Στο επίκεντρο δύο κρίσιμων ευρωπαϊκών και γεωπολιτικών μετώπων βρίσκεται η Κυπριακή Δημοκρατία, σύμφωνα με δημοσιεύματα του Politico, καθώς από τη μία πλευρά η Λευκωσία εξετάζει το ενδεχόμενο να ζητήσει εγγυήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο για τη χρήση των βρετανικών βάσεων στο νησί και από την άλλη ετοιμάζεται να συγκρουστεί με τις «φειδωλές» χώρες του Βορρά για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με το Politico, η Κυπριακή Δημοκρατία επιθυμεί να διασφαλίσει ότι οι κυρίαρχες βρετανικές βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια δεν θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μονομερώς για επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τη Λευκωσία.
Η ανησυχία της κυπριακής πλευράς δεν αφορά μόνο τη σημερινή βρετανική κυβέρνηση, αλλά και το ενδεχόμενο πολιτικής αλλαγής στο Λονδίνο, με πιθανή άνοδο του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ. Κύπριοι και Βρετανοί αξιωματούχοι φέρονται να προβληματίζονται για το πώς θα μπορούσε να κινηθεί μια μελλοντική κυβέρνηση που θα υιοθετούσε πιο επιθετική ή μονομερή γραμμή στη χρήση των βάσεων.
Το ζήτημα απέκτησε μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την κρίση με το Ιράν. Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ φέρεται να είχε αρνηθεί αρχικά τη χρήση των βάσεων για επιθετικά αμερικανικά πλήγματα, επιτρέποντας μόνο αμυντικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, στη Λευκωσία υπάρχει πλέον ο φόβος ότι μια άλλη βρετανική κυβέρνηση θα μπορούσε να λάβει διαφορετικές αποφάσεις, μετατρέποντας την Κύπρο σε άμεσο στόχο περιφερειακών αντιποίνων.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά το πλήγμα που δέχθηκε η RAF Akrotiri από ιρανικό drone τον Μάρτιο. Κυπριακές πηγές, σύμφωνα με το Politico, εξέφρασαν δυσαρέσκεια για την περιορισμένη ενημέρωση από το Λονδίνο, τόσο για το περιστατικό όσο και για τις επιχειρήσεις που διεξάγονταν από τη βάση.
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για το μέλλον των «αποικιακών» βάσεων, ζητώντας διάλογο με το Ηνωμένο Βασίλειο. Το θέμα έφτασε και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να αναγνωρίζει την πρόθεση της Κύπρου να συζητήσει το ζήτημα με το Λονδίνο και να δηλώνει έτοιμο να προσφέρει στήριξη εφόσον χρειαστεί.
Από την πλευρά του, το Reform UK υποστηρίζει ότι οι βάσεις αποτελούν στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο της Βρετανίας και ότι το Λονδίνο πρέπει να διατηρεί το δικαίωμα να αποφασίζει ανεξάρτητα για τη χρήση τους.
Βρετανοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν, πάντως, ότι το νομικό καθεστώς των βάσεων δεν τίθεται υπό διαπραγμάτευση, καθώς η κυριαρχία τους κατοχυρώνεται από διεθνείς συμφωνίες. Παράλληλα, το Λονδίνο έχει ενισχύσει σημαντικά τα μέτρα ασφαλείας στις βάσεις, με επιπλέον ραντάρ, συστήματα αντιμετώπισης drones, μαχητικά αεροσκάφη και ναυτικά μέσα, μετά την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή.
«Όχι» Λευκωσίας στις περικοπές που ζητούν Γερμανία και Ολλανδία
Την ίδια ώρα, η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ετοιμάζεται για μια σκληρή διαπραγμάτευση γύρω από τον νέο Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό της Ένωσης για την περίοδο 2028-2034.
Σύμφωνα με δεύτερο δημοσίευμα του Politico, που επικαλείται τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, η Λευκωσία αναμένεται να απορρίψει τις πιέσεις της Γερμανίας και άλλων βόρειων χωρών για μεγάλες περικοπές στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η κυπριακή πλευρά φέρεται να αντιστέκεται ιδιαίτερα στις εισηγήσεις για μειώσεις στις αγροτικές επιδοτήσεις και στις χρηματοδοτήσεις προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ. Πρόκειται για δύο κρίσιμους πυλώνες του κοινοτικού προϋπολογισμού, οι οποίοι υποστηρίζονται έντονα από χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης.
Η Κύπρος έχει ολοκληρώσει κύκλο διαβουλεύσεων με τους πρέσβεις των κρατών-μελών και βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο διαμόρφωσης του λεγόμενου «negobox», δηλαδή του διαπραγματευτικού εγγράφου που θα περιλαμβάνει συγκεκριμένες προτάσεις και αριθμούς για τις δημοσιονομικές κατανομές της περιόδου 2028-2034.
Απέναντι στις θέσεις χωρών όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, που υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να αυξήσουν περαιτέρω τις εισφορές τους στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, βρίσκεται ομάδα 16 κρατών, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία. Οι χώρες αυτές ζητούν ενίσχυση των κονδυλίων για αγρότες, αλιείς και περιφερειακή ανάπτυξη.
Το ζήτημα αναμένεται να κορυφωθεί στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις 18 και 19 Ιουνίου, όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα εξετάσουν το διαπραγματευτικό έγγραφο της Κυπριακής Προεδρίας.
Η Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραούνα, δήλωσε πρόσφατα ότι διακρίνει «σημεία σύγκλισης» στα πιο ευαίσθητα ζητήματα, χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Την ίδια στιγμή, διπλωματικές πηγές που επικαλείται το Politico αναφέρουν ότι η Λευκωσία εξετάζει περιορισμένες περικοπές της τάξης του 2%-3% στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και στο πρόγραμμα Global Europe, το οποίο χρηματοδοτεί αναπτυξιακές δράσεις εκτός ΕΕ. Η προοπτική αυτή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από τις «φειδωλές» χώρες του Βορρά, που ζητούν πιο ισόρροπη κατανομή των περικοπών.
Ο νέος Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός της ΕΕ προβλέπει δαπάνες ύψους 1,8 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034, ενώ μαζί με τις αποπληρωμές του χρέους της πανδημίας το συνολικό ποσό πλησιάζει τα 2 τρισ. ευρώ.
Η Κύπρος, λοιπόν, βρίσκεται σε μια περίοδο αυξημένης διπλωματικής ευθύνης. Από τη μία πλευρά καλείται να προστατεύσει την ασφάλεια και την κυριαρχική της αξιοπρέπεια απέναντι στη χρήση των βρετανικών βάσεων. Από την άλλη, ως Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, αναλαμβάνει ρόλο-κλειδί σε μια από τις πιο δύσκολες δημοσιονομικές μάχες των Βρυξελλών.