Την πρώτη του εκδήλωση σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών πραγματοποίησε τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2026 το International Institute of Strategy, με κεντρικό ομιλητή τον Ισραηλινό αναλυτή Σάι Γκαλ, ο οποίος μίλησε για πρώτη φορά σε εκδήλωση στην Ελλάδα.
Η ομιλία του είχε ως κεντρικό θέμα «Κυριαρχία, Έλεγχος και η Μεσογειακή Δοκιμασία της Ευρώπης» και εξελίχθηκε σε μια ευθεία στρατηγική παρέμβαση για τον ρόλο της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ στο νέο περιβάλλον ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο Γκαλ έθεσε στο επίκεντρο της ανάλυσής του την Τουρκία, την Κύπρο, το Αιγαίο, το Ακούγιου, τη Λιβύη, τη Γάζα, το Ιράν και τις διαδρομές ενέργειας και διασυνδεσιμότητας που θα κρίνουν, όπως υποστήριξε, αν η Ευρώπη μπορεί πράγματι να υπερασπιστεί την κυριαρχία της ή αν θα περιοριστεί σε θεωρητικές διακηρύξεις.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν στρατηγοί, ναύαρχοι, πτέραρχοι, καθηγητές πανεπιστημίου, πολιτικοί, αναλυτές και δημοσιογράφοι, ενώ μετά την ομιλία ακολούθησαν ερωτήσεις και συζήτηση με τον Ισραηλινό αναλυτή.
Από το ελληνικό «Όχι» στη σημερινή στρατηγική δοκιμασία
Ο Σάι Γκαλ ξεκίνησε την τοποθέτησή του με ιδιαίτερη αναφορά στην Αθήνα και στη συμβολική βαρύτητα της 28ης Οκτωβρίου, επίσημης ονομασίας της οδού Πατησίων, όπου βρίσκονται τα γραφεία του ΕΛΙΣΜΕ.
Συνδέοντας το ιστορικό ελληνικό «Όχι» με τη σημερινή συγκυρία, υποστήριξε ότι για την Ελλάδα η άρνηση απέναντι στον καταναγκασμό δεν υπήρξε ποτέ απλή ρητορική, αλλά ιστορική απόφαση. Με αυτό το πλαίσιο παρουσίασε την Ελλάδα ως χώρα που γνωρίζει, από την ίδια την ιστορική της εμπειρία, ότι η κυριαρχία δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά ζήτημα συνόρων, θαλασσών, νησιών, βάσεων, αγωγών, λιμανιών και μνήμης.
Κατά τον Γκαλ, η Ευρώπη αρχίζει μόλις τώρα να αντιλαμβάνεται κάτι που η Ελλάδα γνωρίζει βαθιά: ότι η Ιστορία δεν βρίσκεται πίσω μας, αλλά κάτω από τις γεωπολιτικές γραμμές που χαράσσονται σήμερα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η «τουρκική περίμετρος» ως ενιαίο σύστημα πίεσης
Στον πυρήνα της ομιλίας βρέθηκε η έννοια της «τουρκικής περιμέτρου». Ο Ισραηλινός αναλυτής υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν κινείται αποσπασματικά σε Αιγαίο, Κύπρο, Λιβύη, Συρία, Μαύρη Θάλασσα, Βόσπορο, Ακούγιου, Σομαλία, Χαμάς, ενέργεια και μεταναστευτικό.
Αντιθέτως, σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Άγκυρα συνδέει όλα αυτά τα πεδία σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύστημα πίεσης.
Η βασική του θέση ήταν ότι η γραφειοκρατία χωρίζει τους φακέλους, αλλά η στρατηγική τους ενώνει — και η Τουρκία, όπως είπε, τους ενώνει. Δεν επιδιώκει απαραίτητα έναν ανοιχτό πόλεμο, αλλά κάτι πιο χρήσιμο για τα συμφέροντά της: να δημιουργήσει μια περιοχή στην οποία κάθε βασικός δρων θα πρέπει να υπολογίζει την Τουρκία πριν κινηθεί.
Η Ελλάδα πριν επεκτείνει δικαιώματα. Η Κύπρος πριν προχωρήσει σε ενεργειακές κινήσεις. Το Ισραήλ πριν συνδεθεί με την Ευρώπη. Η Ευρώπη πριν επιβάλει κυρώσεις. Το ΝΑΤΟ πριν αναπτύξει δυνάμεις.
Αυτό, κατά τον Γκαλ, δεν είναι εταιρική σχέση. Είναι υπό όρους κυριαρχία. Και η υπό όρους κυριαρχία, όπως τόνισε, δεν είναι πραγματική κυριαρχία· είναι άδεια από τρίτο.
Κύπρος: Από «παγωμένη σύγκρουση» σε κατεχόμενη υποδομή
Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η αναφορά του στην Κύπρο. Ο Γκαλ απέρριψε τον όρο «παγωμένη σύγκρουση», χαρακτηρίζοντάς τον μία από τις πιο επικίνδυνες διπλωματικές αυταπάτες της Ευρώπης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι παγωμένες συγκρούσεις δεν χτίζουν διαδρόμους, δεν φιλοξενούν drones, δεν αναπτύσσουν κόμβους πληροφοριών και δεν μετατρέπουν λιμάνια, αεροδρόμια, πανεπιστήμια και οικονομικά δίκτυα σε μηχανισμούς επιρροής και κάλυψης.
Για τον Γκαλ, τα Κατεχόμενα δεν αποτελούν απλώς πολιτική εκκρεμότητα. Αποτελούν τουρκικό βάθος: στρατιωτικό, πληροφοριακό, πολιτικό, ψυχολογικό και επιχειρησιακό.
Περιέγραψε μάλιστα το βόρειο τμήμα της Κύπρου ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Τουρκίας μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο ασφαλείας. Το σοβαρότερο, κατά την άποψή του, δεν είναι μόνο η κατοχή, αλλά το γεγονός ότι η Ευρώπη έχει μάθει να ζει με αυτήν.
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και το δόγμα «Poseidon’s Wrath», το οποίο παρουσίασε όχι ως κάλεσμα πολέμου, αλλά ως «δόγμα συνεπειών». Όπως εξήγησε, αν το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μετατραπεί πλήρως σε πλατφόρμα απειλής κατά του Ισραήλ, της Κύπρου, της Ελλάδας ή της ευρωπαϊκής διασυνδεσιμότητας, τότε δεν μπορεί να συνεχίσει να καλύπτεται πίσω από τη διπλωματική γλώσσα της «εκκρεμότητας».
Το μήνυμά του προς την Άγκυρα ήταν ευθύ: η κατεχόμενη βόρεια Κύπρος δεν είναι πλέον κρυμμένη πίσω από τον διπλωματικό ύπνο. Έχει εισέλθει στον στρατηγικό σχεδιασμό.
Ακούγιου: Ρωσικός πυρηνικός θύλακας μέσα στο ΝΑΤΟ
Μεγάλο μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στο πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου, το οποίο ο Γκαλ χαρακτήρισε ρωσικό πυρηνικό θύλακα μέσα στο ΝΑΤΟ.
Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία παρουσίασε το Ακούγιου ως σύμβολο κυριαρχίας, ενώ στην πραγματικότητα αποδεικνύει εξάρτηση από τη Μόσχα. Όπως υποστήριξε, δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο σταθμό παραγωγής ενέργειας, αλλά για μια υποδομή ρωσικά ελεγχόμενη από την κατασκευή έως το καύσιμο, τη συντήρηση, την εκπαίδευση και τη λειτουργία.
Ο Γκαλ έθεσε το ζήτημα στη βάση της λειτουργίας του Ακούγιου. Όσο παραμένει πολιτική ενεργειακή υποδομή, προστατεύεται. Αν όμως μετατραπεί σε κρίκο στρατιωτικής συνέχειας, ρωσικού βάθους, διοικητικής υποστήριξης ή τουρκικής αλυσίδας απειλής, τότε, όπως είπε, αλλάζει ολόκληρος ο φάκελος.
Σε αυτό το σημείο συνέδεσε το θέμα με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί μαγική ασπίδα. Είναι πολιτική κρίση, που απαιτεί εμπιστοσύνη και συναίνεση.
Κατά τον Γκαλ, αν τεθεί ποτέ ζήτημα Ακούγιου, το πρώτο ερώτημα της Συμμαχίας δεν θα είναι μόνο ποιος ενήργησε κατά της Τουρκίας, αλλά τι ακριβώς έγινε το Ακούγιου και γιατί ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ έβαλε τη Ρωσία μέσα στο βασικό ενεργειακό του σύστημα.
Γι’ αυτό μίλησε για Άρθρο 3 πριν από το Άρθρο 5: πρώτα ανθεκτικότητα, μετά αλληλεγγύη· πρώτα λογοδοσία, μετά αυτόματη κάλυψη.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Όπλο που παριστάνει τον χάρτη»
Ο Ισραηλινός αναλυτής αναφέρθηκε εκτενώς και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτήρισε όχι σύνορο, αλλά «όπλο που παριστάνει τον χάρτη».
Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία αξιοποίησε τη διάλυση της Λιβύης, στήριξε μια πλευρά, δημιούργησε εξάρτηση, απέσπασε μνημόνιο, χάραξε γραμμή στη θάλασσα και στη συνέχεια επιχείρησε να εμφανίσει τη φαντασία ως κανονικότητα.
Το κρίσιμο, όπως είπε, δεν είναι να κερδίσει η Τουρκία νομικά. Είναι να δημιουργήσει τετελεσμένα: πίεση στην Ελλάδα, συμπίεση της Αιγύπτου, περιπλοκή του Ισραήλ, απειλή σε καλώδια, ενεργειακές διαδρομές, θαλάσσιες γραμμές και διαδρόμους Ασίας – Ευρώπης.
Για το Ισραήλ, τόνισε, αυτό δεν είναι θεωρητικό. Αν η Τουρκία περιορίσει τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο ή χρησιμοποιήσει τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις διαδρομές Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας – Ευρώπης, τότε επηρεάζεται άμεσα ολόκληρη η αρχιτεκτονική που συνδέει Ιερουσαλήμ, Λευκωσία, Αθήνα, Κάιρο και Ευρώπη.
«Όχι F-35 στην Τουρκία» – Υπό όρους και τα F-16
Στο στρατιωτικό σκέλος, ο Γκαλ ήταν κατηγορηματικός: η Τουρκία δεν πρέπει να λάβει F-35, εκτός αν αλλάξει ριζικά η στρατηγική της συμπεριφορά.
Κατά την άποψή του, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι S-400, οι οποίοι αποτέλεσαν τη νομική αφορμή. Το βαθύτερο ζήτημα είναι το τουρκικό δόγμα.
Όπως είπε, μια χώρα που πιέζει την Ελλάδα, κατέχει τη βόρεια Κύπρο, απειλεί το Ισραήλ, φιλοξενεί τη Χαμάς, συνεργάζεται με τη Ρωσία, επιχειρεί στη Λιβύη και στη Σομαλία και μετατρέπει την ασάφεια σε ισχύ, δεν μπορεί να λάβει αεροσκάφος πέμπτης γενιάς χωρίς να δημιουργηθεί νέα κρίση.
Για τα F-16, ο Γκαλ έθεσε θέμα όχι μόνο παράδοσης, αλλά και συντήρησης, ανταλλακτικών, λογισμικού, αναβαθμίσεων, ραντάρ, κινητήρων, όπλων και πολιτικής άδειας. Με άλλα λόγια, κάθε επίπεδο υποστήριξης μπορεί και πρέπει να γίνει υπό όρους, εφόσον η Άγκυρα χρησιμοποιεί δυτική αεροπορική ισχύ για καταναγκασμό κατά συμμάχων ή εταίρων.
IMEC, Vertical Corridor και Ελλάδα ως κράτος-πύλη
Στο ενεργειακό και γεωοικονομικό πεδίο, ο Γκαλ παρουσίασε την αντιπαράθεση δύο χαρτών.
Ο πρώτος περνά μέσα από την Τουρκία: TurkStream, Βόσπορος, Middle Corridor, τουρκολιβυκή γραμμή, πίεση στην Ανατολική Μεσόγειο, αστάθεια στην Ερυθρά Θάλασσα. Τον χαρακτήρισε χάρτη μόχλευσης.
Ο δεύτερος είναι ο IMEC και, στο ενεργειακό του σκέλος, ο Vertical Corridor: Ινδία και Κόλπος προς Ισραήλ, Ισραήλ και Κύπρος προς Ελλάδα, και από την Ελλάδα προς την Ευρώπη. Αυτός ο άξονας, κατά τον Γκαλ, δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι κυριαρχία σε κίνηση.
Σε αυτό το πλαίσιο έδωσε στην Ελλάδα κεντρικό ρόλο. Όπως είπε, η Ελλάδα δεν είναι περιφέρεια, αλλά κράτος-πύλη. Η Κύπρος δεν είναι εμπόδιο, αλλά άγκυρα. Το Ισραήλ δεν είναι εξωτερικός συμμετέχων, αλλά παραγωγικός και στρατηγικός κόμβος.
Μαζί, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ συγκροτούν, κατά την ανάλυσή του, την ευρωπαϊκή ραχοκοκαλιά του «άλλου χάρτη».
Γάζα, Ιράν, Χεζμπολάχ, Χούθι και Σομαλία ως ενιαία νότια ζώνη πίεσης
Ο Γκαλ συνέδεσε τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τον Λίβανο, τους Χούθι, το Ιράν και τη Σομαλία σε ένα ενιαίο νότιο σύστημα πίεσης.
Για την 7η Οκτωβρίου ανέφερε ότι δεν ήταν «αντίσταση», αλλά σφαγή σχεδιασμένη για να σπάσει μια κοινωνία. Συνέδεσε, μάλιστα, σε επίπεδο μεθόδου, το σοκ της 7ης Οκτωβρίου με τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία παρουσίασε την εισβολή στην Κύπρο ως «ειρηνευτική επιχείρηση»: πρώτα σοκ, μετά αφήγημα, μετά τετελεσμένα.
Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξε ότι η Χαμάς δεν επιβιώνει μόνο από τα τούνελ στη Γάζα, αλλά από εξωτερικές γραμμές ζωής: Τεχεράνη, Ντόχα και Άγκυρα. Προειδοποίησε δε ότι η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν μπορεί να γίνει μέσα από τα ίδια κανάλια που τροφοδότησαν τη Χαμάς.
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η προειδοποίησή του προς την Άγκυρα. Όπως είπε, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν γράφτηκε για να προστατεύει κέντρα διοίκησης τρομοκρατικών οργανώσεων. Αν δομές της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη παραμείνουν μέρος αλυσίδας απειλής, τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά τι επέτρεψε να γίνει στο έδαφός της.
«Συνεργασία με τις ΗΠΑ, αλλά όχι αναμονή των ΗΠΑ»
Στο τελευταίο μέρος της ομιλίας, ο Γκαλ αναφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, τονίζοντας ότι η Αμερική παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό θεμέλιο ασφάλειας.
Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον μπορεί να κατανοεί την απειλή και ταυτόχρονα να συντηρεί τον δρώντα που την προκαλεί, επειδή συχνά αξιολογεί την πρόσβαση πάνω από την ευθυγράμμιση.
Το μήνυμά του προς Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ ήταν σαφές: να συνεργάζονται με τις ΗΠΑ, αλλά να μην περιμένουν τις ΗΠΑ. Να τιμούν τη συμμαχία, αλλά να μην τη συγχέουν με ασφαλιστήριο συμβόλαιο.
Στο ίδιο σημείο έφερε στο προσκήνιο και το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας, ως πιθανή ευρωπαϊκή απάντηση στο πρόβλημα που το ΝΑΤΟ δυσκολεύεται να λύσει: την πίεση που προέρχεται από κράτος-μέλος της ίδιας της Συμμαχίας.
Αν η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπιστεί την Κύπρο, τον ελληνικό θαλάσσιο και εναέριο χώρο και τις υποδομές που συνδέουν Ισραήλ, Κύπρο και Ελλάδα, τότε, κατά τον Γκαλ, δεν διαθέτει στρατηγική αυτονομία· διαθέτει απλώς λεξιλόγιο.
Η πρόταση Γκαλ: Επιχειρησιακή Ευρώπη με άξονα Ελλάδα – Κύπρο – Ισραήλ
Η καταληκτική του πρόταση ήταν η συγκρότηση μιας επιχειρησιακής Ευρώπης. Όχι άλλες γενικές διακηρύξεις περί στρατηγικής αυτονομίας, αλλά κυριαρχία που κινείται, επιβάλλεται και προστατεύει όσα ισχυρίζεται ότι κατέχει.
Για την Ανατολική Μεσόγειο πρότεινε τρεις βασικές κατευθύνσεις:
Πρώτον, μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησης και προειδοποίησης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ για την τουρκική περίμετρο.
Δεύτερον, ένταξη της Κύπρου στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό ασφάλειας.
Τρίτον, ανάπτυξη μεσογειακής αρχιτεκτονικής αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.
Το τελικό μήνυμα του Σάι Γκαλ ήταν σαφές και βαρύ: η Ελλάδα δεν είναι το άκρο της Ευρώπης. Η Κύπρος δεν είναι η εξαίρεση της Ευρώπης. Το Ισραήλ δεν βρίσκεται έξω από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα ασφαλείας.
Μαζί, όπως είπε, αποτελούν το νοτιοανατολικό τεστ της ευρωπαϊκής ιδέας.
Κατά τον Γκαλ, η καταιγίδα δεν έρχεται. Είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι αν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Ευρώπη θα μπουν σε αυτήν ως παρατηρητές ή ως αρχιτέκτονες.