Γράφει ο Σάι Γκαλ, Καθημερινή
Πριν κινηθεί η Άγκυρα, η Ευρώπη υπογράφει. Όχι στη θάλασσα, αλλά στο χαρτί: άδειες εξαγωγών, συμβόλαια υποστήριξης, ναυπηγικά προγράμματα, υποβρύχια, συμπράξεις για drones και κοινοπραξίες μαχητικών αεροσκαφών. Όλα καταγράφονται ως βιομηχανική συνεργασία, αλλά παραδίδονται ως ισχύς. Όταν αυτή η ισχύς χρησιμοποιείται για την άσκηση πίεσης στην Ελλάδα και την Κύπρο, ο όρος «διμερές ζήτημα» είναι ψευδής. Ο φάκελος είναι ευρωπαϊκός.
Το Άρθρο 42(7) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζεται σαν συναγερμός πυρκαγιάς: πρώτα η επίθεση και μετά η συνδρομή. Νομικά αυτό είναι ορθό, στρατηγικά όμως είναι λανθασμένο. Μια εγγύηση αρχίζει πολύ νωρίτερα, όταν τα κράτη-μέλη της ΕΕ αποφασίζουν αν θα εξοπλίσουν τη δύναμη που ενδέχεται να τη δοκιμάσει.
Η πιο αυστηρή δοκιμασία είναι η νομοθεσία περί εξαγωγών όπλων. Η Κοινή Θέση 2008/944/ΚΕΠΠΑ απαγορεύει τη χορήγηση αδειών όταν υπάρχει σαφής κίνδυνος επιθετικής χρήσης, διεκδικήσεων εδαφών με τη χρήση βίας, απειλής κατά κρατών-μελών ή της ασφάλειας συμμάχων, καθώς και περιφρόνησης του διεθνούς δικαίου, της αρχής μη χρήσης βίας και της καταπολέμησης της τρομοκρατίας. Ο νόμος προηγείται των αποδείξεων.
Η Τουρκία δεν είναι ένας συνηθισμένος αποδέκτης οπλικών συστημάτων. Διατηρεί από το 1995 το casus belli κατά της Ελλάδας για την επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Το 2025, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε την πρόσβαση της Άγκυρας στο πρόγραμμα SAFE με την άρση αυτής της απειλής. Πρόκειται για προϋποθέσεις ευρωπαϊκής ασφάλειας και όχι για διμερείς ελληνικές ενστάσεις.
Η Κύπρος δεν είναι μια «παγωμένη» υπόθεση. Τουρκικά στρατεύματα εξακολουθούν να ελέγχουν το βόρειο τμήμα του νησιού. Η Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP) επιβλέπει τη γραμμή κατάπαυσης του πυρός και τη νεκρή ζώνη. Τα Ψηφίσματα 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ χαρακτήρισαν άκυρη την αποσχιστική οντότητα και κάλεσαν όλα τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν. Τον Μάρτιο, η Τουρκία κινήθηκε για την ανάπτυξη έξι μαχητικών F-16 στα κατεχόμενα. Στα τέλη Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαμαρτυρήθηκε όταν η Τουρκία απέκλεισε την Κυπριακή Δημοκρατία από προπαρασκευαστική ενημέρωση για την COP31. Ακόμη και η κλιματική διπλωματία συναντά την τουρκική άρνηση: ένα κράτος-μέλος της ΕΕ δεν αναγνωρίζεται ως κράτος.
Τον Μάιο, η Ελλάδα ζήτησε την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παράνομες τουρκικές αλιευτικές δραστηριότητες και αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο. Παράλληλα, η Άγκυρα προετοίμαζε νομοθετική πρωτοβουλία για τη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», η οποία προβάλλει διεκδικήσεις σε ολόκληρο το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός.
Η Ισπανία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της τουρκικής ναυτικής ισχύος. Το TCG Anadolu, το αμφίβιο πλοίο-φορέας drones του τουρκικού ναυτικού, βασίζεται στον ισπανικό σχεδιασμό του Juan Carlos I, με τεχνογνωσία, μεταφορά τεχνολογίας, εξοπλισμό και υποστήριξη της Navantia προς τα τουρκικά ναυπηγεία Sedef. Η Ισπανία ενέκρινε εξαγωγές οπλικών συστημάτων προς την Τουρκία ύψους 6,11 δισ. ευρώ μεταξύ 2013 και 2022. Στις 20 Ιουλίου 2024, κατά την 50ή επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, το Anadolu συμμετείχε σε ναυτική παρέλαση ανοικτά των κατεχομένων. Μια πλατφόρμα που κατέστη δυνατή χάρη στην Ισπανία παρουσιάστηκε στον χώρο κατοχής κράτους-μέλους της ΕΕ. Καμία διπλωματική ανακοίνωση δεν μπορεί να αμβλύνει αυτό το γεγονός.
Η Μαδρίτη συνέχισε την υποστήριξη. Τον Απρίλιο του 2026, η Navantia ανακοίνωσε νέα συμφωνία συντήρησης του Anadolu, η οποία περιλαμβάνει εργασίες υποστήριξης, επισκευής, επικαιροποίησης τεχνικής τεκμηρίωσης και εκπαίδευσης για τρία χρόνια, με δυνατότητα ανανέωσης για ακόμη τρία.
Η Ισπανία άνοιξε επίσης τον δρόμο για τη νομιμοποίηση της τουρκικής αεροναυπηγικής βιομηχανίας. Τον Απρίλιο, η Airbus και η Turkish Aerospace κατέληξαν σε συμφωνία για το εκπαιδευτικό αεροσκάφος Saeta II/Hurjet: 30 αεροσκάφη, ισπανικό κέντρο μετατροπής χειριστών, βιομηχανική συμμετοχή και πρόγραμμα που εκτείνεται στην επόμενη δεκαετία. Το εκπαιδευτικό αεροσκάφος δεν είναι το πρόβλημα. Η επιτυχία της προμήθειας είναι. Η Μαδρίτη συμβάλλει στην κανονικοποίηση της τουρκικής αμυντικής αεροπορίας ενώ η Άγκυρα ασκεί πίεση σε κράτη-μέλη της ίδιας της Ευρώπης.
Η Γερμανία είναι πιο διακριτική, αλλά όχι λιγότερο σημαντική. Η επιρροή της βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Τα υποβρύχια κλάσης Reis, βασισμένα στον σχεδιασμό Type 214 και κατασκευασμένα υπό την επίβλεψη της TKMS, μεταβάλλουν την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Το πρώτο εντάχθηκε στο τουρκικό ναυτικό το 2024, το δεύτερο, TCG Hizirreis, ακολούθησε τον Νοέμβριο του 2025, ενώ το πρόγραμμα των έξι υποβρυχίων συνεχίζεται. Το Βερολίνο μπορεί να εμφανίζεται συγκρατημένο. Η τεχνολογία αναερόβιας πρόωσης όμως δεν είναι.
Η Τουρκία παραμένει χώρα υψηλού κινδύνου έως ότου άρει το casus belli, τερματίσει τον θαλάσσιο εξαναγκασμό και αναγνωρίσει τη νομική προσωπικότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Τουρκία έχει ζητήσει την προμήθεια 40 μαχητικών Eurofighter Typhoon από την κοινοπραξία Γερμανίας, Βρετανίας, Ιταλίας και Ισπανίας. Τον Ιούλιο του 2025, η Γερμανία κινήθηκε προς την έγκριση της παράδοσής τους. Τον Μάρτιο, Βρετανία και Τουρκία υπέγραψαν νέα συμφωνία που καλύπτει την αεράμυνα, την εκπαίδευση στα Typhoon και τη συμμετοχή της βρετανικής βιομηχανίας. Η Ισπανία αποτελεί τον πιο θερμό πολιτικό υποστηρικτή της Άγκυρας. Η Γερμανία εμφανίζεται πιο ψυχρή, αλλά η συμβολή της είναι εξίσου καθοριστική: υποβρύχια κάτω από τη θάλασσα, μαχητικά πάνω από αυτήν.
Η Ιταλία είναι η πύλη των μη επανδρωμένων συστημάτων. Η LBA Systems, η κοινή ιταλική εταιρεία Leonardo–Baykar με συμμετοχή 50-50, δεν συνδέει απλώς δύο εταιρείες. Συνδέει ευρωπαϊκά συστήματα, αισθητήρες, πιστοποιήσεις και πρόσβαση στην αγορά με τις πλατφόρμες που κατέστησαν την Τουρκία δύναμη στα drones. Η αγορά μη επανδρωμένων συστημάτων της Ευρώπης εκτιμάται ότι θα φθάσει τα 100 δισ. δολάρια την επόμενη δεκαετία.
Η Γαλλία αποτελούσε την εξαίρεση. Τώρα μετατρέπεται σε προειδοποίηση. Το Παρίσι διέκρινε αυτό που άλλοι υποβάθμιζαν: η Άγκυρα δεν ήταν απλώς ένας δύσκολος σύμμαχος, αλλά πρόβλημα ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Γαλλία ενίσχυσε την Ελλάδα και αξιολόγησε διαφορετικά τον χάρτη της περιοχής. Στις 12 Μαΐου όμως η εικόνα άλλαξε. Η Safran Electronics & Defense και η Baykar ανακοίνωσαν στρατηγική συνεργασία σε drones, έξυπνα όπλα, οπτρονικά συστήματα, ναυτιλία και κατευθυνόμενα πυρομαχικά, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτροοπτικού συστήματος Euroflir της Safran για τα drones TB2 της Baykar. Η Γαλλία πέρασε το κατώφλι των κρίσιμων υποσυστημάτων: αισθητήρες, οπτρονικά, πλοήγηση και καθοδήγηση – δηλαδή την ίδια την αλυσίδα προσβολής στόχων.
Η Βρετανία βρίσκεται εκτός της νομικής αντίφασης της ΕΕ, αλλά εντός της στρατηγικής αντίφασης του ΝΑΤΟ. Ηγείται του προγράμματος Eurofighter, αντιμετωπίζει την Τουρκία ως βιομηχανική ευκαιρία εντός της Συμμαχίας και δεν έχει υποχρεώσεις βάσει του Άρθρου 42(7) απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η Ισπανία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Γαλλία όμως έχουν. Ένα τουρκικό αεροσκάφος δεν γίνεται λιγότερο ικανό επειδή ένα μέλος της κοινοπραξίας βρίσκεται εκτός Ένωσης και τρία εντός αυτής.
Το επόμενο στάδιο είναι η πλήρης ενσωμάτωση της Άγκυρας ως προμηθευτή, εταίρου και βιομηχανικού παράγοντα, την ώρα που αρνείται να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία, απειλεί την Ελλάδα για νόμιμες θαλάσσιες επιλογές και μετατρέπει τον αναθεωρητισμό σε δόγμα και προτεινόμενο νόμο.
Η Ελλάδα το είχε διαπιστώσει ήδη από το 2020, όταν ζήτησε ευρωπαϊκό εμπάργκο όπλων για συστήματα που θα μπορούσαν να απειλήσουν την ελληνική και κυπριακή κυριαρχία. Ένα εμπάργκο όμως είναι αντίδραση και όχι δόγμα. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο, η Τουρκία παραμένει χώρα υψηλού κινδύνου μέχρι να άρει το casus belli, να τερματίσει τον θαλάσσιο εξαναγκασμό, να πάψει να χρησιμοποιεί τα κατεχόμενα της βόρειας Κύπρου ως στρατιωτική πλατφόρμα και να αναγνωρίσει τη νομική προσωπικότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Μέχρι τότε, η τουρκικά συνδεδεμένη αμυντική βιομηχανία δεν μπορεί να θεωρείται φυσιολογική ευρωπαϊκή επιχειρηματική δραστηριότητα: ούτε εξαγωγές, ούτε συμβόλαια υποστήριξης, ούτε μεταφορά τεχνολογίας, ούτε πιστοποιήσεις, ούτε συμπαραγωγές που ενισχύουν την πίεση κατά της Ελλάδας και της Κύπρου χωρίς αξιολόγηση βάσει της Κοινής Θέσης. Ούτε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ούτε πρόσβαση στο SAFE, ούτε οφέλη από το Horizon Europe, ούτε έμμεσες προμήθειες μέσω τρίτων. Καμία εταιρεία δεν θα πρέπει να καλύπτει τις αδυναμίες της Άγκυρας πίσω από την ταμπέλα του «συμμάχου στο ΝΑΤΟ».
Η Ευρώπη εφαρμόζει σήμερα δύο διαφορετικές πολιτικές. Οι Βρυξέλλες υπόσχονται βοήθεια. Η Μαδρίτη, το Βερολίνο, η Ρώμη και το Παρίσι ενισχύουν το οπλοστάσιο που ενδέχεται να τη δοκιμάσει. Η μία πολιτική χαρακτηρίζει τα ελληνικά και κυπριακά σύνορα ευρωπαϊκά. Η άλλη υπογράφει το τιμολόγιο.