Η πιθανότητα επαναφοράς του σχήματος 5+1 για το Κυπριακό επαναφέρει στο προσκήνιο το θεμελιώδες χάσμα που χωρίζει τις δύο πλευρές ως προς τη βάση μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης, σύμφωνα με δημοσίευμα της τουρκικής φιλοκυβερνητικής εφημερίδας «Sabah».
Το δημοσίευμα θέτει το ερώτημα κατά πόσον η νέα διπλωματική κινητικότητα μπορεί να οδηγήσει σε έναν ακόμη ουσιαστικό κύκλο συνομιλιών και, κυρίως, πάνω σε ποια βάση θα διεξαχθεί μια τέτοια διαδικασία.
Η Άγκυρα και η τουρκοκυπριακή πλευρά προβάλλουν τα τελευταία χρόνια τη θέση της λεγόμενης «κυριαρχικής ισότητας» και της λύσης δύο κρατών. Πρόκειται για θέση που βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με τη συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως αυτή αποτυπώνεται στα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ και υποστηρίζεται από την Κυπριακή Δημοκρατία.
«Πρώτα να συμφωνηθεί η βάση»
Μιλώντας στη «Sabah», η αναπληρώτρια καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου Εμέτε Γκιοζιούγκιουζελι συνέδεσε τη νέα κινητικότητα στο Κυπριακό με τις ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά την ίδια, οι περιφερειακές εντάσεις, οι ενεργειακές έρευνες αλλά και οι αμυντικές συνεργασίες που έχει αναπτύξει η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία με τρίτες χώρες καθιστούν ακόμη πιο σημαντική για την Τουρκία την επανεκκίνηση της διπλωματικής διαδικασίας.
Η Τουρκάλα ακαδημαϊκός στάθηκε ιδιαίτερα στις αναφορές του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες περί «μεθόδου, περιεχομένου και προετοιμασίας», θεωρώντας ότι πριν από οποιαδήποτε ουσιαστική διαπραγμάτευση θα πρέπει να συμφωνηθεί η ίδια η βάση της διαδικασίας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της τουρκικής επιδίωξης: η Άγκυρα εμφανίζεται να θεωρεί πλέον ως αφετηρία όχι την ομοσπονδιακή λύση αλλά τη δική της θέση περί δύο κρατών και «κυριαρχικής ισότητας».
«Αδιαπραγμάτευτες» οι τουρκικές εγγυήσεις
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η θέση που μεταφέρεται για το ζήτημα της ασφάλειας.
Η Γκιοζιούγκιουζελι χαρακτηρίζει τις τουρκικές εγγυήσεις στην Κύπρο «αδιαπραγμάτευτες», υποστηρίζοντας ότι αποτελούν βασικό στοιχείο για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει η «Sabah», η Τουρκία αναμένεται να επιμείνει σε οποιαδήποτε νέα διαδικασία τόσο στα εγγυητικά δικαιώματα που διεκδικεί όσο και στην παρουσία τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο.
Πρόκειται για δύο από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα του Κυπριακού, τα οποία είχαν βρεθεί στο επίκεντρο και προηγούμενων διαπραγματευτικών προσπαθειών.
Η Άγκυρα θεωρεί ότι προσέρχεται πλέον από ισχυρότερη θέση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκτίμηση της Τουρκάλας ακαδημαϊκού ότι οι σημερινές συνθήκες είναι διαφορετικές σε σχέση με προηγούμενους γύρους συνομιλιών.
Η τουρκική πλευρά θεωρεί, σύμφωνα με την ίδια, ότι διαθέτει πλέον περισσότερα στρατηγικά και διπλωματικά εργαλεία.
Στο πλαίσιο αυτό επικαλείται τις ενεργειακές δραστηριότητες της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και την τουρκική παρουσία και επιρροή στη Λιβύη και στη Συρία.
Η εκτίμηση που προβάλλεται είναι ότι η διεύρυνση του περιφερειακού αποτυπώματος της Άγκυρας της επιτρέπει να θεωρεί πως θα προσέλθει σε μια ενδεχόμενη νέα διαπραγμάτευση από ευνοϊκότερη θέση.
Γιατί έχει σημασία το 5+1
Κεντρικό ρόλο στη συζήτηση έχει το σχήμα 5+1, στο οποίο συμμετέχουν οι δύο πλευρές της Κύπρου, οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις —Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία— καθώς και ο ΟΗΕ.
Για την Άγκυρα το συγκεκριμένο σχήμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς της παρέχει τη δυνατότητα να θέσει απευθείας στο τραπέζι τόσο τη θέση περί «κυριαρχικής ισότητας» όσο και τις απαιτήσεις της στο ζήτημα των εγγυήσεων και της ασφάλειας.
Το κρίσιμο ερώτημα, συνεπώς, είναι εάν μπορεί να υπάρξει κοινό έδαφος όταν οι δύο πλευρές ξεκινούν από διαμετρικά αντίθετες αφετηρίες ως προς το ίδιο το μοντέλο επίλυσης.
Στο τραπέζι και η ενέργεια
Η «Sabah» συνδέει άμεσα το Κυπριακό και με τον ενεργειακό ανταγωνισμό στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Γκιοζιούγκιουζελι υποστηρίζει ότι θαλάσσιες ζώνες, γεωτρήσεις και περιφερειακά ενεργειακά σχέδια δεν μπορούν πλέον να εξετάζονται ανεξάρτητα από το πολιτικό πρόβλημα της Κύπρου.
Παράλληλα, επαναφέρει την πάγια τουρκική θέση για συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στη διαχείριση και στην κατανομή των εσόδων από τους υδρογονάνθρακες.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προτάσεις που εμφανίζονται ως πιθανά «μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης».
Μεταξύ αυτών αναφέρονται απευθείας πτήσεις προς τα κατεχόμενα, άρση των περιορισμών στα λιμάνια των κατεχομένων και δημιουργία κοινής επιτροπής για τα ενεργειακά έσοδα.
Στην πράξη, πρόκειται για αιτήματα που αγγίζουν άμεσα το εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα της διεθνούς υπόστασης του ψευδοκράτους.
Σενάριο εντονότερης εκστρατείας για αναγνώριση του ψευδοκράτους
Παρά τη νέα κινητικότητα, η Γκιοζιούγκιουζελι εκτιμά ότι δεν βρισκόμαστε ακόμη μπροστά σε ολοκληρωμένη διαδικασία επίλυσης.
Η παρούσα φάση χαρακτηρίζεται περισσότερο ως περίοδος διπλωματικών διερευνητικών επαφών, με στόχο να διαπιστωθεί εάν υπάρχει έστω το ελάχιστο κοινό έδαφος που απαιτείται για να ξεκινήσουν ουσιαστικές συνομιλίες.
Ωστόσο, η Τουρκάλα ακαδημαϊκός προειδοποιεί και για το τι μπορεί να ακολουθήσει σε περίπτωση νέου αδιεξόδου.
Κατά την εκτίμησή της, η τουρκική πλευρά θα μπορούσε να εντείνει την προσπάθεια για διεθνή αναγνώριση του ψευδοκράτους, ενώ ένα δεύτερο ενδεχόμενο θα ήταν η προώθηση «μοντέλων συνεργασίας μεταξύ δύο χωριστών οντοτήτων».
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς παραπέμπει σε μια προσπάθεια εμπέδωσης της λογικής των δύο κρατών ακόμη και χωρίς επίσημη συνολική συμφωνία.
Κρίσιμες οι επαφές στα τέλη Αυγούστου
Οι επόμενες εβδομάδες και κυρίως οι επαφές που αναμένονται προς τα τέλη Αυγούστου θα δείξουν εάν η κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό μπορεί πράγματι να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο.
Το βασικό εμπόδιο, πάντως, παραμένει μπροστά.
Από τη μία βρίσκεται η συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Από την άλλη, η Άγκυρα επιχειρεί να καταστήσει τη «κυριαρχική ισότητα» και τα δύο κράτη αφετηρία μιας νέας διαδικασίας, διατηρώντας παράλληλα στο τραπέζι τις τουρκικές εγγυήσεις και την παρουσία στρατευμάτων.
Το δημοσίευμα της φιλοκυβερνητικής «Sabah» αποτυπώνει, επομένως, κάτι περισσότερο από τις απόψεις μιας Τουρκάλας ακαδημαϊκού: τη σκληρή ατζέντα με την οποία η τουρκική πλευρά επιδιώκει να διαμορφώσει το πλαίσιο της επόμενης ημέρας στο Κυπριακό, πριν ακόμη αρχίσει η ουσιαστική διαπραγμάτευση.