Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν
Ο εμφύλιος πόλεμος στο Σουδάν είναι πολύ πιθανό η πιο αιματηρή εν εξελίξει σύγκρουση, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια πρόσφυγες και περισσότερους από τους διπλάσιους εσωτερικά εκτοπισμένους. Οι μάχες ξέσπασαν τον Απρίλιο του 2023, όταν οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης υπό τον Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο Μούσα, γνωστό ως Χεμεντί, αναπτύχθηκαν κοντά στη βόρεια πόλη Μερόουε και στην πρωτεύουσα Χαρτούμ και αρνήθηκαν να συμμορφωθούν με κυβερνητικές εντολές αποχώρησης. Ακολούθησαν συγκρούσεις με τις Ένοπλες Δυνάμεις του Σουδάν υπό τον Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι δυνάμεις των δύο πλευρών βρέθηκαν σε πλήρη πόλεμο, επιτιθέμενες αδιακρίτως η μία στην επικράτεια της άλλης, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τον άμαχο πληθυσμό.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις του Σουδάν ελέγχουν περίπου τα ανατολικά δύο τρίτα της χώρας, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης ελέγχουν το δυτικό τρίτο.
Τα πρώτα χρόνια του πολέμου, ο σουδανικός στρατός είχε τον έλεγχο του Πορτ Σουδάν, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης κατείχαν το Χαρτούμ και μεγάλο μέρος του νοτιοδυτικού τμήματος. Πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, όμως, οι δυνάμεις του Μπουρχάν εκδίωξαν τις δυνάμεις του Χεμεντί από την πρωτεύουσα. Σήμερα, ο στρατός ελέγχει περίπου τα ανατολικά δύο τρίτα της χώρας, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης ελέγχουν το δυτικό τρίτο, κατά μήκος των συνόρων με τη Λιβύη, το Τσαντ και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.
Δεν υπάρχουν «άγγελοι» σε αυτή τη σύγκρουση. Και οι δύο πλευρές έχουν διαπράξει εγκλήματα πολέμου, όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες στρέφονται όλο και περισσότερο προς τον Μπουρχάν. Στις 7 Ιανουαρίου 2025, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στον Χεμεντί, κατηγορώντας τον για γενοκτονία. Τον Οκτώβριο του 2025, οι δυνάμεις του φέρονται να σφαγίασαν χιλιάδες ανθρώπους στη δυτική πόλη Ελ-Φασίρ, με τον αριθμό των νεκρών να είναι τόσο υψηλός ώστε λίμνες αίματος να είναι ορατές ακόμη και από το διάστημα.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι ένοπλες δυνάμεις του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στη Λιβύη και η Αιθιοπία στηρίζουν γενικά τον Χεμεντί. Για το Άμπου Ντάμπι και τη Βεγγάζη, η επιλογή δεν είναι εύκολη. Ο Χεμεντί μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολος, αλλά θεωρούν ότι δεν έχουν άλλη επιλογή, καθώς ο Μπουρχάν έχει περιβληθεί από ισλαμιστές.
Πράγματι, η στροφή της Ουάσιγκτον προς τον Μπουρχάν, επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν και τώρα Ντόναλντ Τραμπ, φέρνει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια άβολη θέση: να βρίσκονται στην ίδια πλευρά της σύγκρουσης με το Ιράν και τους Χούθι, οι οποίοι συνεργάζονται στενά με τον Μπουρχάν, καθώς και με την Ερυθραία και χώρες που στηρίζουν τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, όπως η Τουρκία και το Κατάρ. Η Αίγυπτος επίσης στηρίζει τον Μπουρχάν, κυρίως για να αντιπαρατεθεί στην Αιθιοπία λόγω της διαμάχης για τον Νείλο, ενώ η Σαουδική Αραβία τον υποστηρίζει για να περιορίσει την επιρροή των ΗΑΕ στην Ερυθρά Θάλασσα. Η πολυπλοκότητα δημιουργεί ειρωνείες, και στην πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο Σουδάν αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές: ενώ η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτήρισε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στο Σουδάν ως τρομοκρατική οργάνωση στις 9 Μαρτίου 2026, ταυτόχρονα στηρίζει τον σημαντικότερο σύμμαχό της στη χώρα.
Ο Μπουρχάν μπορεί να δηλώνει στους Αμερικανούς αξιωματούχους ότι αντιτίθεται στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, αλλά έχοντας ενισχύσει τη δυναμική της, δύσκολα θα μπορέσει να την περιορίσει.
Υπό αυτές τις συνθήκες, μια νίκη του Μπουρχάν επί του Χεμεντί δεν θα φέρει ειρήνη, αλλά έναν νέο κύκλο συγκρούσεων. Τουλάχιστον, ισλαμιστές στο Σουδάν και υποστηρικτές της Αλ Κάιντα θα αντιταχθούν σε μια νέα τάξη υπό τον Μπουρχάν. Επιπλέον, η συγκυριακή σύμπραξη Αιγύπτου και Τουρκίας δεν είναι πιθανό να διαρκέσει· το Κάιρο μπορεί να στηρίζει τον Μπουρχάν για να αντισταθμίσει την Αιθιοπία, αλλά αυτή η στάση δεν θα συνεχιστεί αν οδηγήσει σε ένα κράτος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στα σύνορά του. Παράλληλα, το Ιράν, έχοντας επενδύσει σημαντικά στον Μπουρχάν, δεν θα εγκαταλείψει εύκολα την επιρροή του.
Η σύγκρουση στο Σουδάν είναι ανθρωπιστική κρίση και ενέχει τον κίνδυνο να εμπλέξει τους γείτονες της χώρας σε έναν ευρύτερο πόλεμο, όπως συνέβη παλαιότερα στους πολέμους του Κονγκό.
Μπορεί να είναι δύσκολο να στηρίξει κανείς τον Χεμεντί λόγω των καταχρήσεων και του χαρακτήρα του, όμως ο εχθρός του εχθρού δεν είναι απαραίτητα φίλος. Καθώς ο Μπουρχάν εδραιώνει τον έλεγχό του, αυτό δεν σηματοδοτεί την αρχή του τέλους της τραγωδίας του Σουδάν, αλλά το τέλος της αρχής.
Middle East Forum