Τα τελευταία χρόνια, τα μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) έχουν μεταβάλει τον τρόπο λειτουργίας της στρατιωτικής αεράμυνας περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κατηγορία εναέριου στόχου. Μία από τις απαντήσεις σε αυτή την απειλή ήταν η δημιουργία Κινητών Ομάδων Πυρός Αεράμυνας (Mobile Air Defense Fire Groups). Οι μονάδες αυτές προσδίδουν μεγαλύτερη ευελιξία στην αεράμυνα και επιτρέπουν αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση ελαφρών εναέριων στόχων. Η μαχητική τους αποτελεσματικότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον εξοπλισμό και τον οπλισμό που διαθέτουν.
Οι σύγχρονες απειλές
Στις εμπόλεμες ζώνες, ο αντίπαλος χρησιμοποιεί εκτεταμένα μικρά UAV. Τα ελαφρά τετρακόπτερα αξιοποιούνται για αναγνώριση, ως φορείς βομβών ή ως αναλώσιμα drones καμικάζι. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, αποτελούν απειλή τόσο για τις στρατιωτικές δυνάμεις όσο και για αμάχους και κρίσιμες εγκαταστάσεις.
Για τα παραδοσιακά συστήματα αεράμυνας, ένα μικρό UAV αποτελεί δύσκολο στόχο. Συχνά είναι δύσκολο να εντοπιστεί από τα ραντάρ, ενώ η χρήση αντιαεροπορικού πυροβολικού ή κατευθυνόμενων πυραύλων δεν είναι πάντοτε πρακτική, είτε λόγω τεχνικών χαρακτηριστικών είτε λόγω κόστους. Για τον λόγο αυτό, τα τελευταία χρόνια αναζητήθηκαν εναλλακτικές λύσεις με βέλτιστη ισορροπία επιδόσεων και οικονομίας.
Παράλληλα, η ουκρανική πλευρά, σε συνεργασία με ξένους εταίρους, ανέπτυξε την παραγωγή βαρέων επιθετικών UAV και προχώρησε σε μαζικές επιδρομές βαθιά εντός της ρωσικής επικράτειας. Αν και η αντιμετώπιση τέτοιων UAV είναι θεωρητικά εφικτή για την αεράμυνα, η δυσκολία βρίσκεται στην κλίμακα και στον συντονισμό των επιθέσεων. Οι μαζικές επιδρομές δεσμεύουν τα παραδοσιακά μέσα αεράμυνας, με αποτέλεσμα οι κινητές ομάδες πυρός να αναλαμβάνουν σημαντικό μέρος της άμυνας σε μικρές αποστάσεις.
Οι Ουκρανοί λαμβάνουν επίσης υπόψη του τις δυνατότητες της ρωσικής αεράμυνας. Κατά τον σχεδιασμό αεροπορικών επιθέσεων επιδιώκεται ο εντοπισμός θέσεων ραντάρ και αντιαεροπορικών μονάδων, λαμβάνοντας υπόψη και τα χαρακτηριστικά του εδάφους. Με βάση αυτά τα δεδομένα, χαράσσονται ασφαλέστερες διαδρομές ώστε τα UAV να φθάνουν στους στόχους τους με ελάχιστες απώλειες.
Η φιλοσοφία της κινητικότητας
Η απάντηση στις μαζικές επιθέσεις ελαφρών drones ήταν η δημιουργία των κινητών ομάδων πυρός αεράμυνας. Η κύρια αποστολή τους είναι η αντιμετώπιση μικρών και πολυάριθμων UAV. Η εμπλοκή μεγαλύτερων εναέριων στόχων είναι δυνατή, αλλά δεν αποτελεί πρωταρχικό τους ρόλο.
Οι πρώτες ρωσικές μονάδες αυτού του τύπου εμφανίστηκαν το 2023, ενώ ορισμένες συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος BARS (Combat Army Reserve of the Country). Παρόμοια προσέγγιση ακολουθήθηκε και από την ουκρανική πλευρά ήδη από το 2022, σύμφωνα με ανοικτές πηγές. Σήμερα, οι κινητές ομάδες πυρός έχουν αποκτήσει ευρεία διάδοση στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις και κατέχουν σημαντική θέση στη συνολική αμυντική διάταξη.
Οι ομάδες αυτές λειτουργούν σε διάφορους φορείς ασφαλείας, κυρίως στον Στρατό Ξηράς, όπου ενισχύουν την οργανική αεράμυνα των σχηματισμών, αλλά και σε άλλους κλάδους των ενόπλων δυνάμεων και στη Ρωσική Εθνοφρουρά. Ένα μεγάλο μέρος τους επιχειρεί στη ζώνη των πολεμικών επιχειρήσεων, ενώ άλλες αναπτύσσονται στα μετόπισθεν για την προστασία πόλεων, στρατιωτικών εγκαταστάσεων, βιομηχανικών μονάδων και κρίσιμων υποδομών.
Η βασική ιδέα είναι απλή: πρόκειται για μικρές μονάδες που διαθέτουν δικά τους οχήματα, μέσα επικοινωνίας, αισθητήρες και οπλισμό. Μπορούν να παραμένουν σε επιφυλακή σε προκαθορισμένες θέσεις ή να μετακινούνται ταχύτατα σε περιοχές όπου απαιτείται ενίσχυση της αεράμυνας.
Το κύριο πλεονέκτημά τους έναντι άλλων στοιχείων αεράμυνας είναι η υψηλή κινητικότητα και η ταχύτητα αντίδρασης. Έχουν τη δυνατότητα να αλλάζουν γρήγορα θέση, να καλύπτουν κενά στην αμυντική διάταξη και να παρεμβαίνουν σε νέες διαδρομές διείσδυσης UAV.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα από το πεδίο της μάχης, οι κινητές ομάδες πυρός έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικό μέσο αντιμετώπισης UAV, ιδιαίτερα όταν είναι ενταγμένες στο συνολικό δίκτυο διοίκησης και ελέγχου της αεράμυνας.
Εξοπλισμός και οπλισμός
Οι κινητές ομάδες πυρός πρέπει να διαθέτουν υψηλή κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητας κίνησης εκτός δρόμου, καθώς και τη δυνατότητα αυτόνομης ανίχνευσης και προσβολής στόχων. Για τον σκοπό αυτό εξοπλίζονται με διάφορα μέσα, από οχήματα έως εξειδικευμένα ηλεκτρονικά συστήματα.
Καθώς οι μονάδες αυτές δημιουργήθηκαν υπό την πίεση των επιχειρησιακών αναγκών, δεν υπάρχει απόλυτη τυποποίηση στον εξοπλισμό τους. Κάθε ομάδα μπορεί να διαθέτει διαφορετικά μέσα, χωρίς αυτό να επηρεάζει ουσιαστικά την αποστολή της.
Η κινητικότητα εξασφαλίζεται κυρίως από ημιφορτηγά (pick-up), οχήματα τύπου buggy και ελαφρά φορτηγά ρωσικής παραγωγής. Χρησιμοποιούνται επίσης τροποποιημένα οχήματα UAZ-452/3741 («Bukhanka»). Στο πίσω μέρος των οχημάτων εγκαθίστανται τα οπλικά συστήματα, αποθηκεύονται πυρομαχικά και τοποθετείται ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός.
Ορισμένες ομάδες διαθέτουν δικά τους μέσα επιτήρησης του εναέριου χώρου, όπως μικρά ραντάρ και σταθμούς ηλεκτρονικής αναγνώρισης. Επιπλέον, χρησιμοποιούν ασυρμάτους για την ανταλλαγή δεδομένων με γειτονικές μονάδες και τα κέντρα διοίκησης. Η επικοινωνία και ο συντονισμός αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματικότητά τους.
Τα μέσα εμπλοκής
Οι κινητές ομάδες πυρός χρησιμοποιούν διαφορετικά μέσα για διαφορετικές αποστάσεις και κατηγορίες στόχων:
- Τα πυροβόλα όπλα αντιμετωπίζουν UAV σε μικρές αποστάσεις.
- Τα αναχαιτιστικά drones αναλαμβάνουν πιο απομακρυσμένους ή ταχύτερους στόχους.
- Τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου παρεμβάλλουν τα κανάλια επικοινωνίας των εχθρικών UAV.
Ο κύριος οπλισμός αποτελείται από πολυβόλα διαφόρων τύπων, όπως τα PKM/PKT, DShK, NSV και Kord. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται και πιο σπάνια όπλα, όπως το αεροπορικό πολυβόλο GShG-7.62. Τα πολυβόλα είναι συνήθως εγκατεστημένα σε βάσεις επί των οχημάτων, συχνά σε διπλές ή πολλαπλές διατάξεις για αυξημένη ισχύ πυρός.
Τα πολυβόλα διαμετρήματος 7,62 χιλιοστών χρησιμοποιούνται σε αποστάσεις έως περίπου 1 χλμ., ενώ τα βαρέα πολυβόλα μπορούν να ανοίγουν πυρ έως 1,5 χλμ. Ωστόσο, οι αποστάσεις αυτές αφορούν την έναρξη εμπλοκής και όχι την εγγυημένη κατάρριψη στόχου.
Παράλληλα χρησιμοποιούνται τυφέκια εφόδου και ημιαυτόματα λειόκανα όπλα. Τα φυσίγγια με σκάγια, συμπεριλαμβανομένων ειδικών αντιαεροπορικών διαμορφώσεων, έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά, αν και η εμβέλειά τους παραμένει περιορισμένη.
Αναχαιτιστικά drones
Μια ξεχωριστή κατηγορία μέσων αποτελούν τα UAV αναχαίτισης. Το ρωσικό Yolka αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Σύμφωνα με τον κατασκευαστή του, το βάρος απογείωσής του κυμαίνεται από 1,3 έως 2 κιλά, ενώ η ακτίνα εμπλοκής φθάνει τα 3 χιλιόμετρα. Η καθοδήγηση πραγματοποιείται είτε από χειριστή είτε αυτόνομα μέσω ηλεκτροοπτικών αισθητήρων και ενσωματωμένου υπολογιστή. Το drone μπορεί να καταστρέψει τον στόχο είτε μέσω πρόσκρουσης είτε με χρήση μικρής πολεμικής κεφαλής.
Παρόμοια συστήματα βρίσκονται επίσης σε υπηρεσία, με διαφορετικά μεγέθη, βάρη και επιδόσεις πτήσης.
Ηλεκτρονικός πόλεμος
Οι κινητές ομάδες πυρός δεν περιορίζονται μόνο στην κατάρριψη των UAV. Διαθέτουν επίσης συστήματα παρεμβολών τοποθετημένα επί των οχημάτων τους. Σύμφωνα με ανοικτές πηγές, τα συστήματα αυτά μπορούν να διαταράσσουν τη λειτουργία εχθρικών drones σε ακτίνα αρκετών εκατοντάδων μέτρων.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες. Η ομίχλη, η βροχή και η νυχτερινή δράση δυσχεραίνουν τόσο την οπτική ανίχνευση όσο και την ηλεκτροοπτική καθοδήγηση των αναχαιτιστικών drones. Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος για πολιτικά αεροσκάφη κατά τις βολές εναντίον στόχων χαμηλής πτήσης.
Επιπλέον, οι Ουκρανοί αυξάνουν συνεχώς τον αριθμό των αεροπορικών επιθέσεων και βελτιώνουν τις δυνατότητές του στον ηλεκτρονικό πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων μέσων αντιμετώπισης των ίδιων των αναχαιτιστικών UAV.
Έγκαιρη προσαρμογή
Πριν από λίγα χρόνια, οι ρωσικέςένοπλες δυνάμεις και οι κρίσιμες υποδομές βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια νέα απειλή. Η απάντηση ήταν η ταχεία συγκρότηση κινητών ομάδων πυρός, παράλληλα με την ανάπτυξη των παραδοσιακών συστημάτων αεράμυνας.
Η πραγματική αξία των μονάδων αυτών αναδεικνύεται μόνο όταν ενσωματώνονται στο συνολικό δίκτυο διοίκησης, ελέγχου και αεράμυνας. Πρόκειται για ένα συμπληρωματικό εργαλείο που καλύπτει κυρίως τις πολύ μικρές αποστάσεις και τις απειλές χαμηλού κόστους.
Καθώς ο εναέριος χώρος γίνεται ολοένα πιο κορεσμένος από drones και τα μέσα ηλεκτρονικού πολέμου εξελίσσονται, η περαιτέρω ανάπτυξη των κινητών ομάδων πυρός δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιωσιμότητας και της αποτελεσματικότητας της σύγχρονης αεράμυνας.
Οι Τούρκοι έχουν αναπτύξει σημαντικές δυνατότητες στον τομέα των “one way combat drones” και έχουν παρουσιάσει ανάλογα συστήματα του ιρανικού Shahed όπως τα STM Kuzgun, τα Baykar K2 και τα YIHA-III (Sivrisinek).
Η απειλή που θέτουν τέτοια συστήματα για τον ελληνικό μηχανισμό άμυνας φρονούμε πως είναι υποτιμημένη και τα όποια μέτρα ενεργητικής προστασίας που λαμβάνονται απλά ανεπαρκή.
Επείγει, εκτός των άλλων μέτρων, η δημιουργία εφεδρικών “κινητών μονάδων πυρός αεράμυνας”, επανδρωμένες με εφέδρους, ενώ και η Εθνοφυλακή θα μπρορούσε να συγκροτήσει αντίστοιχα στοιχεία, τμήματα και υπομονάδες. Οχήματα μπορούν να διατεθούν τα MS-240/290 του 1/4 και 1 1/4 τόνου, ημι-φορτηγά αγροτικού τύπου και οχήματα buggies σαν τα “ΘΟΥΡΙΟΣ-3/7” καθώς και βαρύτερα Steyr Marathon.
Σαν οπλισμός θα μπορούσαν να χορηγηθούν αρχικά οπλοπολυβόλα HK-11 και πολυβόλα MG-3 των 7.62 χλστ, οπλοπολυβόλα M1918 BAR και πολυβόλα Browning M1919 των 0.30′ (αν υπάρχουν ακόμα στις αποθήκες) και βαρέα πολυβόλα Browning M2 των 12.7 χλστ. Επίσης τυφέκια μάχης και λειόκαννα με ειδικά φυσίγγια αντιμετώπισης δρόνων είναι απαραίτητος οπλισμός τόσο για το έργο της αναχαίτησης δρόνων όσο και για αυτοάμυνα των ανδρών. Τα βαρέα όπλα θα μπορούσαν να τοποθετηθούν σε ειδικές διατάξεις (δίδυμες-τρίδυμες-τετράδυμες) που θα αύξαναν την ισχύ πυρός των συγκεκριμένων ομάδων. Επίσης σε δεύτερο χρόνο με αναχαιτιστικά drones, συστήματα radar όπως το “ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ” και συστήματα “soft-kill” όπως το “ΥΠΕΡΙΩΝ” της ΕΑΒ θα μπορούσαν να εφοδιάσουν τις συγκεκριμένες ομάδες, κάτι που, εκτός των άλλων, θα έδινε έργο στην εγχώρια πολεμική βιομηχανία.
hellenicdefence.info