Σε εξέλιξη βρίσκεται η ψηφοφορία στην Αρμενία για τις εκλογές που θα μπορούσαν να κρίνουν αν η χώρα θα συνεχίσει να προσεγγίζει τη Δύση ή αν θα επιστρέψει στον παραδοσιακό της σύμμαχο, τη Ρωσία.
Η μικρή χώρα του Νοτίου Καυκάσου των τριών εκατομμυρίων κατοίκων δέχεται αυξανόμενη οικονομική πίεση από τη Μόσχα, καθώς ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν διεκδικεί την επανεκλογή του με την υπόσχεση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Οι εκλογές έχουν προσελκύσει σημαντικό διεθνές ενδιαφέρον για την Αρμενία, η οποία πλησιάζει σταθερά τη Δύση, ενώ παραμένει συνδεδεμένη με τη Ρωσία, τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο.
Η προσέγγιση με τη Δύση είναι σε μεγάλο βαθμό έργο του Πασινιάν. Από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 2018, ο πρωθυπουργός απομάκρυνε τη χώρα του από τη Μόσχα, ψήφισε νόμο για την έναρξη της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ και επιτάχυνε την ειρηνευτική διαδικασία με το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν μέσω μιας συμφωνίας με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ. Το τελευταίο τού εξασφάλισε τη στήριξη του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Πασινιάν φιλοξένησε επίσης μια μεγάλη σύνοδο κορυφής ηγετών της ΕΕ και του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην πρωτεύουσα, το Γερεβάν, νωρίτερα φέτος.
Η πτώση της δημοτικότητας και το αγκάθι του Ναγκόρνο-Καραμπάχ
Ωστόσο, παρά τις επιτυχίες αυτές, η εγχώρια υποστήριξη προς τον Πασινιάν έχει μειωθεί από 54% το 2021 σε περίπου 30% σήμερα.
Ο κύριος λόγος είναι το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ένας ορεινός θύλακας εντός του Αζερμπαϊτζάν που φιλοξενούσε 100.000 Αρμένιους, μέχρι που το Αζερμπαϊτζάν τον κατέλαβε με τη βία το 2023. Οι επικριτές του Πασινιάν δεν του συγχώρησαν ποτέ το γεγονός ότι έκανε παραχωρήσεις υπέρ της ειρήνης με το Αζερμπαϊτζάν, όπως η άρνησή του να κάνει εκστρατεία για την απελευθέρωση των πρώην ηγετών του Ναγκόρνο-Καραμπάχ που βρίσκονται φυλακισμένοι στη γειτονική χώρα.
Η ειρηνευτική συμφωνία με το Αζερμπαϊτζάν παραμένει επίσης βαθιά διχαστική, με μια πρόσφατη δημοσκόπηση να δείχνει το 44% της κοινής γνώμης να τη στηρίζει και το 41% να αντιτίθεται.
Μια διασπασμένη αντιπολίτευση
Οι επικριτές του Πασινιάν σχηματίζουν τώρα αρκετά κόμματα και συμμαχίες της αντιπολίτευσης. Μία από τις κύριες είναι η «Συμμαχία της Αρμενίας», υπό την ηγεσία του πρώην προέδρου Ρόμπερτ Κοτσαριάν. Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του πρώην προέδρου Σερζ Σαρκισιάν δεν κατεβάζει υποψηφίους, αλλά προέτρεψε τους υποστηρικτές του να ψηφίσουν κατά του νυν πρωθυπουργού.
Και οι δύο πρώην ηγέτες υποστηρίζουν ότι η αποκατάσταση των βαθιών στρατιωτικών και οικονομικών δεσμών με τη Ρωσία είναι ο μόνος δρόμος της Αρμενίας προς την εθνική ασφάλεια.
Ο κύριος αντίπαλος του Πασινιάν είναι ο δισεκατομμυριούχος Σαμβέλ Καραπετιάν, ο οποίος δημιούργησε την περιουσία του στη Ρωσία. Βρίσκεται υπό κατ’ οίκον περιορισμό –κατηγορούμενος για συνωμοσία με σκοπό την ανατροπή της κυβέρνησης– και διεξάγει την εκστρατεία μέσω του ανιψιού του.
Η τελευταία δημοσκόπηση του Διεθνούς Ρεπουμπλικανικού Ινστιτούτου (IRI) δείχνει το «Πολιτικό Συμβόλαιο» του Πασινιάν να προηγείται με 32%, ενώ περίπου το 40% των ψηφοφόρων δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται κανένα πολιτικό πρόσωπο. Αν οι υποψήφιοι της αντιπολίτευσης συνεργάζονταν, θα μπορούσαν να ισοφαρίσουν το ποσοστό του Πασινιάν, αλλά διασπασμένοι δεν μπορούν να τον κερδίσουν.
Το οικονομικό όπλο της Ρωσίας
Πάνω από την ψηφοφορία επικρέμαται η σκιά της Μόσχας.
Τον περασμένο μήνα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν απαρίθμησε τα οικονομικά οφέλη που θα έχανε η Αρμενία εάν επιδίωκε στενότερους δεσμούς με τη Δύση, και σημείωσε με νόημα ότι «η κρίση στην Ουκρανία ξεκίνησε με τις προσπάθειες για προσέγγιση προς την ένταξη στην ΕΕ».
Τα χειροπιαστά οικονομικά μέτρα ακολουθούν τη ρητορική. Τις δύο εβδομάδες που προηγήθηκαν των εκλογών, η Μόσχα απαγόρευσε την εξαγωγή αρμενικών λουλουδιών, μεταλλικού νερού, κονιάκ, φρέσκων λαχανικών και φρούτων. Η Ρωσία είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Αρμενίας και αντιπροσώπευε το 36% του εξωτερικού της εμπορίου το 2025.
Η Μόσχα «προσπαθεί με κάποιο τρόπο να επηρεάσει τα τελικά αποτελέσματα της ψηφοφορίας στις 7 Ιουνίου», δήλωσε ο Χαϊκάζ Φανιάν από το Αρμενικό Κέντρο Κοινωνικοοικονομικών Μελετών. «Εμείς στην Αρμενία πιστεύουμε ότι αυτό σχετίζεται άμεσα με τις τρέχουσες πολιτικές διαδικασίες».
Ο ίδιος σημειώνει ότι η εξάρτηση της Αρμενίας από τον ρωσικό στρατιωτικό εξοπλισμό έχει συρρικνωθεί δραματικά, με περίπου το 95% των στρατιωτικών εισαγωγών της Αρμενίας να προέρχεται πλέον από την Ινδία, τη Γαλλία, την Κίνα και άλλες χώρες. «Ο μόνος τρόπος με τον οποίο η Ρωσία μπορεί να επηρεάσει την Αρμενία τώρα είναι οικονομικός», δήλωσε ο Φανιάν.
Αλλά αυτό παραμένει ένα σημαντικό όπλο στα χέρια της Μόσχας. Η Ρωσία προμηθεύει την Αρμενία με φυσικό αέριο προς 177,50 δολάρια (87 λίρες) ανά 1.000 κυβικά μέτρα, ενώ οι τιμές της ευρωπαϊκής αγοράς, όπως επισήμανε ο Πούτιν στον Πασινιάν τον Απρίλιο, ξεπερνούν τα 600 δολάρια.
Στα τέλη Μαΐου, ο Ρώσος πρόεδρος κάλεσε επίσης την Αρμενία να διεξαγάγει δημοψήφισμα «το συντομότερο δυνατό» για το αν θα ενταχθεί στην ΕΕ ή αν θα παραμείνει στη διοικούμενη από τη Ρωσία Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (EAEU), ένα τελωνειακό μπλοκ από το οποίο επωφελείται η Αρμενία.
Ο Πασινιάν απέφυγε την πρόκληση. Παρά την αναπτυσσόμενη, εγκάρδια σχέση του με τους Ευρωπαίους ηγέτες, η Αρμενία δεν έχει καν καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην ΕΕ, και η συμμετοχή στο μπλοκ απέχει ακόμη πολύ.
«Θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε στο πλαίσιο της EAEU μέχρι η επιλογή μεταξύ της τρέχουσας ιδιότητας μέλους και της ΕΕ να καταστεί αναπόφευκτη», δήλωσε. «Σήμερα αυτή η επιλογή έχει θεωρητικό χαρακτήρα».
Παρόλα αυτά, η ΕΕ δεν μένει με σταυρωμένα τα χέρια. Την Πέμπτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υποσχέθηκε 50 εκατομμύρια ευρώ (43 εκατομμύρια λίρες) για την Αρμενία, αντιμετωπίζοντας αυτό που η ίδια χαρακτήρισε ως περίπτωση όπου «η Μόσχα εργαλειοποιεί τις οικονομικές σχέσεις για πολιτική πίεση», και πρόσθεσε ότι η ΕΕ θα διευκολύνει το εμπόριο με το Γερεβάν για τα αγαθά που στοχοποιούνται από τη Μόσχα.
