Ο Γερμανός καγκελάριος ακυρώνει το ταξίδι στη Νέα Υόρκη και παραμένει στο Βερολίνο, την ίδια ώρα που το 48% των Γερμανών δεν τον βλέπει στην καγκελαρία μέχρι το τέλος του 2026.
Η Γερμανία βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο πολιτικό Σαββατοκύριακο και ο Φρίντριχ Μερτς επιλέγει να παραμείνει στο Βερολίνο, ακυρώνοντας το προγραμματισμένο ταξίδι του στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, εκεί όπου θα τον εκπροσωπήσει ο υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ. Η απόφαση έρχεται λίγες μόλις ημέρες πριν από τις εκλογές στο Βερολίνο και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, σε μια στιγμή που η πολιτική συζήτηση στη Γερμανία έχει μετατραπεί σε συζήτηση για την ίδια την πολιτική επιβίωση του καγκελαρίου.
Το e-enimerosi.com είχε ήδη καταγράψει από τις 15 Σεπτεμβρίου ότι στο εσωτερικό της CDU είχε ανοίξει η συζήτηση για την επόμενη ημέρα, ακόμη και με το δίλημμα «στήριξη ή ανατροπή». Τότε είχαμε αναφερθεί στη συνεδρίαση του προεδρείου της CDU το βράδυ των εκλογών και στα σενάρια που εξετάζονται εάν τα αποτελέσματα της Κυριακής προκαλέσουν νέα μεγάλη πίεση στον καγκελάριο.
«Τι είναι ένα έμμεσο ερώτημα εμπιστοσύνης;»
Η συζήτηση πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις μετά τις πληροφορίες ότι ο Μερτς θα μπορούσε, ουσιαστικά, να ζητήσει από την ηγεσία της CDU να επιβεβαιώσει ότι εξακολουθεί να διαθέτει την απαραίτητη πολιτική στήριξη για να συνεχίσει. Όταν ρωτήθηκε ευθέως για το ενδεχόμενο ενός «έμμεσου ερωτήματος εμπιστοσύνης», ο ίδιος απάντησε με ερώτηση: «Τι είναι ένα έμμεσο ερώτημα εμπιστοσύνης;». Παράλληλα, δήλωσε ότι έχει εκλεγεί για τέσσερα χρόνια και θέλει να αξιοποιήσει αυτή την περίοδο για να οδηγήσει τη Γερμανία έξω από τη σημερινή δύσκολη κατάσταση.
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση. Το «έμμεσο ερώτημα εμπιστοσύνης» δεν αποτελεί συνταγματική διαδικασία αντίστοιχη με την επίσημη Vertrauensfrage (ερώτημα εμπιστοσύνης) στη βουλή. Πρόκειται περισσότερο για πολιτική περιγραφή της διαδικασίας που θα μπορούσε να εξελιχθεί στο εσωτερικό της CDU, εάν το προεδρείο και οι ισχυροί παράγοντες του κόμματος κληθούν, μετά τις εκλογές, να αποφασίσουν αν συνεχίζουν με τον Μερτς ή αν ανοίγουν θέμα ηγεσίας. Η ίδια η διαδικασία αλλαγής καγκελαρίου στη Γερμανία είναι πολύ πιο σύνθετη και απαιτεί κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Το σενάριο Χέντρικ Βούστ που είχαμε καταγράψει από τον Μάιο
Η συζήτηση για πιθανή αντικατάσταση του Μερτς δεν ξεκίνησε τώρα. Ήδη από τον Μάιο είχαμε αναφερθεί στα σενάρια που έφερναν στο προσκήνιο τον πρωθυπουργό της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Χέντρικ Βούστ, ως πιθανό αντικαταστάτη του Καγκελάριου. Ο Βούστ έκτοτε έχει επανειλημμένα απορρίψει τη σχετική συζήτηση και έχει δηλώσει δημόσια τη στήριξή του στον Μερτς. Τον Μάιο, μάλιστα, την επόμενη μέρα μετά τα δημοσιεύματα, μεταβαίνει στο Ντίσεντροφ ο Φρίντριχ Μέρτς, όπου συναντήθηκε και με τον Χέντρικ Βουστ και εκεί ο πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας τόνισε πως δεν έχει βλέψεις για την καγκελαρία και υποστηρίζει τον καγκελάριο.
Η εικόνα όμως επανέρχεται σήμερα διαφορετική. Ο Βούστ παραμένει ένα από τα ονόματα που συζητούνται στο εσωτερικό της Ένωσης, μαζί με τον πρόεδρο της CSU και πρωθυπουργό της Βαυαρίας, Μάρκους Ζόντα, αλλά και τον υπουργό Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ. Γερμανικά δημοσιεύματα έχουν ήδη καταγράψει αυτά τα ονόματα ως πιθανούς διαδόχους σε περίπτωση που ανοίξει πραγματικά θέμα αλλαγής στην κορυφή της κυβέρνησης. Δεν υπάρχει, ωστόσο, μέχρι σήμερα επίσημη υποψηφιότητα κανενός από αυτούς για την καγκελαρία.
Οι οκτώ πρωθυπουργοί στηρίζουν τον Μερτς
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι οκτώ πρωθυπουργοί κρατιδίων που προέρχονται από το CDU έδωσαν δημόσια στήριξη στον Μερτς, ζητώντας να σταματήσει η συζήτηση για αλλαγή προσώπων και υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενότητας και σταθερότητας. Στην κοινή τους δήλωση, πάντως, δεν αναφέρεται ονομαστικά ο Φρίντριχ Μερτς, γεγονός που προκάλεσε διαφορετικές ερμηνείες στο εσωτερικό του κόμματος.
Η δική μου εκτίμηση είναι ότι, λίγα εικοσιτετράωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες, υπάρχει προφανώς και μια επικοινωνιακή διάσταση σε αυτή την κίνηση. Το CDU θέλει να εμφανιστεί ενωμένο και να μη δώσει την εικόνα ενός κόμματος που οδηγείται στις εκλογές ενώ ταυτόχρονα συζητά την αντικατάσταση του αρχηγού του. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα της Κυριακής δεν μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα.
Αντίθετα, το πραγματικό τεστ θα έρθει την Κυριακή το βράδυ και κυρίως το πρωί της Δευτέρας. Οι σημερινές δηλώσεις στήριξης μπορεί να έχουν διαφορετική πολιτική βαρύτητα εάν το κόμμα υποστεί νέο εκλογικό πλήγμα.
48% δεν βλέπει τον Μερτς στην καγκελαρία μέχρι το τέλος του 2026
Την ίδια στιγμή, η δημοσκοπική εικόνα του καγκελαρίου είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Σύμφωνα με νέα έρευνα της YouGov, το 48% των 1.611 ερωτηθέντων εκτιμά ότι ο Μερτς δεν θα είναι πλέον καγκελάριος μέχρι το τέλος του 2026. Μόλις το 31% θεωρεί ότι θα παραμείνει στην καγκελαρία και μετά την αλλαγή του έτους, ενώ 21% δεν απάντησε.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον ARD-Deutschlandtrend, μόλις το 13% δηλώνει ικανοποιημένο από την εργασία του Μερτς. Πρόκειται για το χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί για εν ενεργεία καγκελάριο στη συγκεκριμένη μέτρηση. Τον Ιούνιο του 2025, λίγες εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, η αντίστοιχη ικανοποίηση βρισκόταν στο 39%.
Και σε επίπεδο κομμάτων η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Στην τελευταία εθνική μέτρηση του Deutschlandtrend, το AfD βρίσκεται στο 27%, το CDU/CSU στο 21%, οι Πράσινοι στο 15%, το SPD στο 13% και η Αριστερά στο 12%.
Το CDU στο 6% και η μάχη του Βερολίνου
Το μεγαλύτερο άμεσο πρόβλημα για την CDU βρίσκεται στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία. Η τελευταία μέτρηση του ZDF δίνει στην CDU μόλις 6%, έναντι 37% για το SPD και 36% για το AfD. Με δεδομένο το στατιστικό περιθώριο, δεν είναι βέβαιο ακόμη ποιος θα τερματίσει πρώτος, ούτε ποιοι μικρότεροι σχηματισμοί θα περάσουν το όριο του 5%. Για το CDU, όμως, το ενδεχόμενο να μείνει εκτός του τοπικού κοινοβουλίου θα αποτελούσε εξαιρετικά σοβαρό πολιτικό πλήγμα.
Στο Βερολίνο η εικόνα είναι διαφορετική. Το CDU δεν βρίσκεται στο 7%, αλλά περίπου στο 20% και δίνει μάχη για την πρώτη θέση με την Αριστερά, η οποία βρίσκεται στο 22% στην τελευταία μέτρηση του ZDF. Το AfD ακολουθεί με 18%, οι Πράσινοι με 15% και το SPD με 12%. Το σημερινό κυβερνητικό σχήμα CDU-SPD δεν θα είχε, με αυτά τα δεδομένα, κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Έτσι, οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις έχουν αποκτήσει ευρύτερη σημασία. Δεν αποφασίζουν ποιος θα είναι ο επόμενος καγκελάριος, αλλά μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την εσωτερική ισορροπία στους Χριστιανοδημοκράτες. Με τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στα κρατίδια να είναι για τις 18 του Απρίλη του 2027 στο Σάαρλαντ και στο Σλέβιγκ-Χολστάιν, ενώ μία εβδομάδα αργότερα, στις 25 Απριλίου του 2027, στο Νίντερσαξεν.
Και πάνω από όλα, η οικονομική πίεση
Στην πολιτική κρίση προστίθεται η οικονομική πίεση. Οι υψηλές τιμές των καυσίμων έχουν μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της κυβέρνησης, με την πρόταση για προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στη βενζίνη και το diesel από 19% σε 7% να βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης. Όπως και ένα ανώτατο όριο στις τιμές των καυσίμων. Ως πρόσθετο μέτρο, έρχεται και η έκπτωση καυσίμων, η οποία ίσχυε ήδη τον Μάιο και τον Ιούνιο, προφανώς πρόκειται να επαναφερθεί. Τότε, ο ενεργειακός φόρος μειώθηκε κατά 17 σεντς. Η πρόταση προέρχεται από την πλευρά της CDU, ενώ στον κυβερνητικό συνασπισμό υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η επιβάρυνση των πολιτών.
Η κυβέρνηση βρίσκεται επομένως μπροστά σε ένα διπλό τεστ. Από τη μία, πρέπει να δείξει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει την οικονομική πίεση και την ακρίβεια. Από την άλλη, ο Μερτς πρέπει να αποδείξει ότι εξακολουθεί να διαθέτει την πολιτική στήριξη μέσα στην ίδια του την παράταξη. Το βράδυ της Κυριακής, όταν κλείσουν οι κάλπες σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, οι σημερινές δηλώσεις ενότητας μπορεί να αποκτήσουν διαφορετικό νόημα.
Μέχρι σήμερα, οι οκτώ πρωθυπουργοί των κρατιδίων στέκονται στο πλευρό του Μερτς. Τη Δευτέρα το πρωί, όμως, η εικόνα μπορεί να είναι διαφορετική, εάν τα αποτελέσματα της Κυριακής προκαλέσουν νέα σοβαρή απώλεια για την CDU.
Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι πλέον εάν υπάρχει συζήτηση για τον Μερτς. Θα είναι εάν η συζήτηση αυτή μπορεί πλέον να κλείσει ή εάν μόλις θα έχει ανοίξει πραγματικά.