«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά έλεγχο των ισλαμιστικών δικτύων, ενώ η Κομισιόν ενισχύει τη συνεργασία με την Άγκυρα. Η Diyanet, οι αμερικανικές κυρώσεις για χρηματοδότηση της Χαμάς και οι τουρκικές φιλοδοξίες για SAFE και SEPA αποκαλύπτουν τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής».
Η κεντρική διάκριση που αξίζει να διατηρηθεί είναι ότι το άρθρο δεν ταυτίζει τη θρησκευτική δραστηριότητα με την τρομοκρατία, αλλά θέτει ζητήματα κρατικής επιρροής, διαφάνειας και εφαρμογής των νόμων.
Του Σάι Γκαλ, Το Βήμα
Στις 8 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαίτησε έλεγχο της χρηματοδότησης που συνδέεται με την Τουρκία και το Κατάρ. Στις 9 Οκτωβρίου, η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, στάθηκε δίπλα στον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να εγκαινιάσει μια σιδηροδρομική γραμμή που χρηματοδοτείται από 275 εκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις της ΕΕ.
Η ψηφοφορία ήταν 381 υπέρ έναντι 167 κατά. Στοχοποίησε τα δίκτυα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και τον ισλαμιστικό εισοδισμό: την πολιτική επιρροή που καλλιεργείται εντός των καθιερωμένων θεσμών. Η Κος επέκρινε την δημοκρατική οπισθοδρόμηση της Τουρκίας, ενώ παράλληλα επιβεβαίωσε την αυξανόμενη στρατηγική της σημασία. Η Άγκυρα επιδιώκει βαθύτερη πρόσβαση στα οικονομικά και αμυντικά συστήματα της Ευρώπης.
Η επιχορήγηση προηγείται της ψηφοφορίας. Το ίδιο ισχύει και για τα αποδεικτικά στοιχεία. Κανένα κοινό κριτήριο κρατικής λογοδοσίας δεν συνδέει τις απαιτήσεις του Κοινοβουλίου με τη συνεργασία της Επιτροπής με την Άγκυρα.
Το μη δεσμευτικό ψήφισμα συνδέει το Συμβούλιο των Ευρωπαίων Μουσουλμάνων, ένα πανευρωπαϊκό όργανο-ομπρέλα, και το Europe Trust, ένα βρετανικό φιλανθρωπικό ίδρυμα με σημαντικές επενδύσεις σε ακίνητα, με το ευρωπαϊκό δίκτυο της Αδελφότητας Μουσουλμάνων. Απαιτεί τον εντοπισμό των επιχορηγήσεων της ΕΕ στους τελικούς δικαιούχους τους, τον περιορισμό της θεσμικής πρόσβασης, τον έλεγχο της ξένης χρηματοδότησης και την αξιολόγηση των συνδεδεμένων οντοτήτων βάσει των κριτηρίων ένταξης της ΕΕ στον κατάλογο τρομοκρατών. Ο τίτλος του υπόσχεται μια στρατηγική· οι λειτουργικές του διατάξεις δεν απαιτούν καμία.
Η πολιτική επιρροή δεν συνιστά απαραίτητα τρομοκρατία. Η ξένη χρηματοδότηση από μόνη της δεν συνιστά παρέμβαση. Το νομικό καθεστώς δεν θεμελιώνει αυτονομία. Οι ενώσεις, τα φιλανθρωπικά ιδρύματα και τα θρησκευτικά ιδρύματα μπορούν να είναι νόμιμα και να διοικούνται από το εξωτερικό, ακόμη και όταν ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν ολόκληρες κοινότητες. Το κριτήριο είναι ποιος τα διευθύνει, ποιος τα χρηματοδοτεί και ποιος ωφελείται.
Μετά την ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι στην Αίγυπτο το 2013, η Τουρκία φιλοξένησε εξόριστους της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Μια μελέτη του 2025 από το Κέντρο Τεκμηρίωσης Πολιτικού Ισλάμ της Αυστρίας κατέγραψε ιδεολογικούς, προσωπικούς και οργανωτικούς δεσμούς μεταξύ του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν, του Millî Görüş, ενός τουρκικού ισλαμιστικού κινήματος, και των δικτύων της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Ευρώπη.
Η μελέτη κατέγραψε επίσης πρόσωπα που συνδέονται με την Αδελφότητα και συμμετείχαν στη Συνάντηση Ευρωπαίων Μουσουλμάνων του 2019, η οποία διοργανώθηκε στη Γερμανία από την Τουρκική Ισλαμική Ένωση Θρησκευτικών Υποθέσεων (DITIB), μια θρησκευτική οργάνωση-ομπρέλα που είναι εγγεγραμμένη στη Γερμανία και συνδέεται θεσμικά με την Diyanet, την κρατική θρησκευτική αρχή της Τουρκίας. Η Diyanet και η Αδελφότητα παραμένουν θεσμικά διακριτές.
Μέσω οργανισμών όπως η DITIB, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν 900 κοινότητες στη Γερμανία, η Diyanet διορίζει και επιβλέπει ιμάμηδες στο εξωτερικό. Το τουρκικό κράτος πληρώνει πολλούς από αυτούς. Οι διορισμοί, τα καθήκοντα αναφοράς, οι οδηγίες και η οικονομική εξάρτηση δημιουργούν μια αλυσίδα εξουσίας που εκτείνεται στην Άγκυρα.
Το 2017, ιμάμηδες που συνδέονται με την DITIB διαβίβασαν πληροφορίες σχετικά με οπαδούς του Φετουλάχ Γκιουλέν, τον οποίο η Άγκυρα κατηγόρησε για το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, αφού έλαβαν οδηγίες από την Diyanet. Η DITIB παραδέχτηκε τις διαβιβάσεις, αλλά αρνήθηκε την θεσμική ευθύνη για κατασκοπεία. Γερμανοί εισαγγελείς έκλεισαν τις έρευνες τον Δεκέμβριο του 2017 χωρίς να απαγγελθούν κατηγορίες.
Στις 7 Ιουνίου 2022, το Κοινοβούλιο προειδοποίησε ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί την Προεδρία για τους Τούρκους του Εξωτερικού και τις Συναφείς Κοινότητες και την DITIB για να επηρεάσει τη διασπορά της, διακινδυνεύοντας να παρέμβει στις δημοκρατικές διαδικασίες των κρατών μελών.
Ένα κράτος δεν παύει να ασκεί κρατική εξουσία επειδή την ασκεί μέσω της θρησκείας.
Η ευρωπαϊκή συνταγματική προστασία επεκτείνεται στους πιστούς, τις κοινότητες και τα θρησκευτικά ιδρύματα. Δεν παρέχει ούτε πολιτική εξουσία επί των Ευρωπαίων πολιτών σε ξένες κυβερνήσεις ούτε ασυλία από τους νόμους κατά της κατασκοπείας, των παράνομων παρεμβάσεων και της παράνομης χρηματοδότησης.
Ένα από τα πέντε σχέδια προτάσεων κατονόμαζε την Diyanet, ενώ το ψήφισμα που εγκρίθηκε δεν το έκανε. Οι διατάξεις του αφορούν τη χρηματοδότηση που συνδέεται με την Τουρκία και την πρόσβαση σε ιδρύματα, όχι την ιεραρχία των κληρικών στην Άγκυρα.
Το Μητρώο Διαφάνειας της ΕΕ γενικά εξαιρεί τις θρησκευτικές ενώσεις, αν και όχι τα γραφεία που έχουν συσταθεί για την εκπροσώπησή τους ενώπιον των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Η προτεινόμενη οδηγία της Ένωσης σχετικά με την εκπροσώπηση ξένων συμφερόντων καλύπτει δραστηριότητες που αποσκοπούν στην επιρροή δημόσιων αποφάσεων εκ μέρους τρίτων χωρών. Καμία από τις δύο δεν αντιμετωπίζει την εξουσία της ξένης κυβέρνησης επί του κλήρου, από μόνη της, ως καλυπτόμενη εκπροσώπηση συμφερόντων. Ο έλεγχος αυτής της εξουσίας παραμένει σε μεγάλο βαθμό στην αρμοδιότητα των επιμέρους κρατών μελών.
Η συγχώνευση του ελέγχου των ισλαμιστικών δικτύων με την εχθρότητα προς τους Μουσουλμάνους προστατεύει τα πολιτικά κινήματα και τον ξένο θρησκευτικό έλεγχο από την λογοδοσία. Η αντιμετώπιση της λατρείας, της καταγωγής ή της ταυτότητας των Μουσουλμάνων ως απόδειξη απιστίας ενισχύει τον ισλαμιστικό ισχυρισμό ότι οι Μουσουλμάνοι δεν μπορούν να ανήκουν στην Ευρώπη και επιτρέπει στον Ερντογάν να ισχυρίζεται ότι τους προστατεύει. Ο ένας μπερδεύει την ελευθερία με την ασυλία. Ο άλλος μπερδεύει την ταυτότητα με την ενοχή.
Οι μουσουλμάνοι πολίτες της Ευρώπης δεν αποτελούν το πολιτικό εκλογικό σώμα της Άγκυρας.
Η αυστριακή μελέτη προσδιόρισε τη Χαμάς ως τον τελευταίο σημαντικό εταίρο του ΑΚΡ εντός του στρατοπέδου της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Στις 12 Μαρτίου 2026, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ προσδιόρισε την Hayat Yolu, με έδρα την Τουρκία, ως επιχειρησιακό αρχηγείο, τραπεζικό και χρηματοοικονομικό κόμβο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και της επέβαλε κυρώσεις για υλική υποστήριξη της στρατιωτικής πτέρυγας της Χαμάς. Στις 23 Ιουλίου, το Υπουργείο Οικονομικών όρισε τον Μαχμούντ αλ-Αμπιάρι, ανώτερο αξιωματούχο της Αιγύπτιας Αδελφότητας με έδρα τη Βρετανία, για την υποστήριξη της συγκέντρωσης κεφαλαίων για την Hayat Yolu και μια άλλη οργάνωση που είχε προηγουμένως τιμωρηθεί στην Τουρκία.
Σε αντίθεση με την άμεση εξουσία της επί του κλήρου στο εξωτερικό, η ευθύνη της Άγκυρας για τους χρηματοδότες που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία έγκειται στην επιβολή του νόμου. Το οικονομικό ίχνος χρονολογείται πριν από τις 7 Οκτωβρίου 2023. Το 2019, η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις στην Redin Exchange με έδρα την Τουρκία για μια μεταφορά 10 εκατομμυρίων δολαρίων προς τη στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς. Το 2022, αποκάλυψε ένα μυστικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο της Χαμάς που ξεπερνούσε τα 500 εκατομμύρια δολάρια, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία.
Η Τουρκία ήταν επίσης ένας κύριος διάδρομος διέλευσης για τους Ευρωπαίους τζιχαντιστές που ταξίδευαν από και προς τη Συρία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, συμπεριλαμβανομένων των νεοσύλλεκτων του ISIS. Στις 5 Ιανουαρίου 2023, η Ουάσινγκτον και η Άγκυρα στόχευσαν από κοινού ένα δίκτυο χρηματοδότησης του ISIS. Οι αμερικανικές αρχές επέβαλαν κυρώσεις· οι τουρκικές αρχές πάγωσαν περιουσιακά στοιχεία.
Τον Ιούνιο του 2024, η Ομάδα Χρηματοοικονομικής Δράσης (Financial Action Task Force), η παγκόσμια αρχή κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, αφαίρεσε την Τουρκία από τη γκρίζα λίστα της, αφού αναγνώρισε αυστηρότερες οικονομικές έρευνες, εποπτεία και επιβολή του νόμου.
Οι χαρακτηρισμοί ως τρομοκρατικοί διαμορφώνουν την επιβολή του νόμου, τις οικονομικές έρευνες και τη συνεργασία στις υπηρεσίες πληροφοριών. Παρ’ όλα αυτά, ο Ερντογάν νομιμοποιεί τη Χαμάς ως αντίσταση, παρά τον χαρακτηρισμό της ως τρομοκρατικής οργάνωσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η άρνηση της Άγκυρας να αναγνωρίσει τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση είναι πολιτική επιλογή και όχι περιορισμός στην επιβολή του νόμου.
Η απειλή της Χαμάς στην Ευρώπη επεκτάθηκε πέρα από τη χρηματοδότηση. Τον Δεκέμβριο του 2023, η γερμανική και η ολλανδική αστυνομία συνέλαβαν ύποπτους για τη συμμετοχή της Χαμάς στο Βερολίνο και το Ρότερνταμ, κατηγορούμενους για προετοιμασία επιθέσεων εναντίον εβραϊκών ιδρυμάτων. Οι ερευνητές αποκάλυψαν επίσης μια κρυψώνα όπλων που συνδέεται με τη Χαμάς στη Βιέννη. Τον Νοέμβριο του 2025, η Μοσάντ αποκάλυψε ευρωπαϊκές έρευνες για ύποπτη εμπλοκή…
Μέλη της Χαμάς με έδρα την Τουρκία σχεδιάζουν επιθέσεις.
Από τις 7 Οκτωβρίου 2023, η Μοσάντ, η Σιν Μπετ και οι ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν εντείνει τη συλλογή πληροφοριών για την Τουρκία και τη Χαμάς, ξεχωριστά και όπου διασταυρώνονται τα δίκτυά τους. Οι ισραηλινές πληροφορίες σχετικά με τη διοίκηση, τη χρηματοδότηση, τους μεσάζοντες και τους επιχειρησιακούς δεσμούς της Χαμάς στο εξωτερικό έχουν συμβάλει σε έρευνες που αφορούν την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος (BfV) της Γερμανίας και τη Διεύθυνση Κρατικής Ασφάλειας και Πληροφοριών (DSN) της Αυστρίας. Η Υπηρεσία Ασφάλειας και Πληροφοριών (PET) της Δανίας έχει διερευνήσει ξεχωριστά διασυνοριακές απειλές. Μια συμφωνία του 2018 προβλέπει στρατηγική ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ισραηλινών αρχών επιβολής του νόμου και της Europol.
Η Ευρώπη έχει το ιστορικό της θεσμικής επιρροής της Άγκυρας, των οικονομικών στοιχείων της Ουάσιγκτον και των επιχειρησιακών πληροφοριών του Ισραήλ.
Το ΝΑΤΟ δεσμεύει την Άγκυρα με τη συλλογική άμυνα, όχι με τον χαρακτηρισμό της Χαμάς από τους συμμάχους της ή τις αντιτρομοκρατικές τους πολιτικές.
Η Ευρώπη έχει ήδη νόμους κατά της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, εξουσίες δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων, ειδικές κυρώσεις κατά της Χαμάς και κανόνες κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Οι αμερικανικές ονομασίες δεν ενεργοποιούν αυτόματα τις ευρωπαϊκές κυρώσεις. Οι ευρωπαϊκές αρχές μπορούν να αξιολογήσουν τα αποδεικτικά στοιχεία και να επιβάλουν κυρώσεις όπου το επιτρέπει η νομοθεσία της ΕΕ.
Η Τουρκία επιδιώκει πρόσβαση στο SAFE, το πλαίσιο χρηματοδότησης και προμηθειών της ΕΕ για την άμυνα, και ένταξη στον SEPA, τον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ για τυποποιημένες μεταφορές σε ευρώ. Το SAFE θέτει όρους για τη συμμετοχή τρίτων χωρών σε ισχύουσες συμφωνίες και διασφαλίσεις σχετικά με τον ξένο έλεγχο, τις ευαίσθητες πληροφορίες και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο SEPA εφαρμόζει ξεχωριστά κριτήρια συστήματος πληρωμών και συμμόρφωσης. Κανένα από τα δύο δεν προσφέρει αυτόματη ένταξη.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να απαιτεί διαφάνεια από τους αιτούντες επιχορηγήσεις, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει την εξουσία της Άγκυρας επί των θρησκευτικών ιδρυμάτων στο εξωτερικό και την αντίδρασή της στους χρηματοδότες της Χαμάς στο εσωτερικό ως άσχετες με τη στρατηγική συνεργασία.
Η Ευρώπη γνωρίζει. Επιλέγει να μην συνδέει αυτά που γνωρίζει με αυτά που κάνει.