Σοβαρό ζήτημα προκαλεί ο χάρτης που επέλεξε η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση για το οπτικό υλικό της περιοδείας του ναυάρχου Μπραντ Κούπερ – Η Κυπριακή Δημοκρατία εμφανίζεται με γραμμή διαχωρισμού στο εσωτερικό του νησιού, σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη συγκυρία για το Κυπριακό

Ένα τουλάχιστον προβληματικό οπτικό μήνυμα εκπέμπει η Κεντρική Διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία, στο πλαίσιο ανάρτησης για τη δεκαήμερη περιοδεία του διοικητή της στη Μέση Ανατολή, χρησιμοποίησε χάρτη στον οποίο η Κύπρος εμφανίζεται διαιρεμένη.

Η επιλογή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή δεν προέρχεται από κάποιο ιδιωτικό μέσο ενημέρωσης ή έναν εμπορικό πάροχο χαρτών, αλλά από έναν επίσημο στρατιωτικό οργανισμό των Ηνωμένων Πολιτειών, σε μια περίοδο κατά την οποία το Κυπριακό παραμένει ανοικτό διεθνές ζήτημα και η Άγκυρα επιμένει στην πολιτική της λύσης «δύο κρατών».

Η CENTCOM δημοσίευσε στις 15 Αυγούστου ανακοίνωση με τίτλο «CENTCOM Commander Completes 10-Day Trip to the Middle East», συνοδευόμενη από σχετικό οπτικοακουστικό υλικό για την περιοδεία του διοικητή της, ναυάρχου Brad Cooper.

Η Κύπρος με γραμμή διαχωρισμού

Το σημείο που προκαλεί εύλογα ερωτήματα είναι ο τρόπος απεικόνισης της Κυπριακής Δημοκρατίας στον χάρτη.

Στο εσωτερικό της Κύπρου εμφανίζεται γραμμή που διαχωρίζει το κατεχόμενο βόρειο τμήμα από τις ελεύθερες περιοχές.

Η πραγματικότητα στο έδαφος είναι ασφαλώς ότι από την τουρκική εισβολή του 1974 η Κύπρος παραμένει de facto διαιρεμένη και μεταξύ των δύο πλευρών παρεμβάλλεται η νεκρή ζώνη των Ηνωμένων Εθνών.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από την ύπαρξη διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων.

Η λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου» δεν αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος – αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία. Επομένως, κάθε χαρτογραφική απεικόνιση που μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση διακρατικού συνόρου εντός της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι πολιτικά εξαιρετικά ευαίσθητη.

Και όταν προέρχεται από επίσημο φορέα των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, η σημασία της πολλαπλασιάζεται.

Άλλο η Πράσινη Γραμμή, άλλο διεθνές σύνορο

Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διάκριση.

Η παρουσία γραμμής πάνω σε έναν χάρτη δεν αρκεί από μόνη της για να αποδειχθεί ότι η CENTCOM αναγνωρίζει το ψευδοκράτος ή ότι υπήρξε αλλαγή της επίσημης αμερικανικής πολιτικής.

Μπορεί να πρόκειται για χαρτογραφική απεικόνιση της de facto γραμμής κατάπαυσης του πυρός και όχι για πολιτικό σύνορο.

Ωστόσο, ακριβώς επειδή πρόκειται για την Κύπρο, η επιλογή του συμβολισμού δεν είναι αδιάφορη.

Η Ουάσινγκτον δεν αναγνωρίζει το ψευδοκράτος και επομένως η αμερικανική στρατιωτική διοίκηση οφείλει να χρησιμοποιεί χαρτογραφικό υλικό που δεν αφήνει περιθώρια πολιτικής παρερμηνείας ως προς την κυριαρχία και τη διεθνή υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Εφόσον η γραμμή στο συγκεκριμένο γραφικό παρουσιάζεται με τον ίδιο ή παρόμοιο τρόπο με διεθνή σύνορα, τότε δημιουργείται ακόμη σοβαρότερο πρόβλημα και απαιτείται διευκρίνιση.

Η περιοδεία Κούπερ σε έξι χώρες

Η επίμαχη ανάρτηση αφορούσε την ολοκλήρωση δεκαήμερης περιοδείας του επικεφαλής της CENTCOM στη Μέση Ανατολή.

Ο ναύαρχος Κούπερ επισκέφθηκε Μπαχρέιν, Ιράκ, Ισραήλ, Ιορδανία, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πραγματοποιώντας συναντήσεις με ανώτατους πολιτικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους. Σύμφωνα με τη CENTCOM, περισσότεροι από 50.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί επιχειρούν σήμερα στην ευρύτερη περιοχή.

Κατά τη διάρκεια της περιοδείας ο Κούπερ προήδρευσε επίσης της αλλαγής διοίκησης της Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve, ενώ επισκέφθηκε για δεύτερη φορά μέσα στο έτος το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln (CVN-72) στην Αραβική Θάλασσα.

Το αμερικανικό αεροπλανοφόρο βρίσκεται στην περιοχή από τον Ιανουάριο και, σύμφωνα με την ίδια τη CENTCOM, η ομάδα κρούσης του έχει πραγματοποιήσει χιλιάδες πολεμικές εξόδους στο πλαίσιο της Operation Epic Fury, των αποστολών περιφερειακής ασφάλειας και του συνεχιζόμενου αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού κατά του Ιράν.

Η συγκυρία κάνει το ζήτημα σοβαρότερο

Το χαρτογραφικό ζήτημα δεν εμφανίζεται σε πολιτικό κενό.

Η Τουρκία έχει μετατοπίσει τα τελευταία χρόνια την επίσημη θέση της στο Κυπριακό προς την απαίτηση αναγνώρισης της λεγόμενης «κυριαρχικής ισότητας» και τελικά μιας πραγματικότητας δύο κρατών.

Για την ελληνική και κυπριακή πλευρά, επομένως, η μάχη γύρω από τη διεθνή αναπαράσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν είναι δευτερεύουσα.

Χάρτες, ονομασίες, σύμβολα και επίσημες αναφορές έχουν ιδιαίτερη σημασία, διότι μπορούν σταδιακά να δημιουργούν λανθασμένες εντυπώσεις για το καθεστώς των κατεχομένων.

Δεν μπορεί ασφαλώς να συναχθεί από έναν χάρτη ότι η αμερικανική κυβέρνηση άλλαξε πολιτική στο Κυπριακό. Μπορεί όμως απολύτως να τεθεί το ερώτημα γιατί ένας επίσημος αμερικανικός στρατιωτικός φορέας επέλεξε μια απεικόνιση που επιδέχεται τέτοια ερμηνεία.

Ζήτημα για Λευκωσία και Αθήνα

Η υπόθεση χρήζει τουλάχιστον επίσημης διευκρίνισης.

Η CENTCOM θα πρέπει να ξεκαθαρίσει τι ακριβώς συμβολίζει η γραμμή που χρησιμοποίησε πάνω στην Κύπρο, ποια ήταν η πηγή του χάρτη και εάν πρόκειται απλώς για απεικόνιση της γραμμής κατάπαυσης του πυρός.

Αντίστοιχα, για τη Λευκωσία –και σε δεύτερο επίπεδο για την Αθήνα– υπάρχει λόγος να ζητηθεί η διόρθωση οποιουδήποτε επίσημου αμερικανικού γραφικού δημιουργεί την εντύπωση ότι στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας υπάρχει διεθνώς αναγνωρισμένο σύνορο.

Διότι στο Κυπριακό οι συμβολισμοί έχουν σημασία.

Η Κύπρος είναι ένα κράτος υπό συνεχιζόμενη κατοχή και de facto διαίρεση. Δεν είναι δύο διεθνώς αναγνωρισμένα κράτη.

Και αυτή η διαφορά οφείλει να αποτυπώνεται χωρίς αμφισημίες και στους επίσημους χάρτες μιας συμμαχικής χώρας όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Haber Global για τον χάρτη της CENTCOM: «Η Κύπρος εμφανίζεται χωρισμένη στα δύο – Δεν είναι τυχαίος χάρτης, αφορά αμερικανικό στρατιωτικό σχεδιασμό»

Ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσε στην Τουρκία ο χάρτης που δημοσιοποίησε η αμερικανική CENTCOM και στον οποίο η Κύπρος εμφανίζεται διαιρεμένη. Στο Haber Global Τούρκοι σχολιαστές στάθηκαν αμέσως στην απεικόνιση του νησιού, με ορισμένους να τη θεωρούν ένδειξη αμερικανικού επιχειρησιακού σχεδιασμού που αντιμετωπίζει διαφορετικά το βόρειο και το νότιο τμήμα της Κύπρου. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως αμερικανική αναγνώριση του ψευδοκράτους, καθώς οι ΗΠΑ εξακολουθούν να μην το αναγνωρίζουν.

Ο χάρτης της U.S. Central Command (CENTCOM), που προκάλεσε αντιδράσεις για τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζει την Κύπρο, δεν πέρασε απαρατήρητος από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης.

Στην εκπομπή του Haber Global, μάλιστα, η συζήτηση στράφηκε σχεδόν αμέσως στο νησί, με έναν από τους συμμετέχοντες να αποκαλύπτει ότι όταν είδε για πρώτη φορά τον χάρτη δεν κοίταξε ούτε το Ισραήλ ούτε τα υπόλοιπα σημεία ενδιαφέροντος.

«Μόλις είδα τον χάρτη, κοίταξα την Κύπρο», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας:

«Έχουν χωρίσει την Κύπρο στα δύο στον χάρτη».

Η πρώτη αντίδραση στο τουρκικό πάνελ ήταν ενθουσιώδης, με την εικόνα να ερμηνεύεται αρχικά περίπου ως αποδοχή της υφιστάμενης de facto διαίρεσης του νησιού από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στη συνέχεια, όμως, η συζήτηση έγινε πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

«Δεν το έκαναν από σεβασμό προς εμάς»

Ένας από τους αναλυτές έσπευσε να προσγειώσει τις αρχικές εκτιμήσεις, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη απεικόνιση δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την αποσχιστική οντότητα στα κατεχόμενα.

«Δεν το έκαναν από σεβασμό προς εμάς», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Κατά την ερμηνεία που παρουσίασε, ο χάρτης πρέπει να εξεταστεί πρωτίστως ως χάρτης αμερικανικού στρατιωτικού σχεδιασμού.

Και σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο όσων ειπώθηκαν στο Haber Global.

Ο Τούρκος σχολιαστής υποστήριξε ότι η αμερικανική λογική πίσω από τη διαίρεση της Κύπρου στον χάρτη μπορεί να συνοψιστεί ως εξής:

«Δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το βόρειο τμήμα της Κύπρου, χρησιμοποιούμε το νότιο».

Δηλαδή, κατά τη συγκεκριμένη ανάγνωση, η CENTCOM δεν εμφανίζει δύο τμήματα επειδή αναγνωρίζει δύο κράτη, αλλά επειδή διαφοροποιεί επιχειρησιακά τις περιοχές στις οποίες οι ΗΠΑ μπορούν να αναπτύξουν στρατιωτική παρουσία και υποδομές.

«Δεν είναι ένας απλός χάρτης»

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρατήρηση που ακολούθησε:

«Εδώ υπάρχει κάτι σαν χάρτης σχεδιασμού στρατιωτικής επιχείρησης. Δεν είναι ένας απλός χάρτης».

Σύμφωνα με την ανάλυση του τουρκικού τηλεοπτικού δικτύου, η απεικόνιση πρέπει να εξεταστεί μαζί με τις υπόλοιπες χώρες και στρατιωτικές υποδομές που παρουσιάζονται.

Στον χάρτη εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, το Ιράκ, η Ιορδανία, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δηλαδή χώρες στις οποίες οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, δυνάμεις ή αναπτύσσουν ευρύτερο επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Στο ίδιο πλαίσιο, κατά τους Τούρκους αναλυτές, πρέπει να εξεταστεί και η νότια Κύπρος.

Στο επίκεντρο η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο

Στο Haber Global έγινε ειδική αναφορά στην Αεροπορική Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, με τον σχολιαστή να υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πραγματοποιήσει επενδύσεις περίπου 150 εκατ. δολαρίων και εξετάζουν περαιτέρω επέκταση της χρήσης υποδομών.

Ακριβώς αυτό, σύμφωνα με την τουρκική ερμηνεία, εξηγεί γιατί το νότιο τμήμα του νησιού αντιμετωπίζεται διαφορετικά στον συγκεκριμένο χάρτη.

Ο σχολιαστής συνέδεσε ευθέως την εικόνα με τις αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις:

«Στον νότο της Κύπρου υπάρχει η βάση Παπανδρέου. Έκαναν εκεί επένδυση 150 εκατομμυρίων δολαρίων. Συζητούν επίσης εάν μπορούν να την επεκτείνουν στο μέλλον».

Κατά συνέπεια, η θέση που διατυπώθηκε είναι ότι η γραμμή πάνω στην Κύπρο αποτυπώνει την επιχειρησιακή πραγματικότητα που αντιλαμβάνεται η Ουάσινγκτον και όχι διπλωματική αναγνώριση του κατοχικού καθεστώτος.

Το Ισραήλ ως «σύμμαχος» στον ίδιο σχεδιασμό

Στο Haber Global σχολιάστηκε επίσης ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται το Ισραήλ.

Ένας από τους συμμετέχοντες παρατήρησε τον χρωματικό κώδικα του χάρτη και εκτίμησε ότι οι περιοχές που εμφανίζονται με συγκεκριμένη χρωματική σήμανση αντιμετωπίζονται ως σύμμαχοι ή τμήματα της αμερικανικής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής.

Η χαρακτηριστική φράση ήταν:

«Είναι μια αξιολόγηση του ποιοι είναι οι σύμμαχοί μας και με ποιον τρόπο διαμορφώνεται η ισχύς πυρός μας».

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έχει ενδιαφέρον επειδή μεταφέρει ολόκληρη τη συζήτηση από το επίπεδο της απλής χαρτογραφίας στο επίπεδο της αμερικανικής στρατηγικής διάταξης στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

«Οι Αμερικανοί δεν αναγνωρίζουν την ΤΔΒΚ»

Παρά τις αρχικές πανηγυρικές αντιδράσεις, στο ίδιο το τουρκικό πάνελ διατυπώθηκε τελικά η κρίσιμη επιφύλαξη.

Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναγνωρίζουν το ψευδοκράτος.

Ένας σχολιαστής προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να γίνεται «ανάγνωση προθέσεων» από έναν χάρτη, ακριβώς επειδή η επίσημη αμερικανική πολιτική δεν έχει αλλάξει.

«Οι άνθρωποι δεν το αναγνωρίζουν», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Τουρκία προσπαθεί να εξασφαλίσει διεθνή αναγνώριση της αποσχιστικής οντότητας, χωρίς όμως να έχει επιτύχει τον στόχο της.

Αυτή η παραδοχή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ουσιαστικά ακυρώνει την αρχική ενθουσιώδη ερμηνεία ότι ο χάρτης αποτελεί αμερικανική αποδοχή δύο κρατών στην Κύπρο.

Παράπονα ακόμη και για τον τουρκικό κόσμο

Η συζήτηση επεκτάθηκε μάλιστα στην αποτυχία της Άγκυρας να επιτύχει αναγνώριση του ψευδοκράτους ακόμη και από χώρες του τουρκικού κόσμου.

Στο πάνελ ακούστηκε χαρακτηριστικά:

«Δεν υπάρχει αποτέλεσμα ούτε στον τουρκικό κόσμο. Πρώτα πρέπει να το αναγνωρίσουν οι δικοί μας».

Έγινε μάλιστα αναφορά στο Αζερμπαϊτζάν ως χώρα που, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, διατηρεί διαφορετικότερη στάση από άλλα τουρκόφωνα κράτη, ενώ σχολιάστηκαν επικριτικά οι σχέσεις ορισμένων κρατών της Κεντρικής Ασίας με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Τι πραγματικά είδαν οι Τούρκοι στον χάρτη

Το ενδιαφέρον από τη συζήτηση του Haber Global βρίσκεται τελικά στην αντίφαση των δύο ερμηνειών.

Η πρώτη, περισσότερο πολιτική και συναισθηματική, ήταν:

«Οι Αμερικανοί χώρισαν την Κύπρο στα δύο – άρα αποδέχονται πλέον την πραγματικότητα δύο κρατών».

Η δεύτερη όμως –και σαφώς πιο συγκρατημένη– ήταν πολύ διαφορετική:

Η CENTCOM δεν αναγνωρίζει δύο κυπριακά κράτη, αλλά ενδέχεται να αποτυπώνει στον στρατιωτικό της σχεδιασμό δύο διαφορετικές επιχειρησιακές πραγματικότητες: ένα κατεχόμενο βόρειο τμήμα στο οποίο δεν διαθέτει πρόσβαση και την Κυπριακή Δημοκρατία στον νότο, με την οποία οι αμερικανικές στρατιωτικές σχέσεις ενισχύονται.

Αυτό εξηγεί και τη χαρακτηριστική φράση που ακούστηκε στην τουρκική τηλεόραση:

«Δεν είναι από σεβασμό προς εμάς. Είναι επειδή κάνουν σχεδιασμό για τον νότο».

Και αυτή ίσως είναι η σημαντικότερη παραδοχή ολόκληρης της συζήτησης.

Διότι ακόμη και μέσα στο Haber Global αναγνωρίστηκε ότι ο χάρτης της CENTCOM δεν αποτελεί απόδειξη αμερικανικής αναγνώρισης του ψευδοκράτους. Αντιθέτως, σύμφωνα με την ερμηνεία που παρουσίασαν οι ίδιοι οι Τούρκοι σχολιαστές, μπορεί να αποτυπώνει την αυξανόμενη στρατιωτική σημασία που αποκτά η Κυπριακή Δημοκρατία για τον αμερικανικό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.