Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Σφοδρή κριτική στον Αμερικανό πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, ασκεί με κύριο άρθρο της η Wall Street Journal, υποστηρίζοντας ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις του για την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή δεν υπηρετούν καθαρά την επίσημη γραμμή της Ουάσιγκτον, αλλά καταλήγουν να δικαιολογούν ή και να ενισχύουν τις θέσεις της Άγκυρας. Η εφημερίδα, μάλιστα, θέτει το ζήτημα με ωμό τρόπο, σημειώνοντας ότι οι Αμερικανοί πρέσβεις οφείλουν να υπερασπίζονται την πολιτική των ΗΠΑ στις χώρες όπου υπηρετούν και όχι να υπερασπίζονται τις χώρες υποδοχής απέναντι στην αμερικανική πολιτική.
Αφορμή για τη σύγκρουση αυτή υπήρξαν οι δηλώσεις του Μπάρακ στο Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας στις 17 Απριλίου. Εκεί ο Αμερικανός πρέσβης δήλωσε ότι αναμένει σύντομα λύση στο θέμα των αμερικανικών κυρώσεων για τους ρωσικούς S-400 της Τουρκίας και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, λέγοντας ότι από την πλευρά του Ντόναλντ Τραμπ η επιστροφή της Τουρκίας δεν αποτελεί πρόβλημα. Το Reuters κατέγραψε αυτές ακριβώς τις τοποθετήσεις ως ένδειξη νέας αισιοδοξίας στις αμερικανοτουρκικές αμυντικές σχέσεις.
Η ενόχληση έγινε ακόμη μεγαλύτερη επειδή ο Μπάρακ συνέδεσε τη θέση της Τουρκίας με την Ελλάδα, χρησιμοποιώντας ως επιχείρημα ότι η Αθήνα διαθέτει S-300 και ταυτόχρονα προχωρά σε F-35. Η σύγκριση αυτή θεωρήθηκε από πολλούς όχι απλώς άστοχη, αλλά πολιτικά επικίνδυνη, επειδή θόλωσε δύο τελείως διαφορετικές υποθέσεις, την τουρκική αγορά των S-400, που οδήγησε σε αμερικανικές κυρώσεις και αποπομπή από το πρόγραμμα, και την ελληνική υπόθεση των S-300, η οποία είχε εντελώς διαφορετική διαδρομή και νομικοπολιτικό πλαίσιο.
Η Wall Street Journal στάθηκε όμως κυρίως στη στάση του Μπάρακ απέναντι στο Ισραήλ. Όπως προκύπτει από το editorial και από τις αναφορές στο περιθώριο του φόρουμ, ο πρέσβης κάλεσε ουσιαστικά το Ισραήλ να χαμηλώσει τους τόνους απέναντι στην Τουρκία, λέγοντας ότι «η Τουρκία δεν είναι χώρα με την οποία μπορεί κανείς να τα βάλει». Στο ίδιο κλίμα, είχε χαρακτηρίσει την εκεχειρία Ισραήλ – Χεζμπολάχ εξαιρετικά εύθραυστη, λέγοντας πως «όλοι υπήρξαν εξίσου αναξιόπιστοι», διατύπωση που ερμηνεύθηκε ως απαράδεκτη εξίσωση ενός κράτους-συμμάχου των ΗΠΑ με τη Χεζμπολάχ.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η WSJ χτυπά πιο δυνατά. Η εφημερίδα θεωρεί ότι ο Μπάρακ δεν λειτούργησε ως εκφραστής μιας αυστηρής αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Άγκυρα, αλλά σχεδόν ως παράγοντας εξομάλυνσης υπέρ της Τουρκίας, την ώρα που η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις για τους S-400 και διατηρεί σοβαρές ενστάσεις για τον ρόλο της Άγκυρας σε Συρία, Ανατολική Μεσόγειο και ισορροπίες με το Ισραήλ. Με αυτή την έννοια, το editorial ουσιαστικά κατηγορεί τον πρέσβη ότι παράγει μια δική του «παράλληλη πολιτική», η οποία μπερδεύει συμμάχους και αντιπάλους.
Ενδεικτικό του κλίματος που προκάλεσαν οι παρεμβάσεις του είναι ότι αντιδράσεις σημειώθηκαν ακόμη και μέσα στην Τουρκία. Ο αρχηγός του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, επιτέθηκε δημοσίως στον Μπάρακ μετά τις αναφορές του περί «ισχυρών ηγετικών καθεστώτων» και περί αποτυχίας των δημοκρατικών πειραμάτων στη Μέση Ανατολή, φτάνοντας στο σημείο να τον χαρακτηρίσει «persona non grata» για την τουρκική δημοκρατία και να ζητήσει ουσιαστικά την απομάκρυνσή του αν δεν ανακαλέσει και δεν ζητήσει συγγνώμη.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή η αμερικανική αυτή εσωτερική κριτική προς τον Μπάρακ ήρθε σχεδόν αμέσως μετά τις τουρκικές αναγνώσεις των δηλώσεών του. Ο Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ, σε άρθρο του στην Cumhuriyet που αναπαρήχθη και στα ελληνικά από το Geopolitico, είχε υποστηρίξει ότι οι τοποθετήσεις του Αμερικανού πρέσβη δεν ήταν μια απλή διπλωματική αστοχία, αλλά αντανάκλαση μιας ευρύτερης αμερικανικής σκέψης για μια «Οθωμανική Αυτοκρατορία 2.0» σε συνδυασμό με ένα «Ισραήλ 2.0», δηλαδή έναν νέο περιφερειακό καταμερισμό ισχύος με Τουρκία και Ισραήλ σε συμπληρωματικούς ρόλους. Το γεγονός ότι λίγες ώρες μετά η WSJ βγήκε και ουσιαστικά τράβηξε χειρόφρενο στον Μπάρακ δείχνει ότι ακόμη και μέσα στις ΗΠΑ οι δηλώσεις του αντιμετωπίστηκαν ως πολιτικά επικίνδυνες.
Το δημοσίευμα δείχνει ότι ο προβληματισμός για τον Τομ Μπάρακ δεν υπάρχει όχι μόνο σε Αθήνα, Λευκωσία ή Ιερουσαλήμ, αλλά και στο ίδιο το αμερικανικό στρατόπεδο. Όταν ένας τόσο βαρύς τίτλος της αμερικανικής συντηρητικής σκηνής όπως η Wall Street Journal τον εγκαλεί δημόσια ότι απομακρύνεται από τον θεσμικό του ρόλο, το ζήτημα παύει να είναι μια «παρεξήγηση» της Αττάλειας. Γίνεται πολιτικό σήμα ότι η γραμμή Μπάρακ απέναντι στην Τουρκία προκαλεί πλέον βαθύ προβληματισμό στην Ουάσιγκτον.