Σαφείς «κόκκινες γραμμές» επιχείρησε να θέσει η τουρκική κυβέρνηση γύρω από το νέο νομοθετικό πλαίσιο που προωθείται στο πλαίσιο της διαδικασίας «Terörsüz Türkiye» – «Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία», με τον υπουργό Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ να δηλώνει ότι ούτε ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν ούτε ο Μουράτ Καραγιλάν θα μπορούν να επωφεληθούν από τις προβλεπόμενες ρυθμίσεις.
Μιλώντας στο Εργαστήριο Ψηφιακών Μέσων που διοργάνωσε στο Ιγκντίρ η Ένωση Διαδικτυακής Δημοσιογραφίας Τουρκίας (TİGAD), ο Γκιουρλέκ επιχείρησε να απαντήσει στις βασικές ανησυχίες που έχουν αναπτυχθεί στην τουρκική κοινή γνώμη γύρω από τη νέα πρωτοβουλία.
Το ερώτημα που τίθεται περισσότερο, όπως είπε, είναι εάν η σχεδιαζόμενη ρύθμιση μπορεί να ανοίξει δρόμο για τον Οτσαλάν ή για υψηλόβαθμα στελέχη του PKK.
Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Όχι».
Ποιοι μένουν εκτός
Σύμφωνα με όσα εξήγησε ο Τούρκος υπουργός Δικαιοσύνης, η ρύθμιση δεν θα καλύπτει πρόσωπα που:
- έχουν συμμετάσχει σε ανθρωποκτονίες,
- έχουν υποκινήσει ανθρωποκτονίες,
- έχουν καταδικαστεί ή δικάζονται σε ισόβια ή επιβαρυμένα ισόβια,
- έχουν ενεργό παρουσία σε ένοπλες δομές,
- ή συνδέονται άμεσα με πράξεις που προκάλεσαν θανάτους.
Ο Γκιουρλέκ χρησιμοποίησε μάλιστα ονομαστικά το παράδειγμα του Μουράτ Καραγιλάν, λέγοντας ότι δεν μπορεί να ενταχθεί στο σχετικό πλαίσιο επειδή, κατά την τουρκική πλευρά, υπάρχει υποκίνηση σε ανθρωποκτονίες.
Για τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ο υπουργός είπε επίσης ότι δεν πρόκειται να επωφεληθεί από τη ρύθμιση.
Η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να διαχωρίσει την πολιτική της περί «τερματισμού της τρομοκρατίας» από οποιαδήποτε εντύπωση γενικής αμνήστευσης.
Ποιοι θα μπορούν να υπαχθούν
Ο Γκιουρλέκ εξήγησε ότι η ρύθμιση αφορά κυρίως πρόσωπα που έχουν καταδικαστεί για:
προπαγάνδα, συμμετοχή σε οργάνωση, ίδρυση ή διοίκηση οργάνωσης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχουν εμπλακεί σε ανθρωποκτονίες.
Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως υποστήριξε, δεν θα υπάρχει αυτόματη εφαρμογή.
Για κάθε αίτηση θα αποφασίζει ειδικό όργανο υπό την προεδρία του αντιπροέδρου της Τουρκίας και με συμμετοχή των υπουργών Δικαιοσύνης, Εσωτερικών και Εξωτερικών καθώς και του γενικού γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας.
Η επιτροπή αυτή θα έχει διακριτική ευχέρεια να αποδέχεται ή να απορρίπτει τις αιτήσεις και να αποφασίζει εάν θα αποκαθίστανται συγκεκριμένα δικαιώματα.
Προϋπόθεση η πλήρης διάλυση του PKK
Το σημαντικότερο σημείο της τοποθέτησης του Τούρκου υπουργού αφορά την ίδια την έναρξη ισχύος της ρύθμισης.
Όπως δήλωσε, ο νόμος δεν θα ενεργοποιηθεί εάν προηγουμένως δεν έχει διαπιστωθεί η πλήρης διάλυση του PKK/KCK, η εγκατάλειψη των όπλων και η συνολική εκκαθάριση της οργανωτικής δομής.
Ο ίδιος τόνισε ότι αυτή η κατάσταση θα πρέπει πρώτα να διαπιστωθεί και να επικυρωθεί από το τουρκικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.
Μόνο μετά θα δημοσιευθεί ο νόμος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και θα τεθεί σε εφαρμογή.
Το μήνυμα της Άγκυρας είναι ότι η νομοθετική διευκόλυνση δεν προηγείται της διάλυσης του PKK αλλά έπεται αυτής.
«Οι οικογένειες των νεκρών και οι βετεράνοι είναι κόκκινη γραμμή»
Ο Γκιουρλέκ επέμεινε ιδιαίτερα στο ζήτημα των οικογενειών όσων έχασαν τη ζωή τους και των βετεράνων των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας.
Όπως είπε, δεν πρόκειται να εγκριθεί καμία ρύθμιση που θα μπορούσε να θεωρηθεί προσβλητική ή επιβαρυντική για αυτές τις οικογένειες.
«Δεν κάναμε και δεν θα κάνουμε καμία ρύθμιση που θα τους πληγώσει», ήταν το μήνυμά του.
Η συγκεκριμένη αναφορά αποτυπώνει και τη βασική πολιτική δυσκολία της τουρκικής κυβέρνησης: να προωθήσει ένα πλαίσιο αποστράτευσης και επανένταξης χωρίς να δημιουργήσει εικόνα υποχώρησης απέναντι στο PKK.
Η πολιτική διάσταση
Η πρωτοβουλία «Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία» αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά θέματα της τουρκικής πολιτικής ατζέντας.
Ο Γκιουρλέκ υποστήριξε ότι η διαδικασία ξεκίνησε περίπου δύο χρόνια πριν, μετά τις παρεμβάσεις του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, και ότι πλέον έχει περάσει στο στάδιο της θεσμικής επεξεργασίας.
Κατά τον ίδιο, περισσότεροι από 360 βουλευτές έχουν ήδη εκφράσει στήριξη, ενώ ο ίδιος εκτίμησε ότι η τελική ψηφοφορία θα μπορούσε να ξεπεράσει τις 400 ψήφους.
Παράλληλα ισχυρίστηκε ότι, βάσει δημοσκοπήσεων, το 91% των πολιτών στηρίζει την προσπάθεια για τερματισμό της τρομοκρατίας.
Πρόκειται για ποσοστά που αποδίδει ο ίδιος ο υπουργός και τα οποία εντάσσονται ξεκάθαρα στο πολιτικό μήνυμα της κυβέρνησης.
Και νέος νόμος για τα κοινωνικά δίκτυα
Στην ίδια παρέμβαση, ο Γκιουρλέκ ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει και νέα νομοθεσία για τα κοινωνικά δίκτυα.
Σύμφωνα με όσα είπε, τα ειδησεογραφικά sites και οι λογαριασμοί κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να διαθέτουν σαφές και νομικά προσδιορίσιμο υπεύθυνο.
Για συγκεκριμένες κατηγορίες σοβαρών αδικημάτων, εισαγγελέας ή δικαστήριο θα μπορεί να ζητά επίσημα από τις πλατφόρμες να γνωστοποιούν την ταυτότητα του κατόχου ενός λογαριασμού.
Ο Τούρκος υπουργός υποστήριξε ότι με αυτή τη ρύθμιση θα αντιμετωπιστεί «το 90%» των προβλημάτων παραπληροφόρησης και ανωνυμίας.
Τεχνητή νοημοσύνη στη Δικαιοσύνη
Ο Γκιουρλέκ αναφέρθηκε ακόμη σε σχέδια αξιοποίησης τεχνητής νοημοσύνης στη Δικαιοσύνη.
Το τουρκικό υπουργείο Δικαιοσύνης εργάζεται, όπως είπε, πάνω σε εφαρμογές που θα βοηθούν τους δικαστές να εντοπίζουν ταχύτερα προηγούμενες αποφάσεις σε παρόμοιες υποθέσεις και θα διευκολύνουν την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε και στην επανεξέταση παλαιών ανεξιχνίαστων δολοφονιών, υποστηρίζοντας ότι ειδική μονάδα έχει συμβάλει στην εξιχνίαση 29 υποθέσεων.
Αυστηρότερες ποινές για ανηλίκους
Η ατζέντα Γκιουρλέκ περιλάμβανε και σχέδιο αλλαγών στο σύστημα ποινικής αντιμετώπισης ανηλίκων.
Ο υπουργός δήλωσε ότι για ορισμένα σοβαρά αδικήματα που διαπράττονται από παιδιά ηλικίας 15 έως 18 ετών εξετάζεται αύξηση των ποινών.
Παράλληλα, η κυβέρνηση σχεδιάζει αυστηρότερη νομική και ποινική ευθύνη για γονείς που παραμελούν σοβαρά τις υποχρεώσεις επιμέλειας.
Η τουρκική κυβέρνηση αιτιολογεί την πρωτοβουλία υποστηρίζοντας ότι εγκληματικές οργανώσεις χρησιμοποιούν ολοένα περισσότερο ανηλίκους για την τέλεση αδικημάτων.
Η ουσία της νέας τουρκικής στρατηγικής
Η βασική εικόνα που προκύπτει είναι ότι η Άγκυρα επιχειρεί να προχωρήσει σε ένα ελεγχόμενο μοντέλο αποστράτευσης και επανένταξης, αλλά χωρίς γενική αμνήστευση των ηγετικών στελεχών του PKK.
Η αναφορά τόσο στον Οτσαλάν όσο και στον Καραγιλάν δεν ήταν τυχαία. Απαντά ακριβώς στον μεγαλύτερο φόβο ενός τμήματος της τουρκικής κοινωνίας: ότι η διαδικασία «Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία» θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ευρεία πολιτική ή ποινική αποκατάσταση της ηγεσίας του PKK.
Προς το παρόν, τουλάχιστον σε επίπεδο κυβερνητικών δηλώσεων, η Άγκυρα λέει το αντίθετο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι τελικά θα προβλέπει το κείμενο που θα ψηφίσει η τουρκική Εθνοσυνέλευση και, ακόμη περισσότερο, πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη εφόσον ενεργοποιηθεί η διαδικασία διάλυσης και αφοπλισμού του PKK.