Στην ηγεσία της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών της Ουκρανίας τοποθέτησε τον Ρουστέμ Ουμέροφ ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στο πλαίσιο του ευρύτερου και ιδιαίτερα αμφιλεγόμενου ανασχηματισμού που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Κίεβο.
Ο Ουμέροφ μετακινείται στη νέα κρίσιμη θέση από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας, του οποίου ήταν γραμματέας. Παράλληλα, θα παραμείνει επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας στις ειρηνευτικές συνομιλίες, διατηρώντας πρωταγωνιστικό ρόλο στις προσπάθειες για την εξεύρεση διπλωματικής λύσης στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Η επιλογή του υπογραμμίζει την εμπιστοσύνη του Ζελένσκι προς έναν αξιωματούχο ο οποίος έχει υπηρετήσει σε ορισμένες από τις πιο ευαίσθητες θέσεις του ουκρανικού κράτους. Ο Ουμέροφ διετέλεσε υπουργός Άμυνας από το 2023 έως το 2025, ανέλαβε στη συνέχεια το Συμβούλιο Ασφαλείας και τώρα περνά στην υπηρεσία που έχει την ευθύνη συλλογής πληροφοριών και εκτέλεσης επιχειρήσεων στο εξωτερικό.
Παραμένει επικεφαλής των διαπραγματεύσεων
Παρά τη νέα αποστολή του, ο Ουμέροφ δεν απομακρύνεται από το διπλωματικό μέτωπο. Ο Ζελένσκι τού ανέθεσε να συνεχίσει να ηγείται της ουκρανικής αντιπροσωπείας στους γύρους συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου.
Οι διαπραγματεύσεις έχουν αποφέρει μέχρι σήμερα περιορισμένα απτά αποτελέσματα. Η ουκρανική ηγεσία, ωστόσο, επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτό τον δίαυλο, χωρίς να αποδέχεται όρους οι οποίοι θα νομιμοποιούσαν τις ρωσικές εδαφικές κατακτήσεις.
Ο Ουμέροφ επιβλέπει επίσης τις συνομιλίες για συμφωνίες σχετικές με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Προωθεί στους συμμάχους του Κιέβου την ουκρανική τεχνολογία drones, η οποία έχει αποδειχθεί καθοριστική για επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς, επιχειρήσεις στη Μαύρη Θάλασσα και πλήγματα εναντίον ρωσικών στρατιωτικών και ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Η συγκέντρωση της εξωτερικής κατασκοπείας, των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων και της συνεργασίας στον τομέα των drones στα χέρια του ίδιου ανθρώπου αναβαθμίζει τον Ουμέροφ σε έναν από τους ισχυρότερους αξιωματούχους του ουκρανικού συστήματος ασφαλείας.
Ο Κλιμένκο στο Συμβούλιο Ασφαλείας
Τη θέση του Ουμέροφ στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας αναλαμβάνει ο πρώην υπουργός Εσωτερικών Ίχορ Κλιμένκο.
Το όνομα του Κλιμένκο είχε ακουστεί και για τη θέση του υπουργού Άμυνας, χωρίς τελικά να επιλεγεί. Η μετακίνησή του στο Συμβούλιο Ασφαλείας τού εξασφαλίζει, πάντως, κεντρική θέση στον μηχανισμό λήψης αποφάσεων του Κιέβου.
Οι νέες αλλαγές αποτελούν συνέχεια του αιφνιδιαστικού ανασχηματισμού που ξεκίνησε ο Ζελένσκι τον Ιούλιο. Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι στόχος είναι να προετοιμαστεί αποτελεσματικότερα η χώρα για έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα, κατά τον οποίο αναμένονται μαζικές ρωσικές επιθέσεις εναντίον του ενεργειακού συστήματος.
Η απομάκρυνση Φεντόροφ και οι διαδηλώσεις
Ο ανασχηματισμός προκάλεσε, ωστόσο, σοβαρές εσωτερικές αντιδράσεις. Η αντικατάσταση του 35χρονου υπουργού Άμυνας Μιχαήλο Φεντόροφ, ο οποίος είχε ταυτιστεί με τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό και τη χρήση προηγμένων drones, προκάλεσε κύμα επικρίσεων.
Υποστηρικτές του κατέβηκαν στους δρόμους ζητώντας την επαναφορά του, ενώ ο Ζελένσκι αναγκάστηκε, υπό την πίεση της κοινής γνώμης, να αντικαταστήσει και τον αρχηγό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων Ολεξάντρ Σίρσκι.
Επικριτές του Ουκρανού προέδρου υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές δεν αιτιολογήθηκαν επαρκώς και ότι ο Ζελένσκι ανακυκλώνει έναν περιορισμένο κύκλο έμπιστων συνεργατών, μετακινώντας τους από τη μία κορυφαία θέση στην άλλη.
Όταν οι Ρώσοι υποδύθηκαν τον Ουμέροφ και παγίδευσαν τον Ντόκο
Το όνομα του Ρουστέμ Ουμέροφ είχε βρεθεί έναν μήνα νωρίτερα στο επίκεντρο σοβαρής υπόθεσης ασφαλείας στην Ελλάδα.
Οι γνωστοί Ρώσοι φαρσέρ Vovan και Lexus επικοινώνησαν μέσω βιντεοκλήσης με τον Γενικό Γραμματέα Εθνικής Ασφάλειας του πρωθυπουργού, Θάνο Ντόκο, εμφανιζόμενοι ως Ουκρανοί αξιωματούχοι. Ο Ντόκος θεωρούσε ότι συνομιλούσε με τον ίδιο τον Ουμέροφ, ο οποίος τότε ήταν ο Ουκρανός ομόλογός του ως επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Κατά την ελληνική κυβερνητική εκδοχή, χρησιμοποιήθηκε προηγμένη τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης για την κατασκευή εικόνας και φωνής του Ουμέροφ σε πραγματικό χρόνο. Είχε προηγηθεί προσεκτική προετοιμασία, με αποστολή ονομάτων, διευθύνσεων, επιστολόχαρτων και υλικού που έμοιαζε αυθεντικό.
«Νόμιζα ότι μιλούσα με τον Ουμέροφ. Ήταν ζωντανά, τον έβλεπα όπως βλέπω εσάς», είχε δηλώσει ο Θάνος Ντόκος, περιγράφοντας πώς πείστηκε ότι η επικοινωνία ήταν πραγματική.
Οι Vovan και Lexus, πάντως, αμφισβήτησαν ότι χρησιμοποίησαν deepfake και υποστήριξαν ότι βασίστηκαν κυρίως σε πλαστοπροσωπία, παραπλανητική αλληλογραφία και κοινωνική μηχανική. Ανεξάρτητα από την ακριβή τεχνική μέθοδο, το γεγονός παραμένει ότι κατάφεραν να αποκτήσουν πρόσβαση σε έναν από τους ανώτερους αξιωματούχους εθνικής ασφαλείας της Ελλάδας.