Στις 30 Οκτωβρίου σημειώθηκε ένα σημείο καμπής στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας περιήλθε σε αδιέξοδο σχετικά με τη MINURSO, την ειρηνευτική αποστολή του ΟΗΕ που είναι αναπτυγμένη στη Δυτική Σαχάρα από το 1991.
Ένα αμερικανικό προσχέδιο ψηφίσματος που ευνοούσε το Σχέδιο Αυτονομίας του Μαρόκου και πρότεινε την αντικατάσταση της αποστολής διεξαγωγής δημοψηφίσματος από μια πολιτική αποστολή, έλαβε έντεκα θετικές ψήφους, ένα ρωσικό βέτο και τρεις αποχές. Μια ανταγωνιστική ρωσική πρόταση για την παράταση της εντολής της ειρηνευτικής δύναμης έλαβε τρεις ψήφους υπέρ, μία κατά και έντεκα αποχές.
Ως εκ τούτου, η εντολή της MINURSO έληξε τα μεσάνυχτα της 31ης Οκτωβρίου. Στις 1 Νοεμβρίου, ο ΟΗΕ ανακοίνωσε τη διαδικασία εκκαθάρισης και αποχώρησης της αποστολής, με μια εφοδιαστική ομάδα να αναλαμβάνει τον επαναπατρισμό του εξοπλισμού και τη διάθεση των περιουσιακών στοιχείων του Οργανισμού.
Το δίδαγμα για το Ισραήλ και τη βόρεια μεθόριο
Το τέλος μιας ειρηνευτικής δύναμης στη Βορειοδυτική Αφρική μπορεί να φαίνεται ως μια μακρινή υποσημείωση, αλλά η ολοκλήρωση της MINURSO φέρει στρατηγική σημασία για την Ιερουσαλήμ. Το Ισραήλ και το Μαρόκο έχουν περάσει δεκαετίες πλοηγούμενοι στα όρια των διεθνών παρατηρητών.
Η συγκυρία συμπίπτει επίσης με μια μετάβαση στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ. Το Ψήφισμα 2790 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο υιοθετήθηκε ομόφωνα τον Αύγουστο του 2025, παρέτεινε την εντολή της UNIFIL για τελευταία φορά έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, για να ακολουθήσει μια σταδιακή και τακτική αποχώρηση εντός 12 μηνών.
Η Δυτική Σαχάρα προσφέρει επομένως στο Ισραήλ μια μελέτη περιπτώσεως: η διεθνής διατήρηση της ειρήνης δεν μπορεί να αντικαταστήσει επ’ αόριστον την κυρίαρχη εθνική άμυνα, και η διαχείριση της αποχώρησής της απαιτεί ένα ανεξάρτητο δόγμα.
Η αποτυχία της MINURSO στη Δυτική Σαχάρα
Για να κατανοήσει κανείς τη σταδιακή αποχώρηση της MINURSO, πρέπει να εξετάσει γιατί η αποστολή παρέμεινε για 35 χρόνια χωρίς να επιλύσει τη σύγκρουση. Ιδρύθηκε το 1991 για να παρακολουθεί την εκεχειρία μεταξύ του Μαρόκου και του Μετώπου Πολισάριο (Polisario Front) και να διοργανώσει δημοψήφισμα αυτοδιάθεσης, αλλά γρήγορα περιήλθε σε αδιέξοδο λόγω διαφωνιών σχετικά με τους καταλόγους ψηφοφόρων.
Ο ΟΗΕ εξακολουθεί να κατατάσσει τη Δυτική Σαχάρα ως «Μη Αυτοδιοικούμενο Έδαφος», ενώ το Μαρόκο διοικεί περίπου το 80% της περιοχής και προτείνει αυτονομία υπό μαροκινή κυριαρχία. Το Μέτωπο Πολισάριο, με έδρα σε προσφυγικούς καταυλισμούς κοντά στο Τιντούφ της Αλγερίας, συνεχίζει να απαιτεί ψηφοφορία για την ανεξαρτησία.
Το δημοψήφισμα δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Η MINURSO παρακολουθούσε τις στρατιωτικές εξελίξεις, διερευνούσε περιστατικά και βοηθούσε στη συγκράτηση της κλιμάκωσης, αλλά ο βασικός πολιτικός της στόχος παρέμεινε ανεκπλήρωτος. Οι ετήσιες ανανεώσεις διατηρούσαν ένα ανεπίλυτο καθεστώς (status quo) χωρίς να φέρνουν τα μέρη πιο κοντά σε διευθέτηση, λειτουργώντας τελικά απλώς ως ένας μηχανισμός διατήρησης της στασιμότητας.
Η παράλληλη πορεία της UNIFIL στον Λίβανο
Αυτή η δυναμική αντικατοπτρίζει πιστά την πορεία της UNIFIL κατά μήκος των βορείων συνόρων του Ισραήλ. Ιδρύθηκε προσωρινά το 1978 και διευρύνθηκε μετά τον Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου το 2006 βάσει του Ψηφίσματος 1701.
Οι διπλωμάτες διαβεβαίωναν τους Ισραηλινούς ότι οι ειρηνευτικές δυνάμεις θα σταθεροποιούσαν τα σύνορα και θα βοηθούσαν τον Λίβανο να επεκτείνει την κρατική αυθεντία έως τη Μπλε Γραμμή. Η UNIFIL λειτούργησε με εγκεκριμένο προϋπολογισμό 2025–2026 ύψους 555,82 εκατομμυρίων δολαρίων, διαθέτοντας έως τον Σεπτέμβριο του 2026 7.565 ειρηνευτές από 46 χώρες.
Ωστόσο, το Ψήφισμα 1701 δεν έδωσε στην UNIFIL γενική εντολή για τον βίαιο αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Η κύρια αποστολή της ήταν να συνδράμει τις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου (LAF) στη δημιουργία μιας περιοχής ελεύθερης από μη εξουσιοδοτημένα όπλα νότια του ποταμού Λιτάνι.
Η UNIFIL υποστηρίζει ότι οι ειρηνευτές της δεν είναι εξουσιοδοτημένοι να χρησιμοποιούν βία για να αποτρέψουν παραβιάσεις. Αν και μπορούσαν να περιπολούν ανεξάρτητα, η ικανότητά τους να ερευνούν ευαίσθητες τοποθεσίες υπονομευόταν επανειλημμένα από περιορισμούς πρόσβασης, τοπικά εμπόδια και τους πολιτικούς περιορισμούς του λιβανικού κράτους.
Η διευθέτηση αυτή διατήρησε μια σχετική ηρεμία για 17 χρόνια, αλλά απέτυχε να αποτρέψει τη στρατιωτική επέκταση της Χεζμπολάχ ή τις επιθέσεις της 8ης Οκτωβρίου 2023. Τα χρόνια της σχετικής ηρεμίας δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως αποτελεσματικός αφοπλισμός: η Χεζμπολάχ διατήρησε ένοπλες υποδομές εκτός κρατικού ελέγχου. Τον Μάιο του 2026, αναφορές των ισραηλινών δυνάμεων (IDF) περιέγραφαν υποδομές σηράγγων και όπλα της Χεζμπολάχ που ανακαλύφθηκαν σε απόσταση μόλις 500 μέτρων έως 1 χιλιομέτρου από τις θέσεις της UNIFIL.
Η ιρανική απειλή και τα 4 διδάγματα για το Ισραήλ
Οι στρατηγικές παράλληλοι υπογραμμίζονται επίσης από τις κοινές ανησυχίες για την ιρανική επιρροή. Το Μαρόκο διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με την Τεχεράνη το 2018, καταγγέλλοντας ότι στελέχη της Χεζμπολάχ παρείχαν υλικοτεχνική υποστήριξη, πυραύλους επιφανείας-αέρος και εκπαίδευση σε στελέχη του Πολισάριο μέσω της ιρανικής πρεσβείας στο Αλγέρι.
Η εμπειρία του Μαρόκου προσφέρει τέσσερις στρατηγικές αρχές για το Ισραήλ:
-
Μη ανάθεση της εθνικής άμυνας σε τρίτους: Ένα κυρίαρχο κράτος δεν πρέπει να αναθέτει τη ζωτική του άμυνα σε διεθνείς ειρηνευτές. Το Μαρόκο κατασκεύασε ένα οχυρωμένο αμυντικό τείχος (berm) χιλιάδων χιλιομέτρων με ραντάρ και μονάδες ταχείας αντίδρασης. Όταν το Πολισάριο έκλεισε το πέρασμα στο Γκουεργκουεράτ το 2020, το Μαρόκο επενέβη άμεσα και αποκατέστησε τη διέλευση. Για το Ισραήλ, η ασφάλεια στη Μπλε Γραμμή εξαρτάται αποκλειστικά από την επιχειρησιακή ικανότητα και την αποτροπή των IDF.
-
Δημιουργία πραγματικών δεδομένων στο πεδίο: Αντί να βασίζεται σε πολυμερείς διακηρύξεις, το Μαρόκο επένδυσε σε υποδομές, μετατρέποντας τις πόλεις Ελ Ααγιούν και Ντάχλα σε περιφερειακά οικονομικά κέντρα. Το Ισραήλ πρέπει να εφαρμόσει μια παρόμοια αρχή στο βορρά: η ασφαλής επιστροφή των κατοίκων της Γαλιλαίας δεν μπορεί να βασίζεται σε διπλωματικά χαρτιά, αλλά σε οχυρωμένες αμυντικές περιμέτρους και συνεχή στρατιωτική ετοιμότητα.
-
Προτεραιότητα στη διμερή διπλωματία: Το Μαρόκο επικεντρώθηκε σε συμφωνίες με μεγάλες δυνάμεις (αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας από τις ΗΠΑ το 2020 στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ, ακολουθούμενη από τη Γαλλία, την Ισπανία και τη Βρετανία). Το Ισραήλ θα πρέπει επίσης να αγκιστρώσει τις ρυθμίσεις ασφαλείας του σε απευθείας συνεννοήσεις με την Ουάσινγκτον και περιφερειακούς εταίρους.
-
Προετοιμασία για την εποχή «μετά τις ειρηνευτικές δυνάμεις»: Με την εντολή της UNIFIL να λήγει στα τέλη του 2026, το Ισραήλ πρέπει να προετοιμαστεί για το κενό. Καμία διαδοχική διευθέτηση ή μικρότερη ομάδα παρατηρητών (όπως η UNTSO) δεν θα διαθέτει την ίδια εντολή ή μέσα. Η ασφάλεια θα εξαρτηθεί από την ικανότητα του λιβανικού κράτους να αποτρέψει την επαναφορά της Χεζμπολάχ — και από την ετοιμότητα του Ισραήλ να επιβάλει την τάξη μόνον του.
Η αποχώρηση της MINURSO δεν έλυσε το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας, όπως ακριβώς και η αποχώρηση της UNIFIL δεν θα ασφαλίσει αυτόματα τον νότιο Λίβανο. Όταν οι ειρηνευτικές δομές επιζούν του σκοπού τους, κινδυνεύουν να εγκλωβίσουν τα σύνορα σε μια τεχνητή ηρεμία που κρύβει αυξανόμενους κινδύνους.
Middle East Forum