Σε σαφή απάντηση προς τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, προχώρησε το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, μετά τις νέες δηλώσεις του επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας για τη στρατιωτική παρουσία στα ελληνικά νησιά του Αιγαίου.
Ο Φιντάν υποστήριξε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι η στρατιωτικοποίηση νησιών τα οποία, κατά την τουρκική θέση, υπόκεινται σε καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης αποτελεί «απειλή» για την Τουρκία. Κάλεσε παράλληλα την Ελλάδα να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που, σύμφωνα με την Άγκυρα, απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες, ενώ δήλωσε ότι η Τουρκία δεν θέλει η Ελλάδα να μετατραπεί σε «εργαλείο» δυνάμεων που επιδιώκουν αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Η απάντηση της Αθήνας κινήθηκε σε τρεις άξονες: κυριαρχία στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής, δικαίωμα άμυνας των ελληνικών νησιών και υπενθύμιση του τουρκικού casus belli.
«Η Ελλάδα δεν ετεροκαθορίζεται»
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Παναγιώτης Γιαννακούλιας, απέρριψε καταρχάς τον ισχυρισμό ότι η Ελλάδα χρησιμοποιείται από τρίτες δυνάμεις για την αποσταθεροποίηση της περιοχής.
«Η Ελλάδα διαμορφώνει την εξωτερική της πολιτική κυρίαρχα και ανεξάρτητα και δεν ετεροκαθορίζεται», ανέφερε, προσθέτοντας ότι οι ισχυρισμοί περί «δήθεν εργαλειοποίησης» της χώρας δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Η θέση που διατύπωσε το ΥΠΕΞ είναι ότι η Ελλάδα εργάζεται για την περιφερειακή και διεθνή σταθερότητα και «δεν αποτελεί απειλή για κανέναν».
Παράλληλα, η Αθήνα ξεκαθάρισε ότι η άμυνα των νησιών αποτελεί μέρος της συνολικής προστασίας της ελληνικής επικράτειας: «Η Ελλάδα διασφαλίζει, όπως κάθε χώρα, την άμυνα και την ασφάλεια του συνόλου της επικράτειάς της», ανέφερε ο εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ.
Αθήνα: Χωρίς νομικό έρεισμα οι τουρκικές αιτιάσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην απάντηση της ελληνικής πλευράς στις τουρκικές αναφορές περί αποστρατιωτικοποίησης.
Το ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι οι επαναλαμβανόμενες τουρκικές αιτιάσεις για τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου «στερούνται νομικού ερείσματος στο Διεθνές Δίκαιο» και σημειώνει ότι έχουν απορριφθεί κατ’ επανάληψη από την ελληνική πλευρά.
Κατά την Αθήνα, το καθεστώς των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου προσδιορίζεται από τις ισχύουσες διεθνείς συνθήκες και η Ελλάδα, ως κυρίαρχο κράτος, έχει δικαίωμα να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να μπορεί να ασκήσει το δικαίωμά της στη νόμιμη άμυνα.
Πρόκειται για άμεση απάντηση στον Φιντάν, ο οποίος είχε υποστηρίξει ότι η Ελλάδα ενεργεί κατά παράβαση των συμβατικών της υποχρεώσεων και ότι η Άγκυρα έχει θέσει το θέμα τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και στο ΝΑΤΟ και στα Ηνωμένα Έθνη.
Στο επίκεντρο το casus belli
Το αιχμηρότερο σημείο της ελληνικής απάντησης αφορά την απειλή πολέμου που έχει συνδεθεί με ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ χαρακτηρίζει «αστήρικτο» και «οξύμωρο» να παρουσιάζεται η αμυντική θωράκιση ελληνικού εδάφους ως απειλή, τη στιγμή που η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ το casus belli έναντι της Ελλάδας σε περίπτωση άσκησης νόμιμου κυριαρχικού δικαιώματος.
Με αυτόν τον τρόπο η Αθήνα επιχειρεί να αντιστρέψει το επιχείρημα περί «απειλής» που χρησιμοποίησε ο Φιντάν: η ελληνική πλευρά παρουσιάζει την παρουσία αμυντικών δυνάμεων στα νησιά ως μέτρο προστασίας της επικράτειας και αντιπαραβάλλει σε αυτήν την επίσημη τουρκική απειλή χρήσης βίας.
Τι είχε πει ο Φιντάν
Οι δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών έγιναν μετά την επίσκεψή του στο Αζερμπαϊτζάν και επανέφεραν μία από τις σταθερές διαφωνίες Αθήνας και Άγκυρας.
«Η στρατιωτικοποίηση των νησιών που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς, για εμάς αποτελεί απειλή», υποστήριξε ο Φιντάν.
Παράλληλα, κάλεσε την Ελλάδα να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που κατά την τουρκική ερμηνεία προκύπτουν από τις συνθήκες και δήλωσε ότι η Αθήνα δεν θα πρέπει να προσθέσει «άλλη μια πρόκληση» στο ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον ασφαλείας της περιοχής.
Ταυτόχρονα, πάντως, ο Φιντάν υποστήριξε ότι η Τουρκία επιθυμεί να διατηρηθεί η «θετική ατμόσφαιρα» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και έκανε λόγο για συνέχιση της προσπάθειας επίλυσης των προβλημάτων.
«Διάλογος, αλλά με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο»
Παρά τον υψηλό τόνο της απάντησης, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έκλεισε την τοποθέτησή του επαναλαμβάνοντας τη θέση υπέρ του διαλόγου.
«Η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στις σχέσεις καλής γειτονίας και στον διάλογο», σημείωσε, θέτοντας όμως ως προϋποθέσεις τον πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και την αποχή από απειλές και αβάσιμες διεκδικήσεις.
Η νέα αντιπαράθεση καταγράφεται έτσι σε δύο παράλληλα επίπεδα: από τη μία πλευρά, η Άγκυρα επαναφέρει το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας στα νησιά και το χαρακτηρίζει θέμα ασφαλείας για την Τουρκία· από την άλλη, η Αθήνα απορρίπτει τη νομική βάση των τουρκικών αιτιάσεων και επικαλείται τόσο το δικαίωμα νόμιμης άμυνας όσο και την ύπαρξη του casus belli ως βασικό στοιχείο του περιβάλλοντος ασφαλείας στο Αιγαίο.