Σκληρή θεσμική και πολιτική κριτική στην κυβερνητική πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος άσκησε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Προκόπιος Παυλόπουλος, μιλώντας στο Ναύπλιο, στην ημερίδα του Δικηγορικού Συλλόγου Ναυπλίου με θέμα «Προκλήσεις της συνταγματικής αναθεώρησης».
Στην ομιλία του, με τίτλο «Το σύνδρομο των πλεονασμών ως διαβρωτική παθογένεια της κυβερνητικής πρότασης αναθεώρησης του Συντάγματος», ο κ. Παυλόπουλος υποστήριξε ότι η κυβερνητική πρόταση, παρά τις όποιες θετικές πλευρές της, χαρακτηρίζεται από εκτεταμένους πλεονασμούς, οι οποίοι όχι μόνο δεν ενισχύουν το Σύνταγμα, αλλά οδηγούν σε κανονιστική απαξίωση των διατάξεών του.
Κατά τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, πολλές από τις προτεινόμενες αλλαγές δεν προσθέτουν τίποτα ουσιαστικό στο ήδη ισχύον συνταγματικό πλαίσιο. Αντιθέτως, δημιουργούν την εντύπωση ότι το Σύνταγμα έχει δήθεν κενά, ενώ στην πραγματικότητα τα περισσότερα ζητήματα μπορούν να ρυθμιστούν με απλή νομοθετική παρέμβαση.
Ο κ. Παυλόπουλος έκανε λόγο για μια αναθεωρητική πρωτοβουλία που μπορεί να μείνει στην ιστορία ως «αναθεώρηση των συνταγματικών πλεονασμών», καθώς, όπως υποστήριξε, σχεδόν οι μισές επιμέρους προτάσεις πάσχουν από αυτό το πρόβλημα.
Τεχνητή Νοημοσύνη: «Δεν χρειάζεται νέο άρθρο»
Αναφερόμενος στην πρόταση για συνταγματική κατοχύρωση αρχών σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κ. Παυλόπουλος σημείωσε ότι οι υφιστάμενες διατάξεις των άρθρων 2, 5 και 5Α του Συντάγματος επαρκούν πλήρως για την προστασία του ανθρώπου, της ελευθερίας και της προσωπικότητας απέναντι στις νέες τεχνολογίες.
Κατά την άποψή του, η κυβέρνηση θα μπορούσε ήδη να έχει θεσπίσει νομοθετικά κρίσιμες ρυθμίσεις για την Τεχνητή Νοημοσύνη και δεν χρειάζεται να μεταφέρει το ζήτημα σε επίπεδο συνταγματικής αναθεώρησης.
Ελληνική γλώσσα: «Δεν είχε ποτέ ανάγκη κρατικής μέριμνας»
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για την πρόταση που αφορά την προστασία και προαγωγή της ελληνικής γλώσσας.
Ο Προκόπιος Παυλόπουλος υποστήριξε ότι η ελληνική γλώσσα αποτέλεσε διαχρονικά έργο του Έθνους των Ελλήνων και όχι προϊόν κρατικής μέριμνας. Επικαλέστηκε τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη, τον Οδυσσέα Ελύτη και τον Γιώργο Σεφέρη, σημειώνοντας ότι η γλώσσα διατήρησε τη δυναμική της μέσα στους αιώνες ακριβώς επειδή έμεινε ζωντανή μέσα στην κοινωνία και τον πολιτισμό.
Μάλιστα, υπενθύμισε ότι μεγάλες τομές, όπως η καθιέρωση της δημοτικής και του μονοτονικού, έγιναν υπό το ισχύον Σύνταγμα, χωρίς να απαιτηθεί αναθεώρησή του.
Ιδιοκτησία, περιουσία και συντελεστής δόμησης
Για την πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 17, ο κ. Παυλόπουλος τόνισε ότι η προστασία της περιουσίας ήδη καλύπτεται από την ισχύουσα ερμηνεία του Συντάγματος και τη νομολογία των ελληνικών ανώτατων δικαστηρίων και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Παράλληλα, εξέφρασε έντονο προβληματισμό για την πρόβλεψη περί μεταφοράς συντελεστή δόμησης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιχειρείται παράκαμψη της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας για την προστασία του περιβάλλοντος.
Προσιτή στέγη και κοινωνικό κράτος
Για την προσιτή στέγη και τη διαγενεακή δικαιοσύνη, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας υποστήριξε ότι οι ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 21 του Συντάγματος παρέχουν ήδη θεσμική βάση για κρατικές πολιτικές στέγασης και κοινωνικής αλληλεγγύης.
Κατά τον ίδιο, το ζήτημα δεν είναι η ανεπάρκεια του Συντάγματος, αλλά η μη λήψη ολοκληρωμένων μέτρων από τις κυβερνήσεις. Επισήμανε μάλιστα ότι η πρόταση κάνει λόγο για κρατική «μέριμνα» και όχι για κρατική «υποχρέωση», κάτι που αποδυναμώνει τη δεσμευτικότητά της.
Περιβάλλον και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
Για την πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 24, ο κ. Παυλόπουλος αναγνώρισε ότι εκ πρώτης όψεως φαίνεται «αθώα», ωστόσο έθεσε σοβαρά ερωτήματα για την αναφορά στην ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Το κρίσιμο ερώτημα, όπως είπε, είναι αν η συνταγματική προσθήκη αποσκοπεί στο να επιτρέψει μελλοντικά την εγκατάσταση ΑΠΕ σε περιοχές όπου σήμερα αυτό δεν επιτρέπεται λόγω των υφιστάμενων συνταγματικών περιορισμών και της νομολογίας του ΣτΕ.
Κόμματα, Πρόεδρος της Δημοκρατίας και εκλογικό σύστημα
Ο κ. Παυλόπουλος άσκησε κριτική και στις προτάσεις για τα πολιτικά κόμματα, τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και το εκλογικό σύστημα.
Για τα κόμματα, υποστήριξε ότι η ισχύουσα διάταξη του άρθρου 29 ήδη προβλέπει πως η οργάνωση και δράση τους πρέπει να υπηρετεί τη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος.
Για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, απέρριψε την πρόταση περί μίας εξαετούς θητείας, υποστηρίζοντας ότι δεν ενισχύει το κύρος του θεσμού, αλλά στερεί τη δυνατότητα ανανέωσης της θητείας επιτυχημένων Προέδρων.
Για το εκλογικό σύστημα, χαρακτήρισε επαρκή τη σημερινή συνταγματική ρύθμιση και υποστήριξε ότι η αναλογικότητα και η κυβερνησιμότητα προκύπτουν ήδη από τη φύση του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος.
Βουλευτές, καλή νομοθέτηση και προϋπολογισμός
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας χαρακτήρισε «στείρα διακηρυκτική αοριστολογία» τις προτάσεις για θωράκιση του ρόλου του βουλευτή και για συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης.
Όπως εξήγησε, χωρίς ουσιαστικούς κυρωτικούς μηχανισμούς, τέτοιες διατάξεις κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς πραγματική κανονιστική αξία.
Ανάλογη κριτική άσκησε και στην πρόταση για τον προϋπολογισμό, λέγοντας ότι η βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση κάθε σύγχρονης ευρωπαϊκής χώρας και δεν χρειάζεται ειδική συνταγματική διακήρυξη.
Αποκέντρωση και δημόσιοι υπάλληλοι
Για την αποκέντρωση, ο κ. Παυλόπουλος έκανε λόγο για θεσμική και πολιτική μελαγχολία, υποστηρίζοντας ότι το αποκεντρωτικό σύστημα έχει καταρρεύσει στην πράξη.
Για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τόνισε ότι οι ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 103 ήδη επιτρέπουν πλήρως τη θεσμοθέτηση συστήματος αξιολόγησης. Το πρόβλημα, όπως είπε, δεν είναι συνταγματικό, αλλά αφορά την εφαρμογή, την κομματική νοοτροπία, τη μετριοκρατία, την αναξιοκρατία και τις ανεξέλεγκτες προσλήψεις μετακλητών υπαλλήλων.
Επίλογος: Προειδοποίηση για ευτελισμό του Συντάγματος
Κλείνοντας, ο Προκόπιος Παυλόπουλος υποστήριξε ότι το ισχύον Σύνταγμα είναι ο αρτιότερος θεμελιώδης νόμος στη συνταγματική ιστορία της χώρας, αλλά έχει υποστεί φθορά από στρεβλές εφαρμογές, πολιτικές σκοπιμότητες και προσχηματικές αναθεωρήσεις.
Αναφέρθηκε στις αναθεωρήσεις του 1986 και του 2019, υποστηρίζοντας ότι η πρώτη αποδυνάμωσε τον ρυθμιστικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας και η δεύτερη ανέτρεψε τη συναινετική ανάδειξή του.
Το βασικό του μήνυμα ήταν σαφές: όταν το Σύνταγμα γίνεται εργαλείο κομματικών σκοπιμοτήτων ή επικοινωνιακού εντυπωσιασμού, τότε δεν αποδυναμώνεται μόνο η κανονιστική του ισχύς, αλλά και η ίδια η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία.