοι!!!
Στο σκοτεινό αυτό κεφάλαιο της στάσης και των επαφών του Μακαρίου μετά το πραξικόπημα υπάρχουν πολλές μελανές σελίδες και μια από αυτές είναι ότι στη Νέα Υόρκη, πριν την ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας, συνάντησε και ευχαρίστησε την τουρκική αντιπροσωπία στον ΟΗΕ για τη βοήθεια που του πρόσφερε η Τουρκία, υποστηρίζοντας την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών… (βλέπε ΣΗΜΕΡΙΝΗ 12 Ιουλίου 1993.)
Λεωνίδας Λεωνίδου
Φανούλα Αργυρού
Ερευνητές – συγγραφείς, Λονδίνο 29.10.2026