Σε νέα, ανώτερη βαθμίδα ανεβάζουν την αμυντική τους συνεργασία Ινδία και Ιαπωνία, οικοδομώντας έναν ισχυρότερο άξονα ασφαλείας στον Ινδο-Ειρηνικό απέναντι στη διαρκώς διευρυνόμενη κινεζική παρουσία. Οι δύο χώρες συμφώνησαν να ενισχύσουν τη θαλάσσια συνεργασία τους, να εξετάσουν την από κοινού ανάπτυξη πολεμικών πλοίων και να συνδυάσουν την ιαπωνική τεχνολογία με τις αυξανόμενες παραγωγικές δυνατότητες της ινδικής αμυντικής βιομηχανίας.
Η συμφωνία επιτεύχθηκε κατά τη συνάντηση που είχαν στο Νέο Δελχί ο υπουργός Άμυνας της Ινδίας Ρατζνάθ Σινγκ και ο Ιάπωνας ομόλογός του Σιντζίρο Κοϊζούμι. Οι δύο υπουργοί υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας για τη θαλάσσια ασφάλεια, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι Νέο Δελχί και Τόκιο αντιμετωπίζουν πλέον την άμυνα, την οικονομική ασφάλεια και την τεχνολογική αυτονομία ως τμήματα της ίδιας γεωπολιτικής εξίσωσης.
Κοινό μέτωπο για έναν «ελεύθερο και ανοικτό Ινδο-Ειρηνικό»
Στο κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε μετά τις συνομιλίες, οι δύο υπουργοί επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να εμβαθύνουν περαιτέρω την αμυντική συνεργασία των χωρών τους, με στόχο την κατοχύρωση ενός «ελεύθερου και ανοικτού Ινδο-Ειρηνικού».
«Μια τέτοια συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για την Ιαπωνία και την Ινδία, αλλά και για την περιοχή και τη διεθνή κοινότητα», υπογράμμισαν.
Πίσω από τη διπλωματική διατύπωση βρίσκεται η αυξανόμενη ανησυχία για την κινεζική στρατιωτική, ναυτική και οικονομική επέκταση. Το Πεκίνο ενισχύει την παρουσία του από τη Νότια Σινική Θάλασσα έως τον Ινδικό Ωκεανό, επενδύοντας σε λιμένες, θαλάσσιες υποδομές, εμπορικούς διαδρόμους και δυνατότητες υποστήριξης του κινεζικού Πολεμικού Ναυτικού.
Η Ινδία παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία την κινεζική διείσδυση στον Ινδικό Ωκεανό, τον οποίο θεωρεί κρίσιμο χώρο για την εθνική της ασφάλεια. Η Ιαπωνία, από την πλευρά της, βρίσκεται αντιμέτωπη με την ενισχυμένη κινεζική στρατιωτική δραστηριότητα στην Ανατολική Σινική Θάλασσα και στον ευρύτερο Δυτικό Ειρηνικό.
Οι δύο χώρες δεν κατονομάζουν πάντοτε την Κίνα στα κοινά τους κείμενα. Ωστόσο, ο στρατηγικός προσανατολισμός της συνεργασίας τους είναι σαφής: έλεγχος των θαλάσσιων οδών, προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και αποτροπή της μονομερούς μεταβολής των περιφερειακών ισορροπιών ισχύος.
Ο ρόλος της συμμαχίας Quad
Ινδία και Ιαπωνία αποτελούν, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία, τα τέσσερα μέλη του σχήματος ασφαλείας Quad. Αν και το Quad δεν αποτελεί τυπική στρατιωτική συμμαχία ανάλογη του ΝΑΤΟ, έχει εξελιχθεί σε βασικό μηχανισμό συντονισμού απέναντι στην κινεζική επέκταση.
Η συνεργασία των τεσσάρων χωρών περιλαμβάνει τη θαλάσσια ασφάλεια, την ανταλλαγή πληροφοριών, τις στρατιωτικές ασκήσεις, τις κρίσιμες τεχνολογίες, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.
Για το Νέο Δελχί, η στενότερη συνεργασία με την Ιαπωνία προσφέρει πρόσβαση σε προηγμένη τεχνολογία, επενδυτικά κεφάλαια και τεχνογνωσία. Για το Τόκιο, η Ινδία αποτελεί μια τεράστια αναδυόμενη δύναμη, με κομβική γεωγραφική θέση στον Ινδικό Ωκεανό και τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως στρατηγικό αντίβαρο στην Κίνα.
Η διμερής συμφωνία δεν περιορίζεται, συνεπώς, σε μια ακόμη διπλωματική διακήρυξη. Εντάσσεται στη σταδιακή δημιουργία ενός ευρύτερου δικτύου συνεργασιών που εκτείνεται από την Ιαπωνία και την Αυστραλία έως την Ινδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ιαπωνική τεχνολογία και ινδική παραγωγή
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμφωνία των δύο υπουργών να διερευνήσουν δυνατότητες κοινής ανάπτυξης στον τομέα της σχεδίασης και της ναυπήγησης πολεμικών πλοίων.
Το σχέδιο προβλέπει τον συνδυασμό της ιαπωνικής τεχνολογικής εμπειρίας με τις παραγωγικές δυνατότητες της Ινδίας, στο πλαίσιο της κυβερνητικής πρωτοβουλίας «Make in India».
Η κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι επιδιώκει εδώ και χρόνια να περιορίσει την εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα οπλικά συστήματα και να μετατρέψει την Ινδία σε μεγάλο κέντρο παραγωγής αμυντικού υλικού. Για να επιτευχθεί αυτό, το Νέο Δελχί χρειάζεται όχι μόνο ξένα κεφάλαια, αλλά και πραγματική μεταφορά τεχνογνωσίας.
Η Ιαπωνία διαθέτει προηγμένες δυνατότητες στη ναυπηγική, στα ηλεκτρονικά συστήματα και στην ανάπτυξη τεχνολογιών υψηλής ακρίβειας. Η Ινδία διαθέτει εργατικό δυναμικό, μεγάλη εσωτερική αγορά, ναυπηγεία και την πολιτική βούληση να αναπτύξει αυτόνομη αμυντική βιομηχανία.
Εφόσον η συνεργασία περάσει από το επίπεδο των διακηρύξεων σε συγκεκριμένα προγράμματα, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα βιομηχανική βάση για την παραγωγή ναυτικών μέσων στον Ινδο-Ειρηνικό.
Από τα πολεμικά πλοία στα κρίσιμα ορυκτά
Η επίσκεψη του Σιντζίρο Κοϊζούμι πραγματοποιήθηκε λίγες εβδομάδες μετά τη συνάντηση του Ινδού πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι με την Ιαπωνίδα πρωθυπουργό Σανάε Τακαΐτσι.
Κατά τις συνομιλίες εκείνες, Ινδία και Ιαπωνία συμφώνησαν να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών, μια αγορά στην οποία η Κίνα κατέχει δεσπόζουσα θέση.
Τα κρίσιμα ορυκτά είναι απαραίτητα για την παραγωγή σύγχρονων οπλικών συστημάτων, ηλεκτρονικών, μπαταριών, τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού και τεχνολογιών καθαρής ενέργειας. Η εξάρτηση από την Κίνα δημιουργεί σοβαρό στρατηγικό κίνδυνο, καθώς το Πεκίνο μπορεί να χρησιμοποιήσει τον έλεγχο των εφοδιαστικών αλυσίδων ως μέσο πολιτικής και οικονομικής πίεσης.
Η Τακαΐτσι είχε προειδοποιήσει ότι Ινδία και Ιαπωνία βρίσκονται αντιμέτωπες με την «οπλοποίηση της οικονομίας», καθώς και με πρακτικές που δεν υπακούουν στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς.
Η φράση αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα: η άμυνα δεν αφορά πλέον μόνο στρατούς, αεροπλάνα και πολεμικά πλοία. Αφορά επίσης τις πρώτες ύλες, τους ημιαγωγούς, τα ναυπηγεία, τα δίκτυα μεταφορών και τον έλεγχο της τεχνολογίας.
Η αντίδραση του Πεκίνου
Η Κίνα αντέδρασε με τη γνωστή προειδοποίηση προς τις χώρες που ενισχύουν τη συνεργασία τους στην περιοχή. Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι οι διεθνείς συνεργασίες δεν θα πρέπει να στοχεύουν ή να βλάπτουν τα συμφέροντα τρίτων χωρών, ούτε να χρησιμοποιούνται ως πρόσχημα για τη δημιουργία «αποκλειστικών ομάδων» και την πρόκληση αντιπαράθεσης.
Η αναφορά αποτελεί ευθεία αιχμή προς το Quad και τις υπόλοιπες περιφερειακές συνεργασίες που αναπτύσσονται γύρω από την Κίνα. Το Πεκίνο παρουσιάζει αυτά τα σχήματα ως μηχανισμούς αποκλεισμού και ψυχροπολεμικής περικύκλωσης.
Ινδία και Ιαπωνία, όμως, βλέπουν το ζήτημα διαφορετικά. Θεωρούν ότι η ενίσχυση της μεταξύ τους συνεργασίας αποτελεί αναγκαία απάντηση σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομική ισχύς, η τεχνολογία και οι θαλάσσιες υποδομές μετατρέπονται σε όπλα γεωπολιτικής επιβολής.
Η συμφωνία του Νέου Δελχί δείχνει ότι ο ανταγωνισμός στον Ινδο-Ειρηνικό περνά πλέον σε μια πιο σύνθετη φάση. Απέναντι στην κινεζική υπεροχή, Ινδία και Ιαπωνία δεν απαντούν μόνο με περισσότερες στρατιωτικές ασκήσεις. Απαντούν με κοινή ναυπηγική παραγωγή, τεχνολογική συνεργασία και προσπάθεια απεξάρτησης από τις κινεζικές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ο νέος συσχετισμός ισχύος στην Ασία δεν χτίζεται μόνο στις αίθουσες των υπουργικών συναντήσεων. Χτίζεται στα ναυπηγεία, στα εργοστάσια και στις θαλάσσιες οδούς που θα κρίνουν ποιος θα ελέγχει τον Ινδο-Ειρηνικό τις επόμενες δεκαετίες.