Σκληρή κριτική στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα διαχειρίζεται τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ειδικά την υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο άσκησε ο γεωστρατηγικός αναλυτής Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στον Flash 99,4. Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκαν η κρίση της Κάσου, ο Great Sea Interconnector, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η πολιτική των «ήρεμων νερών», τα θαλάσσια πάρκα και, κυρίως, αυτό που ο ίδιος χαρακτήρισε διαχρονικό έλλειμμα στρατηγικού σχεδιασμού του ελληνικού κράτους.
Ο Σάββας Καλεντερίδης επέστρεψε αρχικά στα γεγονότα της 22ας Ιουλίου 2024 στην Κάσο, όταν πλοίο υπό ιταλική σημαία πραγματοποιούσε εργασίες που συνδέονταν με το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Όπως περιέγραψε, όταν το πλοίο κινήθηκε λίγο ανατολικότερα των ελληνικών χωρικών υδάτων, βρέθηκε αντιμέτωπο με παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων. Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα θέλησε τότε να στείλει σαφές πολιτικό μήνυμα ότι θεωρεί την περιοχή τμήμα της δικαιοδοσίας που διεκδικεί μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ο Καλεντερίδης χαρακτήρισε το επεισόδιο «μικρής κλίμακας κρίση», υποστηρίζοντας ότι ακολούθησαν επαφές ανάμεσα στις δύο πλευρές και ότι το έργο ουσιαστικά δεν προχώρησε έκτοτε με τον τρόπο που είχε αρχικά σχεδιαστεί.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η παρουσία των τουρκικών πολεμικών δεν αποτέλεσε μια απλή επιχειρησιακή αντίδραση, αλλά πολιτική απόφαση της τουρκικής ηγεσίας.
«Η απόφαση να στρατιωτικοποιήσει η Τουρκία το ζήτημα και να στείλει πέντε πλοία ήταν απόφαση του Ερντογάν», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι το μήνυμα της Άγκυρας ήταν πως το έργο δεν θα προχωρούσε χωρίς να ληφθούν υπόψη οι τουρκικές διεκδικήσεις.
«Το έργο παραμένει παγωμένο»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις συζητήσεις για γαλλική συμμετοχή στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ο Σάββας Καλεντερίδης υποστήριξε ότι υπάρχουν κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τους όρους οποιασδήποτε μεταβίβασης συμμετοχής και κυρίως με το ποιος θα αναλάβει στην πράξη την ευθύνη για την πραγματοποίηση των εργασιών σε περιοχές όπου η Τουρκία εγείρει αξιώσεις.
Κατά την εκτίμησή του, η μεταφορά του προβλήματος σε γαλλική εταιρεία δεν λύνει από μόνη της το γεωπολιτικό ζήτημα.
«Είναι έξω από τη σφαίρα της φαντασίας να στείλουμε το πλοίο που θα έχει γαλλική σημαία με πέντε ελληνικές φρεγάτες για να δείξουμε ότι εμείς θα κάνουμε ό,τι δεν κάναμε το 2024», σημείωσε.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικά, χαρακτήρισε την προσπάθεια μεταφοράς του βάρους στους Γάλλους ως κίνηση που δείχνει το πρόβλημα στρατηγικής που, κατά τη δική του ανάλυση, αντιμετωπίζει η Αθήνα.
Κριτική για την οριοθέτηση με την Αίγυπτο
Ο γεωστρατηγικός αναλυτής συνέδεσε το θέμα της Κάσου με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία μερικής οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών.
Υποστήριξε ότι η Ελλάδα αποδέχθηκε σημαντικούς συμβιβασμούς προκειμένου να δημιουργήσει νομικό και διπλωματικό αντίβαρο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Κατά την άποψή του, όμως, το επεισόδιο της Κάσου έδειξε ότι το ζήτημα δεν κρίνεται μόνο στις συμφωνίες και στους χάρτες αλλά και στην πρακτική εφαρμογή τους στο πεδίο.
Το βασικό δίδαγμα, σύμφωνα με τον Καλεντερίδη, είναι ότι κάθε ελληνική πρωτοβουλία θα πρέπει να συνοδεύεται από ολοκληρωμένο σχεδιασμό για όλα τα πιθανά σενάρια αντίδρασης.
«Όταν κάνεις μια κίνηση πρέπει να βάζεις στο τραπέζι όλα τα ενδεχόμενα», υπογράμμισε.
Εάν, όπως είπε, ένα από τα πιθανά σενάρια είναι η ανάπτυξη πέντε ή δέκα τουρκικών πολεμικών πλοίων, η ελληνική πλευρά οφείλει εκ των προτέρων να έχει αποφασίσει πώς θα αντιδράσει.
«Το πολιτικό και γεωπολιτικό κέρδος το έχει η άλλη πλευρά»
Ο Καλεντερίδης εκτίμησε ότι στην υπόθεση της Κάσου, μέχρι σήμερα, το πολιτικό και γεωπολιτικό όφελος βρίσκεται περισσότερο στην τουρκική πλευρά.
«Μέχρι στιγμής, επαναλαμβάνω, μέχρι στιγμής, το πολιτικό και το γεωπολιτικό κέρδος το έχει η άλλη πλευρά», δήλωσε.
Το ίδιο σκεπτικό εφάρμοσε και στο ζήτημα των θαλάσσιων πάρκων, υποστηρίζοντας ότι κάθε ελληνική πρωτοβουλία πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο ως προς τον αρχικό στόχο της αλλά και ως προς τις κινήσεις που μπορεί να πραγματοποιήσει ως απάντηση η Άγκυρα.
Κατά τον ίδιο, η αποτροπή λειτουργεί όταν ο αντίπαλος γνωρίζει εκ των προτέρων ότι μια δική του κίνηση θα έχει μεγαλύτερο κόστος από όφελος.
«Δεν αντέχει στην κοινή λογική η θεωρία των ήρεμων νερών»
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η τοποθέτησή του για την πολιτική των «ήρεμων νερών».
Ο Καλεντερίδης απέρριψε το επιχείρημα ότι το διάστημα χαμηλότερης έντασης έδωσε μόνο στην Ελλάδα τη δυνατότητα να ενισχύσει τις Ένοπλες Δυνάμεις της, σημειώνοντας ότι την ίδια περίοδο εξοπλίστηκε και η Τουρκία.
«Δεν αντέχει στην κοινή λογική η θεωρία των ήρεμων νερών», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, διευκρίνισε ότι το βασικό πρόβλημα, κατά τη γνώμη του, δεν είναι η έλλειψη ελληνικής ισχύος αλλά η απουσία σταθερού στρατηγικού σχεδιασμού.
«Υπάρχει έλλειψη και έλλειμμα στρατηγικού σχεδιασμού στην Ελλάδα. Δεν είναι ζήτημα ισχύος», τόνισε.
Υποστήριξε μάλιστα ότι πρόκειται για διαχρονικό χαρακτηριστικό του ελληνικού κράτους, το οποίο έχει επηρεάσει, κατά τη δική του εκτίμηση, όχι μόνο τις σχέσεις με την Τουρκία αλλά και τον χειρισμό ζητημάτων που αφορούν τα Σκόπια, τη Λιβύη και την Αλβανία.
Το Δίκαιο της Θάλασσας και η Τουρκία
Ο Σάββας Καλεντερίδης έκανε εκτενή αναδρομή στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Επισήμανε ότι η Τουρκία είχε διαφωνήσει με κρίσιμες προβλέψεις του νέου δικαίου της θάλασσας και τελικά δεν έγινε συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση.
Το ισχύον κείμενο της UNCLOS προβλέπει ότι τα κράτη μπορούν να καθορίζουν χωρική θάλασσα έως 12 ναυτικά μίλια, ενώ το άρθρο 121 προβλέπει ότι τα νησιά, με την ειδική εξαίρεση των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή οικονομική ζωή, διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες με τους κανόνες που εφαρμόζονται και στις άλλες χερσαίες περιοχές.
Κατά τον Καλεντερίδη, η Τουρκία επιχειρεί σήμερα μέσω της πίεσης που ασκεί στην Ελλάδα να πετύχει στην πράξη θέσεις που δεν κατάφερε να κατοχυρώσει στο πλαίσιο των διεθνών διαπραγματεύσεων.
Στο σημείο αυτό ήταν ιδιαίτερα επικριτικός προς τις ελληνικές κυβερνήσεις, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα «εκμεταλλεύτηκε τα φοβικά σύνδρομα των ελληνικών κυβερνήσεων, της παρούσης συμπεριλαμβανομένης».
Προειδοποίηση για τις επόμενες τουρκικές κινήσεις
Ο αναλυτής αναφέρθηκε επίσης σε σχεδιαζόμενες τουρκικές θεσμικές κινήσεις γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες, προειδοποιώντας ότι η Αθήνα πρέπει να προετοιμάζεται πριν δημιουργηθούν νέα τετελεσμένα.
Κατά τον ίδιο, εάν η Ελλάδα βρεθεί ξανά μπροστά σε μια τουρκική ενέργεια χωρίς να διαθέτει έτοιμο σχέδιο, θα αντιμετωπίσει και πάλι το ίδιο δίλημμα: είτε να αντιδράσει πρακτικά είτε να υποχωρήσει.
«Το ακυρώνεις στην πράξη σημαίνει ότι είσαι αποφασισμένος ακόμα και να συγκρουστείς», ανέφερε.
«Σωστή η πολιτική των συμμαχιών, αλλά χρειάζεται μόχλευση»
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του ο Σάββας Καλεντερίδης αναφέρθηκε στις περιφερειακές συνεργασίες της Ελλάδας με χώρες όπως η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Ισραήλ, η Ιορδανία, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Χαρακτήρισε ορθή την πολιτική δημιουργίας συμμαχιών, σημειώνοντας όμως ότι καμία συμφωνία δεν λειτουργεί αυτόματα.
«Οι συμφωνίες είναι θεωρητικά σωστές, αλλά πρέπει οι συμμαχίες να είναι υπό συνεχή μόχλευση», τόνισε.
Σύμφωνα με την προσέγγισή του, μια στρατηγική σχέση χρειάζεται συνεχή πολιτική, διπλωματική και γεωπολιτική επένδυση. Υποστήριξε μάλιστα ότι όταν ένα κράτος οικοδομεί συμμαχίες στη βάση κοινών συμφερόντων ή μιας κοινής απειλής, πρέπει στη συνέχεια να διατηρεί συνέπεια στις επιλογές του.
Το κεντρικό συμπέρασμα της παρέμβασής του επέστρεψε έτσι στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε:
«Στον στρατηγικό σχεδιασμό. Αυτό που σας είπα στην αρχή», ήταν η απάντησή του όταν ρωτήθηκε σε ποιο επίπεδο θεωρεί ότι υστερεί περισσότερο η Ελλάδα.