Σοβαρά ερωτήματα και έντονο προβληματισμό προκαλεί η επιλογή της Χορωδίας του Κόκκινου Στρατού Αλεξάντροφ να ερμηνεύσει στην Άγκυρα το «Εμβατήριο της Σμύρνης» — το γνωστό İzmir Marşı — σε εκδήλωση για την Ημέρα της Ρωσίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στον κήπο της ρωσικής πρεσβείας.
Πρόκειται για ένα τραγούδι βαθιά φορτισμένο ιστορικά για τον Ελληνισμό, καθώς συνδέεται με την είσοδο των κεμαλικών δυνάμεων στη Σμύρνη στις 9 Σεπτεμβρίου 1922 και τη Μικρασιατική Καταστροφή. Αυτό που στην Τουρκία παρουσιάζεται ως «Απελευθέρωση της Σμύρνης», για τον ελληνικό ιστορικό κόσμο παραπέμπει σε ξεριζωμό, σφαγές, πυρπόληση και στο τέλος μιας παρουσίας αιώνων στη Μικρά Ασία.
Η επιλογή του συγκεκριμένου κομματιού από ένα τόσο εμβληματικό ρωσικό στρατιωτικό μουσικό σύνολο δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Δεν επρόκειτο για μια απλή πολιτιστική εμφάνιση, αλλά για παράσταση σε διπλωματικό περιβάλλον, αμέσως μετά τις επίσημες ομιλίες, ενώπιον Τούρκων αξιωματούχων και εκπροσώπων ξένων αποστολών.
Στην εκδήλωση οικοδεσπότης ήταν ο Ρώσος πρέσβης στην Άγκυρα, Σεργκέι Βερσίνιν, ενώ το παρών έδωσαν υψηλόβαθμα στελέχη της τουρκικής πολιτικής σκηνής. Ανάμεσά τους ο υφυπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, πρέσβης Μούσα Κουλακλικαγιά, καθώς και ο πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας και βουλευτής του AKP στην Καισάρεια, Χουλουσί Ακάρ.
Το πολιτικό πλαίσιο της βραδιάς ήταν σαφές. Ο Ρώσος πρέσβης, στον χαιρετισμό του, υπογράμμισε την ιδιαίτερη σημασία των σχέσεων Ρωσίας – Τουρκίας, κάνοντας λόγο για δύο χώρες που συνδέονται με μακρά ιστορία, ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς και ζωντανές επαφές μεταξύ των λαών τους.
Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και η τουρκική πλευρά. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Μούσα Κουλακλικαγιά τόνισε ότι Τουρκία και Ρωσία διαθέτουν βαθιές ιστορικές ρίζες, ισχυρή κρατική παράδοση και σημαντική διπλωματική εμπειρία, παρουσιάζοντας τις δύο χώρες ως παράγοντες με βαρύτητα για τη σταθερότητα και το μέλλον της ευρύτερης περιοχής.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η ερμηνεία του «Εμβατηρίου της Σμύρνης» αποκτά ξεκάθαρα πολιτικό βάρος. Η Ρωσία, σε μια περίοδο κατά την οποία επιδιώκει να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους με την Άγκυρα, επέλεξε ένα σύμβολο που αγγίζει τον πιο τραυματικό πυρήνα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Για την Ελλάδα, η συγκεκριμένη κίνηση δεν είναι μια αθώα μουσική επιλογή. Είναι μια πράξη με βαρύ συμβολισμό, που δείχνει πώς η ιστορική μνήμη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο διπλωματικής προσέγγισης και πολιτικού μηνύματος.
Η Αθήνα επέλεξε τη σωστή πλευρά της ιστορίας στον πόλεμο της Ουκρανίας. Ορθώς καταδίκασε την εισβολή της Ρωσίας και στήριξε το Κίεβο. Οι χειρισμοί της κυβέρνησης όμως με αποστολή οπλικών συστημάτων και οι δηλώσεις ανώτατων αξιωματούχων, οι οποίοι στην ουσία κήρυτταν τον πόλεμο κατά της Μόσχας, δημιούργησαν εχθρικό κλίμα. Οπότε, η εμφάνιση της Χορωδίας Αλεξάντροφ με το İzmir Marşı στην Άγκυρα έρχεται να προστεθεί σε αυτή τη μεγάλη εικόνα. Και το μήνυμα που εκπέμπεται δεν αφορά μόνο τη ρωσοτουρκική προσέγγιση. Αγγίζει άμεσα και την Ελλάδα, διότι χρησιμοποιεί ένα τραγούδι που για τον ελληνισμό είναι συνδεδεμένο με τη Σμύρνη του 1922, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον ξεριζωμό.
Η επιλογή αυτή, ιδίως όταν γίνεται από τη χορωδία του Κόκκινου Στρατού και όχι από ένα τυχαίο μουσικό σχήμα, δεν μπορεί να θεωρηθεί απλή λεπτομέρεια πρωτοκόλλου. Είναι ένα σήμα. Και τέτοια σήματα, στη διπλωματία, έχουν σημασία.
Το ερώτημα πλέον είναι αν η ελληνική πλευρά θα περιοριστεί στην παρακολούθηση ή αν θα θέσει το ζήτημα στο επίπεδο που του αναλογεί. Διότι η μνήμη της Σμύρνης δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο σε δεξιώσεις. Είναι πληγή του ελληνισμού και κομμάτι της ιστορικής αλήθειας που δεν μπορεί να εργαλειοποιείται για να εξυπηρετεί διπλωματικές φιλοφρονήσεις μεταξύ Μόσχας και Άγκυρας.