Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ισορροπίες στο αναδυόμενο πολυπολικό διεθνές σύστημα παρουσιάζει η ανάλυση του Imran Khurshid στο Middle East Forum, ενόψει της 18ης Συνόδου Κορυφής των BRICS, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Νέο Δελχί στις 12 και 13 Σεπτεμβρίου 2026.
Ο αναλυτής υποστηρίζει ότι η Ινδία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη στρατηγική εξίσωση: από τη μία πλευρά επιδιώκει να εδραιωθεί ως ηγετική δύναμη του Παγκόσμιου Νότου και από την άλλη δεν επιθυμεί οι BRICS να εξελιχθούν σε μέτωπο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και συνολικά τη Δύση.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται αναπόφευκτα η αντιπαλότητα με την Κίνα.
Η μάχη για το ποιος θα εκφράσει τον Παγκόσμιο Νότο
Η Σύνοδος πραγματοποιείται σε μία περίοδο κατά την οποία βαθαίνουν οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Βορρά και Νότου αλλά και Ανατολής και Δύσης.
Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη παραμένουν ανοικτοί, ενώ πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες αντιμετωπίζουν αυξανόμενο χρέος και κίνδυνο δημοσιονομικών κρίσεων.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα διευρύνει συστηματικά το οικονομικό και στρατηγικό της αποτύπωμα στον αναπτυσσόμενο κόσμο μέσω χρηματοδοτήσεων, κατασκευής υποδομών και μιας σειράς διεθνών πρωτοβουλιών.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η διαδικασία αυτή δημιουργεί σχέσεις εξάρτησης και επιτρέπει στο Πεκίνο να διαμορφώνει σταδιακά το στρατηγικό περιβάλλον προς όφελός του.
Ακριβώς σε αυτό το πεδίο επιχειρεί να παρουσιάσει μια διαφορετική πρόταση η Ινδία.
Η ινδική απάντηση στην κινεζική «διπλωματία του χρέους»
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ινδία επέλεξε ως κεντρικό θέμα της φετινής προεδρίας των BRICS το «Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability», δηλαδή την οικοδόμηση ανθεκτικότητας, καινοτομίας, συνεργασίας και βιωσιμότητας.
Το Νέο Δελχί επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τη γενική γεωπολιτική αντιπαράθεση σε συγκεκριμένους μηχανισμούς συνεργασίας και ανάπτυξης.
Ο Khurshid αντιπαραβάλλει αυτή την προσέγγιση με την κινεζική πολιτική χρηματοδότησης έργων και χρέους, η οποία έχει προκαλέσει ανησυχίες για τη δημιουργία μακροχρόνιων στρατηγικών εξαρτήσεων.
Η ινδική πρόταση στηρίζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, στην προβολή ενός μοντέλου βιώσιμης, διαφανούς και υπεύθυνης ανάπτυξης χωρίς πολιτικά και στρατηγικά ανταλλάγματα.
«Χωρίς την Ινδία οι BRICS θα γίνονταν αντιδυτικός συνασπισμός»
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη θέση της ανάλυσης του Middle East Forum.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, σημειώνει ο Khurshid, αντιμετώπιζαν επί χρόνια τους BRICS κυρίως μέσα από το πρίσμα της Κίνας και της Ρωσίας.
Ωστόσο, η Ινδία λειτουργεί ως δύναμη εξισορρόπησης στο εσωτερικό του σχήματος.
Η εκτίμηση του αναλυτή είναι σαφής: χωρίς την παρουσία της Ινδίας, η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν θα μπορούσαν να μετατρέψουν τους BRICS σε έναν περισσότερο ξεκάθαρο αντιδυτικό συνασπισμό.
Το Νέο Δελχί δεν επιθυμεί μια τέτοια εξέλιξη.
Αντιθέτως, επιχειρεί να διατηρήσει τους BRICS ως πλατφόρμα διαλόγου και πρακτικής συνεργασίας, αποφεύγοντας να τους μετατρέψει σε γεωπολιτικό αντίπαλο του δυτικού κόσμου.
Η Ινδία δεν θέλει πόλεμο κατά του δολαρίου
Χαρακτηριστική είναι και η στάση του Νέου Δελχί απέναντι στην πολυσυζητημένη «αποδολαριοποίηση».
Η Ινδία δεν αντιμετωπίζει την αποδυνάμωση του δολαρίου ως στρατηγικό στόχο των BRICS.
Η αιτία, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι βαθύτερη από τις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον.
Μία οργανωμένη προσπάθεια περιορισμού της διεθνούς κυριαρχίας του δολαρίου, χωρίς την ύπαρξη μιας αξιόπιστης εναλλακτικής λύσης, θα μπορούσε τελικά να ενισχύσει δυσανάλογα την Κίνα.
Ειδικότερα, θα μπορούσε να επιταχύνει τη διεθνοποίηση του κινεζικού γουάν, δίνοντας στο Πεκίνο ακόμη μεγαλύτερη οικονομική επιρροή.
Για την Ινδία, η αντικατάσταση της αμερικανικής νομισματικής κυριαρχίας από μια κινεζική δεν αποτελεί ελκυστική προοπτική.
Οι BRICS δεν είναι τόσο ενωμένοι όσο φαίνονται
Η ανάλυση αποδομεί παράλληλα την εικόνα ενός συμπαγούς στρατοπέδου των BRICS.
Η εσωτερική ενότητα του σχήματος χαρακτηρίζεται ουσιαστικά ως ψευδαίσθηση.
Ινδία και Κίνα είναι στρατηγικοί ανταγωνιστές. Ιράν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν διαφορετικά και σε ορισμένα πεδία ανταγωνιστικά περιφερειακά συμφέροντα. Τα κράτη-μέλη διαθέτουν διαφορετικά πολιτικά συστήματα, οικονομικές προτεραιότητες και διεθνείς συμμαχίες.
Οι αποκλίσεις τους γίνονται ακόμη μεγαλύτερες όταν καλούνται να τοποθετηθούν απέναντι σε μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η επίτευξη ουσιαστικής κοινής διακήρυξης στη Σύνοδο του Νέου Δελχί μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη.
Ο ρόλος της Ινδίας ως «γέφυρα»
Η στρατηγική που αποδίδει το Middle East Forum στην Ινδία είναι εκείνη της γέφυρας ανάμεσα σε δύο κόσμους.
Από τη μία πλευρά, το Νέο Δελχί θέλει να ηγηθεί της προσπάθειας για μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων κρατών και να ενισχύσει τη θέση του ως μία από τις σημαντικότερες φωνές του Παγκόσμιου Νότου.
Από την άλλη, η Ινδία είναι η μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου και ένας ολοένα σημαντικότερος στρατηγικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων δυτικών κρατών.
Η οικονομική πραγματικότητα έχει επίσης βαρύνουσα σημασία.
Η συνέχιση της ινδικής ανάπτυξης εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την πρόσβαση σε δυτικά κεφάλαια, τεχνολογία, αγορές και επενδύσεις. Συνεπώς, μια πλήρης γεωπολιτική ρήξη με τη Δύση θα ήταν αντίθετη προς τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα του Νέου Δελχί.
Το δίλημμα Μόντι: Δύση χωρίς εγκατάλειψη του Παγκόσμιου Νότου
Αυτό ακριβώς συνιστά και τη μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι.
Η Ινδία δεν μπορεί να εγκαταλείψει τους BRICS, καθώς κάτι τέτοιο θα άφηνε τεράστιο πολιτικό και οικονομικό χώρο στην Κίνα να εμφανιστεί ως ο κυρίαρχος εκπρόσωπος του αναπτυσσόμενου κόσμου.
Δεν μπορεί όμως και να επιτρέψει στους BRICS να μετατραπούν σε όχημα της κινεζικής και ρωσικής αντιπαράθεσης με τη Δύση.
Για τον Khurshid, η απάντηση βρίσκεται στην προώθηση μιας πρακτικής ατζέντας που θα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη, στη χρηματοδότηση, στο εμπόριο, στην τεχνολογία, στην ενέργεια και στην επισιτιστική ασφάλεια.
Με άλλα λόγια, η μάχη μέσα στους BRICS δεν αφορά μόνο το μέλλον του ίδιου του οργανισμού. Αφορά το ποιος θα καθορίσει την πολιτική ταυτότητα και τις προτεραιότητες του Παγκόσμιου Νότου τις επόμενες δεκαετίες.
Και σε αυτή την αναμέτρηση, σύμφωνα με την ανάλυση του Middle East Forum, ο σημαντικότερος ανταγωνισμός δεν είναι απαραιτήτως μεταξύ BRICS και Δύσης. Είναι ο ανταγωνισμός Ινδίας και Κίνας στο εσωτερικό του ίδιου του Παγκόσμιου Νότου.