Σοβαρές γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλέσει η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων και πολιτικός αναλυτής Γιάννος Χαραλαμπίδης, σε παρέμβασή του στην τηλεόραση του «Σίγμα».
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης στάθηκε ιδιαίτερα στον συνδυασμό τριών διαφορετικών συντελεστών ισχύος: της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και στρατιωτικής ισχύος, της οικονομικής και ενεργειακής δύναμης της Σαουδικής Αραβίας και, κυρίως, του πυρηνικού οπλοστασίου του Πακιστάν.
Κατά την εκτίμησή του, το μεγάλο ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η σχέση Άγκυρας και Ισλαμαμπάντ και εάν θα μπορούσε να αποκτήσει πυρηνική διάσταση.
«Εδώ είναι το κλειδί με τα πυρηνικά», τόνισε, υπενθυμίζοντας ότι κατά το παρελθόν υπήρξαν σχετικές επαφές, ενώ ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εκφράσει δημόσια τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι ορισμένες χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα και άλλες όχι.
«Η Τουρκία ενδέχεται να γίνει ένα νέο Ιράν – πιο επικίνδυνο»
Η πιο ηχηρή προειδοποίηση του Γιάννου Χαραλαμπίδη αφορούσε την προοπτική περαιτέρω στρατηγικής αναβάθμισης της Τουρκίας.
Όπως υποστήριξε, στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων «η Τουρκία ενδέχεται να γίνει ένα νέο Ιράν, πιο επικίνδυνο από το Ιράν».
Για τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή υποχρεώνει την Κυπριακή Δημοκρατία να επαναξιολογήσει συνολικά τις σχέσεις και τη στρατηγική της έναντι του Πακιστάν, της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η αποκαλούμενη συμφωνία της Μέκκας δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε μια πλήρως οργανωμένη στρατιωτική συμμαχία. Όπως σημείωσε, δεν υπάρχουν κοινά επιτελεία, κοινές διοικήσεις, συγκεκριμένη διάθεση στρατευμάτων ή σαφώς καθορισμένοι κοινοί εχθροί.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η συμφωνία στερείται γεωπολιτικής σημασίας.
Τι κερδίζει η Άγκυρα
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Τουρκία αξιοποιεί τη συγκεκριμένη διαδικασία για να ενισχύσει τη γεωπολιτική θέση της στο πλαίσιο της αναθεωρητικής πολιτικής της και της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Άγκυρα συνδυάζει τη στρατιωτική της ισχύ και την ισχυρή αμυντική βιομηχανία με το σαουδαραβικό κεφάλαιο και τον πακιστανικό παράγοντα, δημιουργώντας προϋποθέσεις για ακόμη μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή.
Κρίσιμοι παράγοντες στην εξίσωση, κατά τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, είναι το Ισραήλ και η Αίγυπτος.
Για τις ΗΠΑ εκτίμησε ότι η στάση τους παραμένει μέχρι στιγμής συγκρατημένη, καθώς μια σουνιτική συμμαχία θα μπορούσε υπό συγκεκριμένες συνθήκες να λειτουργήσει ως αντίβαρο έναντι του Ιράν. Παράλληλα, θα μπορούσε να αποτελέσει και μηχανισμό εξισορρόπησης της ισχύος του Ισραήλ στην περιοχή.
«Η Κύπρος γίνεται βούτυρο σε ένα σάντουιτς»
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην Αίγυπτο, λόγω της σημασίας που έχει το Κάιρο για την Κυπριακή Δημοκρατία, τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε ενεργειακό επίπεδο.
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης προειδοποίησε ότι, εάν η Αίγυπτος προχωρήσει σε βαθύτερη συνεργασία με την Τουρκία στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η γεωστρατηγική θέση της Κύπρου θα μπορούσε να γίνει εξαιρετικά δύσκολη.
Χρησιμοποίησε μάλιστα μία χαρακτηριστική εικόνα:
«Η Κύπρος γίνεται βούτυρο σε ένα σάντουιτς μεταξύ της Τουρκίας και της Αιγύπτου».
Στάθηκε επίσης στη ρήτρα συλλογικής άμυνας, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον ενός συμμετέχοντος κράτους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον των υπολοίπων.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι μια τέτοια νομική δέσμευση δεν αρκεί από μόνη της για τη δημιουργία πραγματικής στρατιωτικής συμμαχίας, εφόσον δεν συνοδεύεται από στρατιωτικές δομές, στρατηγική και συγκεκριμένη διάθεση δυνάμεων.
Από τα Στενά και το Σουέζ μέχρι τον Περσικό Κόλπο
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανάλυσής του ήταν η γεωγραφική διάσταση της νέας αρχιτεκτονικής.
Εάν διευρυνθεί η συνεργασία, οι συμμετέχοντες θα αποκτήσουν παρουσία σε ορισμένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά περάσματα του πλανήτη.
Η Τουρκία ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, που συνδέουν τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Η Αίγυπτος ελέγχει το Σουέζ, ενώ η Σαουδική Αραβία βρίσκεται μεταξύ Ερυθράς Θάλασσας και Περσικού Κόλπου. Παράλληλα, η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη Σομαλία διευρύνει το στρατηγικό της αποτύπωμα προς το Κέρας της Αφρικής.
Έτσι δημιουργείται, σύμφωνα με τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, ένα νέο γεωπολιτικό καθεστώς το οποίο προκαλεί ανησυχία στο Ισραήλ.
Η απάντηση που προτείνει για την Κύπρο
Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις, ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων υποστήριξε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να κινηθεί άμεσα σε πολλαπλά επίπεδα.
Πρώτος άξονας είναι η περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων με το Ισραήλ. Κατά την εκτίμησή του, η στρατηγική σημασία της Κύπρου για το Ισραήλ αυξάνεται, καθώς αποτελεί κρίσιμη δίοδο προς την Ευρώπη.
Παράλληλα, εισηγήθηκε τη συνέχιση και ενίσχυση των συνεργασιών με τα αραβικά κράτη, ώστε η Λευκωσία να μη βρεθεί αποκομμένη από τις περιφερειακές εξελίξεις.
Η σημαντικότερη πρότασή του, όμως, αφορά τη δημιουργία στρατηγείου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μέση Ανατολή στην Κύπρο και συγκεκριμένα στην Πάφο, όπου, όπως ανέφερε, ήδη υπάρχει παρουσία Αμερικανών, Γάλλων, Ελλαδιτών και Κυπρίων.
Μια τέτοια δομή θα μπορούσε, σύμφωνα με την ανάλυσή του, να λειτουργήσει ως στρατηγικό αντίβαρο στους νέους σχεδιασμούς που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ο παράγοντας Ινδία και ο IMEC
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης συνέδεσε τέλος τη νέα συμμαχική αρχιτεκτονική και με τη μεγάλη γεωοικονομική αντιπαράθεση γύρω από τους εμπορικούς διαδρόμους.
Η Τουρκία, όπως εξήγησε, έχει λόγους να επιχειρεί να κρατήσει το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία κοντά της, καθώς δεν επιθυμεί την περαιτέρω αναβάθμιση της Ινδίας και του οικονομικού διαδρόμου IMEC (India–Middle East–Europe Economic Corridor).
Η Άγκυρα είναι αποκλεισμένη από τον IMEC και επιχειρεί να ενισχύσει εναλλακτικούς διαδρόμους στους οποίους η ίδια θα έχει κεντρικό ρόλο.
Το συμπέρασμα της παρέμβασης Χαραλαμπίδη είναι ότι η νέα περιφερειακή κινητικότητα δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη αμυντική συμφωνία. Πρόκειται για μια προσπάθεια ανακατανομής ισχύος, στην οποία συνυπάρχουν στρατιωτική δύναμη, πυρηνική αποτροπή, ενέργεια, κεφάλαια και έλεγχος των σημαντικότερων εμπορικών και θαλάσσιων περασμάτων.
Και μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Κύπρος βρίσκεται γεωγραφικά στην καρδιά των εξελίξεων.