Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) της Τουρκίας υπέβαλε το λεγόμενο Νομοσχέδιο για την Ενίσχυση της Εθνικής Αλληλεγγύης και της Κοινωνικής Συνοχής στο κοινοβούλιο της χώρας στις 5 Αυγούστου 2026, στο πλαίσιο μιας διετούς προσπάθειας για τον αφοπλισμό και τη διάλυση του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK).
Το νομοσχέδιο 12 σημείων επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στις ασφαλιστικές και νομικές διαστάσεις της διαδικασίας διάλυσης. Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το χαιρέτισε ως ορόσημο για την εξάλειψη της τρομοκρατίας στην Τουρκία. Ο σύμμαχός του, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ηγέτης του υπερεθνικιστικού Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP), το παρουσίασε ως νίκη τόσο για τους Τούρκους όσο και για τους Κούρκους.
Η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται επικεντρωμένη στην αποδιοργάνωση αυτού που θεωρεί απειλή για την ασφάλεια, παρά στην αντιμετώπιση των μακροχρόνιων πολιτικών αιτημάτων του κουρδικού κινήματος.
Το γεγονός ότι ο Ερντογάν και ο Μπαχτσελί υποστηρίζουν αυτή την πρωτοβουλία εγείρει ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία της και τη δέσμευσή της στην επίλυση του κουρδικού ζητήματος δεκαετιών. Για παράδειγμα, το νομοσχέδιο δεν κάνει καμία αναφορά στο κουρδικό ζήτημα· πράγματι, η λέξη «Κούρδος» δεν εμφανίζεται πουθενά στο κείμενο. Παρόλα αυτά, το φιλοκουρδικό Κόμμα Ισότητας των Λαών και Δημοκρατίας (DEM) το έχει αγκαλιάσει ως «ιστορικό ορόσημο» για μια διαδικασία ειρήνης και δημοκρατικοποίησης. Ωστόσο, η Άγκυρα το παρουσίαζε πάντα κυρίως ως μια προσπάθεια καταπολέμησης της τρομοκρατίας και εθνικής ασφάλειας.
Αυτή η θεμελιώδης απόκλιση στις προσδοκίες εξηγεί γιατί οι προοπτικές μιας βιώσιμης διευθέτησης παραμένουν περιορισμένες. Η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται επικεντρωμένη στην αποδιοργάνωση αυτού που θεωρεί απειλή για την ασφάλεια, παρά στην αντιμετώπιση των μακροχρόνιων πολιτικών αιτημάτων του κουρδικού κινήματος.
Εδώ είναι που ο φυλακισμένος ηγέτης του PKK, Αμπντουλάχ Οτζαλάν, αποκτά κεντρικό ρόλο. Αφότου ο ηγέτης του MHP Μπαχτσελί παρουσίασε την πρωτοβουλία στα τέλη του 2024, μια απουσιοποίητη πολιτική ευθυγράμμιση διαμορφώθηκε μεταξύ αυτού, του Οτζαλάν και του Ερντογάν.
Το Κόμμα DEM βρίσκεται σε αβέβαιη θέση. Ως πολιτικό κόμμα με σημαντική εκπροσώπηση στο κοινοβούλιο, έχει υποστηρίξει την πρωτοβουλία, σε μεγάλο βαθμό λόγω του ρόλου του Οτζαλάν στη διαδικασία. Όπως και οι προκάτοχοί του, το Κόμμα DEM αντλεί μεγάλο μέρος της υποστήριξής του από ψηφοφόρους που ευθυγραμμίζονται με το ευρύτερο κουρδικό κίνημα, όπου ο Οτζαλάν παραμένει η πιο επιδραστική προσωπικότητα.
Ταυτόχρονα, πολλοί εντός του κόμματος αναγνωρίζουν ότι η διαδικασία δεν μπορεί να είναι αξιόπιστη χωρίς συγκεκριμένα βήματα από την τουρκική κυβέρνηση. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, το βάρος των υποχωρήσεων έχει πέσει σχεδόν εξ ολοκλήρου στην κουρδική πλευρά· η Άγκυρα δεν τις έχει ακόμη συνοδεύσει με ουσιαστικές πολιτικές ή νομικές μεταρρυθμίσεις.
Το θεμελιώδες ζήτημα έγκειται στα ίδια τα θεμέλια του τουρκικού κράτους. Καμία διαδικασία δεν θα είναι ουσιαστική χωρίς τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας του τουρκικού έθνους. Κούρδοι πολιτικοί, συμπεριλαμβανομένων μελών του Κόμματος DEM, υποστηρίζουν ότι η συνταγματική μεταρρύθμιση είναι απαραίτητη για την επιτυχία της διαδικασίας. Το κεντρικό τους αίτημα είναι ένα συνταγματικό πλαίσιο που τοποθετεί Τούρκους και Κούρκους σε ίση βάση και εγγυάται ίση ιθαγένεια. Η ισλαμο-εθνικιστική συμμαχία της Τουρκίας δεν έχει δείξει καμία προθυμία να εξετάσει τέτοια αιτήματα.
Ο διάλογος που διεξάγεται στο Ντιγιαρμπακίρ και σε ολόκληρη την κουρδική νοτιοανατολική περιοχή είναι το αν η κατάθεση των όπλων θα συνοδευτεί από πραγματικά βήματα από την Άγκυρα.
Υπάρχει μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση εντός του κουρδικού κινήματος ότι ο ένοπλος αγώνας, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπως η Τουρκία, δεν αποτελεί πλέον βιώσιμο δρόμο για τη διασφάλιση των κουρδικών δικαιωμάτων. Ως εκ τούτου, υπάρχει μια ευρεία συναίνεση υπέρ της διάλυσης του PKK. Ο διάλογος που διεξάγεται στο Ντιγιαρμπακίρ και σε ολόκληρη την κουρδική νοτιοανατολική περιοχή είναι το αν η κατάθεση των όπλων θα συνοδευτεί από πραγματικά βήματα από την Άγκυρα. Ένα άλλο καίριο ερώτημα είναι αν ο Οτζαλάν, φυλακισμένος από το 1999, θα πρέπει να είναι ο μόνος εκπρόσωπος ή διαπραγματευτής για το κουρδικό κίνημα σε αυτή τη διαδικασία.
Η γένεση αυτής της διαδικασίας φαίνεται να είναι οι περιφερειακές εξελίξεις που εκτυλίχθηκαν μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν το Ισραήλ έδειξε την προθυμία του να ενεργήσει μονομερώς σε ολόκληρη την περιοχή για να προστατεύσει τα συμφέροντα ασφαλείας του. Η Τουρκία αναγνώρισε αυτή τη μετατόπιση εξ αρχής και سعησε να εξουδετερώσει οποιαδήποτε κουρδική αυτονομία που θα μπορούσε τελικά να υπονομεύσει τα στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας. Η Άγκυρα κινήθηκε για να επαναρρυθμίσει την προσέγγισή της απέναντι στους Κούρκους εντός της Τουρκίας, ενώ παράλληλα αποδιοργάνωσε την κουρδική αυτοδιοίκηση στη Συρία. Οι τουρκικές αρχές συνεχίζουν να ιδιοποιούνται και να υπονομεύουν την αυτονομία των Κούρκων του Ιράκ, ενώ ο Ερντογάν φέρεται να τηλεφώνησε στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για να τον πείσει να αποσύρει την υποστήριξή του σε μια εξέγερση Ιρανών Κούρκων.
Η Τουρκία εμπλέκεται στο κουρδικό ζήτημα λόγω στρατηγικών πιέσεων, όχι επειδή έχει αποδεχτεί ένα νέο πολιτικό όραμα για τα δικαιώματα των Κούρκων. Όποια μέτρα κι αν προκύψουν είναι πιθανό να δώσουν την ψευδαίσθηση της μεταρρύθμισης, αφήνοντας τα υποκείμενα ζητήματα ανεπίλυτα. Ως εκ τούτου, η Άγκυρα είναι πιθανό να υιοθετήσει μια στάση αναμονής, επιτρέποντας στις περιφερειακές δυναμικές να εξελιχθούν πριν εξετάσει ακόμη και περιορισμένες πολιτικές παραχωρήσεις προς τους Κούρκους.
meforum.org