Σε μια συμφωνία με βαρύ γεωπολιτικό και οικονομικό αποτύπωμα προχώρησαν Σαουδική Αραβία και Τουρκία, βάζοντας στο τραπέζι την αναβίωση του ιστορικού σιδηροδρόμου της Χετζάζ και την προοπτική επέκτασής του μέχρι το Ομάν.
Σύμφωνα με το Middle East Eye, η Άγκυρα και το Ριάντ υπέγραψαν μνημόνια συνεργασίας στους τομείς των μεταφορών, των σιδηροδρόμων και των logistics, σε μια περίοδο κατά την οποία οι χώρες της περιοχής αναζητούν εναλλακτικούς εμπορικούς διαδρόμους, μακριά από ευάλωτες θαλάσσιες οδούς όπως τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Τούρκος υπουργός Μεταφορών και Υποδομών, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, και ο Σαουδάραβας υπουργός Μεταφορών και Υπηρεσιών Logistics, Σάλεχ μπιν Νάσερ αλ Τζάσερ, υπέγραψαν στο Ριάντ σειρά συμφωνιών που, σύμφωνα με την τουρκική πλευρά, ανοίγουν «νέα φάση» στη συνεργασία των δύο χωρών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η αναβίωση της θρυλικής σιδηροδρομικής γραμμής της Χετζάζ, ενός έργου που είχε ξεκινήσει στις αρχές του 20ού αιώνα επί Οθωμανού σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, με στόχο να συνδέσει την Κωνσταντινούπολη με τη Δαμασκό, τη Μεδίνα και τελικά τη Μέκκα.
Η νέα εκδοχή του σχεδίου δεν είναι απλώς ιστορική ή συμβολική. Έχει καθαρά στρατηγικό χαρακτήρα. Η Τουρκία επιδιώκει να ενεργοποιήσει χερσαίους διαδρόμους μέσω Συρίας, Ιορδανίας και Ιράκ, δημιουργώντας ένα δίκτυο που θα συνδέει την Ανατολία με τον Κόλπο και, σε δεύτερη φάση, με το Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό.
Ο στόχος είναι σαφής: να διαμορφωθεί ένας εναλλακτικός εμπορικός διάδρομος που θα παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, μια περιοχή που βρίσκεται διαρκώς υπό την απειλή στρατιωτικής έντασης λόγω της αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ιράν και της ευρύτερης αστάθειας στον Περσικό Κόλπο.
Ο Ουράλογλου τόνισε ότι η απρόσκοπτη λειτουργία του εμπορίου και της εφοδιαστικής αλυσίδας αποτελεί πλέον στρατηγική ανάγκη. Όπως ανέφερε, δύο δοκιμαστικές μεταφορές από την Τουρκία προς τη Σαουδική Αραβία μέσω Ιράκ απέδειξαν ότι η συγκεκριμένη διαδρομή είναι λειτουργική και αποτελεσματική.
Η Τουρκία βλέπει στο σχέδιο αυτό μια ευκαιρία να μετατραπεί σε κεντρικό κόμβο μεταφορών ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο. Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν θέλει απλώς να συμμετάσχει σε έναν νέο διάδρομο. Θέλει να γίνει η πύλη του.
Η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία έρχεται μετά την αντίστοιχη τριμερή συμφωνία που υπέγραψαν τον Απρίλιο Τουρκία, Συρία και Ιορδανία, με αντικείμενο την ενίσχυση της περιφερειακής συνδεσιμότητας, την ενοποίηση μεταφορικών συστημάτων και τη διευκόλυνση των διασυνοριακών μεταφορών.
Το σχέδιο περιλαμβάνει συνεργασία σε οδικές, σιδηροδρομικές, θαλάσσιες, αεροπορικές και πολυτροπικές μεταφορές, καθώς και ανάπτυξη υποδομών, εναρμόνιση τεχνικών προτύπων, ψηφιοποίηση, συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και συντονισμό εμπορικών διαδρόμων.
Για τη Σαουδική Αραβία, η συμφωνία εντάσσεται στη στρατηγική Vision 2030, με την οποία το Ριάντ επιχειρεί να μειώσει την εξάρτησή του από το πετρέλαιο και να εξελιχθεί σε διεθνή κόμβο εμπορίου, επενδύσεων και logistics.
Δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια περίοδο η Σαουδική Αραβία υπέγραψε και 13 στρατηγικές συμφωνίες με τη Ρωσία, αξίας 4,8 δισ. σαουδαραβικών ριάλ, με έμφαση στην επισιτιστική ασφάλεια, το εμπόριο, τη βιοτεχνολογία και την αγροτική συνεργασία.
Το Ριάντ ανοίγει ταυτόχρονα πολλά μέτωπα οικονομικής διπλωματίας. Η συμφωνία με την Τουρκία, όμως, έχει ειδικό βάρος, διότι συνδέεται με τον χάρτη των μεταφορών, της ενέργειας και της στρατηγικής ασφάλειας της περιοχής.
Η ιστορική διάσταση του σιδηροδρόμου της Χετζάζ προσδίδει στο σχέδιο και ισχυρό συμβολισμό. Η γραμμή, που κάποτε συνέδεε τη Δαμασκό με τη Μεδίνα και είχε κλάδο προς τη Χάιφα, υπήρξε ένα από τα μεγάλα οθωμανικά έργα υποδομής. Η αναβίωσή της, έναν αιώνα αργότερα, δείχνει ότι οι παλαιοί άξονες ισχύος επιστρέφουν με νέα μορφή.
Η Τουρκία επιχειρεί να επανέλθει ως διαμετακομιστική δύναμη στον ευρύτερο χώρο της παλιάς οθωμανικής γεωγραφίας. Η Σαουδική Αραβία, από την πλευρά της, θέλει ασφαλείς, πολυδιάστατες εμπορικές οδούς που δεν θα εξαρτώνται αποκλειστικά από θαλάσσια περάσματα υπό στρατιωτική πίεση.