Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ, ΤΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΙ Η ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΕΜΜΟΝΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ
Γράφει ο Δρ Κωνσταντίνος Γρίβας
Πριν από μερικές ημέρες δημοσίευσα στο SLpress ένα άρθρο υπό τον τίτλο «Αρχιπελαγική Άμυνα: Από τις μεγάλες πλατφόρμες στον “Πόλεμο Ψηφιδωτού”», όπου εξέταζα την αντίληψη (concept) του «Πολέμου Ψηφιδωτού» (Mosaic Warfare) της Υπηρεσίας Προηγμένων Ερευνητικών Προγραμμάτων του Πενταγώνου (DARPA) και μια σχετική μελέτη της κορυφαίας αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Rand Corporation, υπό την Αιγίδα της DARPA, η οποία συσχέτιζε τον «Πόλεμο Ψηφιδωτού» με το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου, ώστε δια της διεπιστημονικότητας να διερευνήσει έτι περαιτέρω τις δυνατότητες του. Στο άρθρο αυτό, εξέταζα, πολύ χοντρικά, πώς οι αντιλήψεις αυτές μπορούν να εφαρμοστούν και στην Ελλάδα ώστε να ενισχυθεί η Άμυνα της αρχιπελαγικής δομής του Αιγαίου, ως ένας ενιαίος και αδιαίρετος χώρος θάλασσας και στεριάς. Εντελώς απρόσμενα το εν λόγω άρθρο μου προκάλεσε τη βορβορώδη αντίδραση ενός εσμού αποστράτων, οι οποίοι με χλευασμούς, ύβρεις, συκοφαντίες, ψέματα και χυδαιολογίες επιτέθηκαν εναντίον μου, κατηγορώντας με ότι προσπαθώ να υποβαθμίσω το Ναυτικό. Δεν θα ασχολούμουν περισσότερο με το θέμα (εκτός και αν αποφάσιζα να το συνεχίσω στις αίθουσες των δικαστηρίων σε κάποιες περιπτώσεις) αν η επίθεση αυτή δεν αποκάλυπτε μια τραγική έλλειψη στοιχειώδους επαφής με τα τεκταινόμενα στην πολεμική τέχνη, επιστήμη και τεχνολογία, ιδιαίτερα στον χώρο της θαλάσσιας ισχύος, όχι των τελευταίων ετών αλλά των τελευταίων δεκαετιών σε ανθρώπους που δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Και επειδή η εμμονή σε αναχρονισμούς και απολιθώματα του παρελθόντος είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη σε εποχές ακραίων αλλαγών και για χώρες όπως η Ελλάδα, θα προσπαθήσω στο ακόλουθο κείμενο να σκιαγραφήσω πως το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών, εδώ και δεκαετίες, εξελίσσει αυτές τις αντιλήψεις ώστε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα απειλών, που σε μεγάλο βαθμό ομοιάζουν με αυτά που αντιμετωπίζει η Ελλάδα. Δηλαδή, την τρωτότητα των μεγάλων ναυτικών πλατφορμών, την ανάγκη ανάπτυξης «πολλών, μικρών και φθηνών» συστημάτων και την ενοποίηση στεριάς και θάλασσας σε ένα ενιαίο υπερσύστημα προβολής ισχύος.
Αρχιπελαγική Άμυνα: Από τις μεγάλες πλατφόρμες στον “Πόλεμο Ψηφιδωτού”
ΑΠΟ ΤΟ STREET FIGHTER ΣΤΗΝ «ΚΑΤΑΝΕΜΗΜΕΝΗ ΦΟΝΙΚΟΤΗΤΑ»
Ο πρώτος που διέγνωσε στο Αμερικανικό Ναυτικό το πρόβλημα που προκύπτει από την εξάρτηση σε ολοένα και μεγαλύτερες, ακριβότερες, χρονοβόρες στην κατασκευή και δυσαναπλήρωτες μονάδες επιφανείας ήταν ο περιβόητος Ναύαρχος Arthur Cebrowski, ο «πατέρας» της έννοιας του του Δικτυοκεντρικού Πολέμου (Network-Centric Warfare), ο οποίος πρότεινε το φιλόδοξο πρόγραμμα Street Fighter, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, το οποίο με τη σειρά του βασίστηκε στο σύστημα «Ικανότητα Συνεργατικής Εμπλοκής» (Cooperative Engagement Capability / CEC). Πολύ χοντρικά το CEC προέβλεπε την «κοινοκτημοσύνη», κατά κάποιον τρόπο, όπλων και αισθητήρων και προσέφερε έτσι τη βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να γίνει η δικτύωση που επεδίωκε ο Cebrowski. Παρεμπιπτόντως, ο γράφων δίδασκε αυτά τα θέματα στα τέλη της δεκαετίας του 90 στην τότε Σχολή Πολέμου για ανώτερους αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού, πριν τη δημιουργία της ΑΔΙΣΠΟ…
Το Street Fighter, λοιπόν, πρότεινε τη δημιουργία ενός μεγάλου στόλου από μικρά (μικρότερα των1.000 τόνων), φθηνά και δικτυακά ενοποιημένα πλοία επιφανείας, αντί για λίγα και πανάκριβα μεγάλα καταδρομικά και αντιτορπιλικά, προωθώντας την έννοια της «αναλωσιμότητας» (Expendability). Ο Cebrowski υποστήριζε ότι το Ναυτικό έπρεπε να επιχειρεί σε επικίνδυνες παράκτιες ζώνες (littorals) με σκάφη που «αντέχει η τσέπη του» να χάσει στη μάχη. Το Street Fighter βασιζόταν στην ιδέα ότι η ισχύς δεν πηγάζει από το μέγεθος του ενός πλοίου, αλλά από το πώς πολλά μικρά σκάφη ανταλλάσσουν δεδομένα.
Το Πεντάγωνο απέρριψε το πρόγραμμα, καθώς η ηγεσία του Ναυτικού ήταν προσκολλημένη στα μεγάλα πλοία (όπως τα αντιτορπιλικά Arleigh Burke). Η μόνη παραχώρηση που έγινε τότε ήταν η δημιουργία των πλοίων LCS (Littoral Combat Ship), τα οποία όμως σχεδιάστηκαν λάθος, έγιναν τελικά πολύ ακριβά, παρουσίασαν πολλά προβλήματα και τελικά θεωρήθηκαν επιχειρησιακή αποτυχία.
Σήμερα, όμως η τεχνολογία δικαιώνει το Street Fighter. Η ωρίμανση της τεχνητής νοημοσύνης και των αυτόνομων ρομποτικών συστημάτων επιτρέπει στις ΗΠΑ να εφαρμόσουν τις ιδέες του Cebrowski χωρίς να χρειάζεται να ρισκάρουν ανθρώπινες ζωές σε μικρά επανδρωμένα πλοία.
Το επόμενο βήμα ήταν η αντίληψη της «Distributed Lethality» (Κατανεμημένη Φονικότητα), που παρουσιάστηκε επίσημα τον Ιανουάριο του 2015 από τον Αντιναύαρχο Thomas S. Rowden. Η αντίληψη αυτή βασιζόταν στο Street Fighter και τα βασικά της χαρακτηριστικά ήταν η αύξηση της ισχύος πυρός (fire power) δια του εξοπλισμού περισσότερων πλοίων με επιθετικά όπλα, η διασπορά δυνάμεων (distribution of Force), δια της δημιουργίας μικρότερων, ανεξάρτητων και ευέλικτων ομάδων κρούσης (hunter – killer Surface Action Groups) και η μείωση του κόστους δια της αναβάθμισης υπαρχόντων σκαφών αντί για κατασκευή νέων, ακριβών πλοίων. Γενικός στόχος ήταν η ενίσχυση των ικανοτήτων άσκησης αποτελεσμάτων στον αντίπαλο και μείωσης των δυνατοτήτων του αντιπάλου να ασκήσει αποτελέσματα στον στόλο, δια των αριθμών, της «νεφελώδους» δομής, της τακτικής και επιχειρησιακής ευελιξίας και της δυσκολίας στοχοποίησης. Εν συνεχεία το U.S. Naval Institute εξέλιξε την αντίληψη αυτή στο δόγμα των «Κατανεμημένων Ναυτικών Επιχειρήσεων» (Distributed Maritime Operations / DMO).
Το DMO εστιάζει στον γεωγραφικό διασκορπισμό των δυνάμεων, οι οποίες παραμένουν δικτυακά συνδεδεμένες για τη συγκέντρωση πυρών σε χώρο και χρόνο από πολλές πλατφόρμες.
Για την υλοποίηση του δόγματος DMO το Ναυτικό των ΗΠΑ ξεκίνησε το πρόγραμμα Replicator. Συγκεκριμένα, ενώ η αντίληψη της «Κατανεμημένης Φονικότητας» ξεκίνησε ως ιδέα εξοπλισμού των παραδοσιακών επανδρωμένων πλοίων, το DMO και το Replicator το πηγαίνουν στο επόμενο επίπεδο μέσω της μαζικής χρήσης μη επανδρωμένων και αυτόνομων συστημάτων.
Στόχος είναι η αντιμετώπιση της κινεζικής υπεροχής στις σινικές θάλασσες δια της μάζας. Συγκεκριμένα, η φιλοσοφία του Replicator προβλέπει την γρήγορη και φθηνή (affordable) παραγωγή χιλιάδων αυτόνομων και αναλώσιμων ρομποτικών συστημάτων (επιφανείας, υποβρύχια και εναέρια) (all – domain, attritable autonomous systems). Αυτή η μαζική παραγωγή φιλοδοξεί να δώσει στο Ναυτικό τον όγκο των μέσων που χρειάζεται για να εφαρμόσει το DMO στην πράξη.
Στο πλαίσιο του Replicator, το Αμερικανικό Ναυτικό και η «Μονάδα Αμυντικής Καινοτομίας» (Defense Innovation Unit / DIU) του Πενταγώνου χρηματοδοτούν την κατασκευή μικρών μη επανδρωμένων σκαφών επιφανείας (sUSV) και υποβρύχιων δικτύων. Αυτά τα drones απλώνονται σε τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις επιτυγχάνοντας κορεσμό (saturation) και παραπλάνηση (deception) στα προηγμένα κινεζικά συστήματα θαλάσσιας προβολής ισχύος, όπως είναι οι αντιπλοϊκοί βαλλιστικοί πύραυλοι (ASBM) και τα υπερ – υπερηχητικά ενδοατμοσφαιρικά οχήματα αερολίσθησης (Hypersonic Glide Vehicles / HGV). Τα φθηνά μη επανδρωμένα σκάφη του Replicator λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές ισχύος. Μπερδεύουν τα ραντάρ του εχθρού και τον αναγκάζουν να ξοδέψει ακριβούς πυραύλους για να καταρρίψει φθηνούς στόχους, υλοποιώντας έτσι την αρχή της «Διασκορπισμένης Φονικότητας». Δηλαδή, να κάνεις τον στόλο σου «δύσκολο στην εύρεση και ακριβό στην καταστροφή».
Βέβαια, τα σκάφη του προγράμματος Replicator, αν και αυτόνομα δεν δρουν απομονωμένα. Συνδέονται ψηφιακά με τα επανδρωμένα πλοία του στόλου μεταφέροντας δεδομένα στοχοποίησης και επιτρέποντας τη συγκέντρωση πυρών από πολλά διαφορετικά και απομακρυσμένα σημεία.
Ένα άλλο κομβικό στοιχείο της επιχειρησιακής φιλοσοφίας θαλάσσιας προβολής ισχύος των Αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων είναι η οργανική διασύνδεση Ναυτικού και Στρατού Ξηράς, για πρώτη φορά στην Ιστορία, δημιουργώντας μια ενιαία και αδιαίρετη ολότητα μάχης.
Συγκεκριμένα, η Distributed Lethality και οι Distributed Maritime Operations (DMO) του Ναυτικού αναπτύχθηκαν παράλληλα και συμπληρωματικά με την Πολυχωρική Μάχη (Multi – Domain Battle / MDB) του Στρατού Ξηράς των ΗΠΑ, η οποία αργότερα εξελίχθηκε στο δόγμα των Πολυχωρικών Επιχειρήσεων (Multi-Domain Operations / MDO). Παρενθετικά να πούμε ότι πριν από μερικά χρόνια το ΓΕΣ είχε διεξάγει στη Σχολή Ευελπίδων συνέδριο για την Πολυχωρική Μάχη, όπου είχε παρευρεθεί και ο δημιουργός της Στρατηγός David G. Perkins του Στρατού των ΗΠΑ και είχαν συζητηθεί όλες αυτές οι αντιλήψεις και τα δόγματα. Ο απόστρατος ανώτατος αξιωματικός του Ε.Σ. ο οποίος χαρακτήρισε όλα αυτά «μπουρδολογίες που δεν έχουν σχέση με την στρατιωτική τέχνη» προφανώς δεν είχε παρακολουθήσει το συνέδριο αυτό…
Η Πολυχωρική Μάχη προβλέπει την προβολή ισχύος σε όλους του χώρους (domains), δηλαδή στη στεριά, τη θάλασσα, τον αέρα, το διάστημα, τον κυβερνοχώρο και το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα. Ο δε κυβερνοχώρος και οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου ενοποιούνται στην έννοια των επιχειρήσεων CEMA (Cyber Electromagnetic Activities) κατά την αντίληψη του Στρατού των ΗΠΑ.
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΙΝΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΣΙΑ
Τόσο οι Πολυχωρικές Επιχειρήσεις του Στρατού όσο και οι Κατανεμημένες Επιχειρήσεις του Ναυτικού γεννήθηκαν από την ίδια ανάγκη. Την αντιμετώπιση των εξελιγμένων συστημάτων άρνησης πρόσβασης περιοχής (A2/AD) της Κίνας και της Ρωσίας. Και έχουν μια σειρά από κοινά σημεία. Τα οποία είναι τα ακόλουθα:
Η διασπορά και Επιβίωση. Όπως το Ναυτικό διασπείρει τα επανδρωμένα και τα ρομποτικά του σκάφη του (Distributed Lethality) για να μην αποτελούν εύκολο στόχο, έτσι και ο Στρατός στην MDB διασκορπίζει τις επίγειες δυνάμεις του σε μικρότερες, ευέλικτες μονάδες.
Τα Διαχωρικά Πυρά (Cross-Domain Fires). Δηλαδή η προσβολή στόχων σε στεριά, θάλασσα και αέρα με τα ίδια μέσα. Στην Πολυχωρική Μάχη ο Στρατός δεν πολεμά μόνο στη στεριά. Χρησιμοποιεί επίγειους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, όπως είναι ο περιβόητος PrSM, διάδοχος του ATACMS, για να καταστρέψει εχθρικά πλοία, ανοίγοντας ασφαλείς «διαδρόμους» για το Ναυτικό.
H Δικτυακή Ενοποίηση. Και τα δύο δόγματα βασίζονται στο ότι κάθε αισθητήρας (sensor) μπορεί να καθοδηγήσει οποιοδήποτε όπλο (shooter). Ένα ρομποτικό σκάφος του προγράμματος Replicator ή ένα πλοίο επιφανείας του Ναυτικού μπορεί να εντοπίσει έναν στόχο και τα δεδομένα να σταλούν ακαριαία σε μια πυροβολαρχία του Στρατού στη στεριά για να τον καταστρέψει.
Ο Κορεσμός. Η μαζικότητα και η διασπορά των μέσων (όπως τα ρομποτικά σκάφη του Replicator και οι διάσπαρτοι εκτοξευτές του Στρατού) αναγκάζουν τον αντίπαλο να αμυνθεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά μέτωπα: στη στεριά, στη θάλασσα, στον αέρα, στον κυβερνοχώρο και στο διάστημα.
ΜΙΑ ΠΡΩΤΟΦΑΝΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ – ΝΑΥΤΙΚΟΥ
Ουσιαστικά λοιπόν ο Στρατός Ξηράς και το Πολεμικό Ναυτικό δεν λειτουργούν απλώς παράλληλα, αλλά ενσωματώνονται επιχειρησιακά σε ένα πρωτοφανές ενιαίο σχήμα.
Κατά κάποιον τρόπο, ο Στρατός λειτουργεί ως «Ναυτικό» της Στεριάς. Με βάση το δόγμα της «πολυχωρικότητας», ο Στρατός Ξηράς έχει αναπτύξει πυραυλικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς, όπως το Typhon και ο PrSM (Precision Strike Missile). Αυτά τα όπλα μπορούν να πλήξουν εχθρικά πλοία από τη στεριά, υποστηρίζοντας άμεσα τις επιχειρήσεις του Ναυτικού.
Το Typhon (επίσημα γνωστό ως Mid–Range Capability – MRC ή Strategic Mid–range Fires System – SMRF) είναι ένα κινητό, επίγειο πυραυλικό σύστημα του Αμερικανικού Στρατού, το οποίο σχεδιάστηκε από τη Lockheed Martin για να εκτοξεύει πυραύλους που παραδοσιακά χρησιμοποιούσε μόνο το Ναυτικό, γεφυρώνοντας το κενό βεληνεκούς ανάμεσα στα τακτικά και τα στρατηγικά όπλα.
Κάθε συστοιχία Typhon αποτελείται από βαρέα οχήματα που φέρουν τροποποιημένα κελιά κάθετης εκτόξευσης (Mark 41 VLS), τα οποία εξοπλίζουν τα πολεμικά πλοία των ΗΠΑ και μπορεί να πλήξει στόχους τόσο στη στεριά όσο και στη θάλασσα χρησιμοποιώντας πυραύλους cruise Tomahawk και πυραύλους επιφανείας – αέρος SM-6, οι οποίοι όμως μπορούν να προσβάλουν και στόχους επιφανείας.
Το σύστημα μεταφέρεται με μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 και μπορεί να τοποθετηθεί γρήγορα σε απομακρυσμένα νησιά ή ακτές. Αναπτύχθηκε αμέσως μετά την κατάρρευση της Συνθήκης INF το 2019, η οποία απαγόρευε στις ΗΠΑ να κατέχουν επίγεια εκτοξευόμενους πυραύλους με βεληνεκές μεταξύ 500 και 5500 χλμ, επιτρέποντας πλέον στον Στρατό να απαντήσει στο τεράστιο οπλοστάσιο τέτοιων πυραύλων που διαθέτει η Κίνα.
Το Typhon αποτελεί βασικό απάρτιο των «Πολυχωρικών Δυνάμεων Κρούσης» (Multi-Domain Task Forces / MDTFs) του Στρατού των ΗΠΑ και έχει ήδη αναπτυχθεί στις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία (βάση Kanoya), για δοκιμές με σκοπό να μπορεί να πλήξει τις κινεζικές ακτές και εχθρικά πλοία σε περίπτωση κρίσης. Επιπλέον, εξετάζεται η μεταφορά του και στην Ευρώπη για την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος του ΝΑΤΟ.
Έχουμε, με άλλα λόγια, μια πρωτοφανή «ναυτικοποίηση» του Στρατού των ΗΠΑ η οποία ξεπερνά το επίπεδο της διακλαδικής συνεργασίας και φθάνει σε αυτό της οργανικής ενοποίησης σε μια ενιαία δύναμη προβολής ισχύος.
Ο «εγκέφαλος» αυτής της ενοποιημένης θαλασσοχερσαίας Δύναμης είναι το «Ενιαίο Πολυχωρικό Δίκτυο Διοίκησης και Ελέγχου» (Joint All-Domain Command and Control / JADC2) του Πενταγώνου. Το σύστημα αυτό Επιτρέπει σε ένα ραντάρ του Ναυτικού να στείλει ακαριαία δεδομένα στοχοποίησης σε έναν εκτοξευτή του Στρατού, ή το αντίστροφο, χωρίς γραφειοκρατικές καθυστερήσεις.
Τέλος, προγράμματα όπως το Replicator αναγκάζουν τους δύο Κλάδους να αγοράζουν και να χειρίζονται ρομποτικά συστήματα (αέρος, ξηράς και θαλάσσης) που χρησιμοποιούν τα ίδια πρωτόκολλα επικοινωνίας, ώστε να ανταλλάσσουν πληροφορίες στο πεδίο της μάχης σε πραγματικό χρόνο.
Αυτή η προσέγγιση αλλάζει τον παραδοσιακό ρόλο του Στρατού. Στον χώρο που οι ΗΠΑ αναφέρουν ως ΙνδοΕιρηνικό (IndoPacific), για παράδειγμα, ο Στρατός δεν προετοιμάζεται για μια κλασική χερσαία εισβολή, αλλά λειτουργεί ως μια τεράστια «βάση υποστήριξης» για τη ναυτική και αεροπορική κυριαρχία.
Ένα μεγάλο Πολεμικό Ναυτικό για την Ελλάδα με την παράδοση των πυρπολικών του Κανάρη
Εν κατακλείδι λοιπόν, έχουμε στις ΗΠΑ μια πρωτοφανή ενοποίηση του Στρατού Ξηράς και του Ναυτικού και τη δημιουργία μιας ενιαίας θαλασσοχερσαίας θαλάσσιας δύναμης μάχης, καθώς και τη διάσπαση του Ναυτικού των ΗΠΑ σε άπειρες ψηφίδες μικρών σκαφών, ρομποτικών και επανδρωμένων και σε ευέλικτες «χαοτικές» δομές σμήνωσης (swarming) έτσι ώστε να επιβιώσουν από το πολυεπίπεδο πλέγμα αντιπρόσβασης και άρνησης περιοχής της Κίνας και να οικοδομήσουν μια θεωρία νίκης στις Σινικές θάλασσες. Τα δε μεγάλα πλοία του Αμερικανικού Ναυτικού κινούνται προς τις πιο ασφαλείς περιοχές των «βαθέων κυανών υδάτων» των ανοιχτών ωκεάνιων εκτάσεων. Προφανώς κάποιοι εν Ελλάδι απόστρατοι, οι οποίοι όλα αυτά τα θεωρούν έγκλημα καθοσιώσεως δεν θέλουν το Ελληνικό Ναυτικό ούτε να επιβιώσει, ούτε, πολύ περισσότερο, να νικήσει στις σύγχρονες συνθήκες πολέμου. Οι οποίες είναι αμείλικτες και ξεκάθαρες. Έτσι και αλλιώς η τρομακτική εγγύτητα ξηράς και θάλασσας στο Αιγαίο καθιστά τη δημιουργία μιας ενιαίας (integrated) θαλασσοχερσαίας Δύναμης, πέραν από τους διαχωρισμούς των Κλάδων, απόλυτη αναγκαιότητα. Η δε δημιουργία αυτής της δύναμης, εξ αντικειμένου, πρέπει να βασίζεται σε ένα νέου τύπου Ναυτικό, αποτελούμενο από πολλά, μικρά, φθηνά, γρήγορα κατασκευασμένα εν Ελλάδι μικρά σκάφη, ρομποτικά και επανδρωμένα, υποβρύχια και επιφανείας, που θα δρουν μέσα στην αρχιπελαγική δομή, με τις μεγάλες μονάδες επιφανείας να επιχειρούν στην Ανατολική Μεσόγειο, προστατεύοντας τον εαυτό τους και επεκτείνοντας τον θαλάσσιο έλεγχο. Αυτή είναι η αντίληψη που προκύπτει από τη διεθνή πραγματικότητα αλλά και από την αμερικανική θεωρία και πρακτική. Αν, παρόλα ταύτα, υπάρχουν άλλες απόψεις αυτές μπορούν να συζητηθούν στο πλαίσιο παράθεσης επιχειρημάτων. Οι ύβρεις, οι χλευασμοί, οι χυδαιότητες και οι συκοφαντίες, είναι, εξ αντικειμένου, εκ του πονηρού και προωθούν αλλότρια συμφέροντα και όχι του Ναυτικού, των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και της Ελλάδας γενικότερα, ανεξάρτητα από τη θέση που κατείχαν αυτοί που τις εκφέρουν…