Δύο μεγάλα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, η Sözcü και η Hürriyet, μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα στρέφουν τους προβολείς τους στην αυξανόμενη ισραηλινή παρουσία στην Κυπριακή Δημοκρατία, επιχειρώντας να παρουσιάσουν αγορές ακινήτων, επενδύσεις, σχολεία και την ανάπτυξη της εβραϊκής κοινότητας ως κομμάτια ενός ευρύτερου παζλ.
Το ερώτημα που διατυπώνει χαρακτηριστικά η Sözcü είναι αποκαλυπτικό του κλίματος που επιχειρεί να καλλιεργήσει:
«Το Ισραήλ συγκεντρώνει γη σε τρεις πόλεις δίπλα μας: Ποιο είναι το σχέδιο;»
Ακολούθησε η Hürriyet, η οποία διεύρυνε το κάδρο, προσθέτοντας συγκεκριμένες επενδύσεις, αναπτυξιακά έργα και ακόμη και δραστηριότητες προσώπων που είχαν στο παρελθόν συνδεθεί με τον χώρο των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών.
Πίσω από τα δημοσιεύματα διακρίνεται μια αυξανόμενη τουρκική νευρικότητα για την ενίσχυση του ισραηλινού αποτυπώματος στην Κύπρο.
Και αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία η γεωπολιτική αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας έχει οξυνθεί, ενώ στην ισραηλινή δημόσια συζήτηση εμφανίζονται αναλύσεις που αντιμετωπίζουν την τουρκική στρατιωτική παρουσία στην κατεχόμενη Κύπρο ως στρατηγικό πρόβλημα ασφαλείας.
Sözcü: «Ποιο είναι το σχέδιο;»
Η αντιπολιτευόμενη Sözcü επικεντρώνεται στις αγορές γης και ακινήτων από Ισραηλινούς στη Λάρνακα, τη Λεμεσό και την Πάφο.
Η τουρκική εφημερίδα δεν παρουσιάζει το φαινόμενο απλώς ως μια επενδυτική τάση. Επιχειρεί να του προσδώσει χαρακτηριστικά οργανωμένης και μόνιμης εγκατάστασης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει στη Λάρνακα, όπου καταγράφει την ανάπτυξη σχολείων, χώρων λατρείας, επιχειρήσεων και άλλων υποδομών που εξυπηρετούν την εβραϊκή κοινότητα.
Παράλληλα, συνδέει την ξένη ζήτηση με την αύξηση των τιμών των ακινήτων και τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι Κύπριοι στην αγορά κατοικίας.
Εδώ, όμως, χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση.
Η ίδια η Sözcü, παρά τον ιδιαίτερα φορτισμένο τίτλο της, δεν παρουσιάζει αποδείξεις ότι οι ιδιωτικές αγορές ακινήτων αποτελούν τμήμα οργανωμένου κρατικού σχεδίου του Ισραήλ.
Παρουσιάζει στοιχεία για την αυξανόμενη παρουσία Ισραηλινών και στη συνέχεια θέτει το ερώτημα εάν πίσω από αυτήν υπάρχει κάτι περισσότερο.
Η διαφορά είναι ουσιώδης.
Hürriyet: Από τα ακίνητα στις επενδύσεις και στις υπηρεσίες πληροφοριών
Η Hürriyet επανήλθε στη συνέχεια με ακόμη ευρύτερο δημοσίευμα.
Ο Ömer Bilge υποστηρίζει ότι η οικονομική και κοινωνική παρουσία Ισραηλινών στην Κυπριακή Δημοκρατία έχει ενισχυθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια, αναφέροντας ότι η εβραϊκή κοινότητα στις ελεύθερες περιοχές ξεπερνά πλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, τις 25.000.
Στο επίκεντρο τοποθετεί τρεις περιοχές: Τρόζενα, Λατσί και Πολεμίδια.
Για την εγκαταλελειμμένη Τρόζενα της Λεμεσού αναφέρει ότι ισραηλινή εταιρεία απέκτησε την περιοχή και σχεδιάζει μεγάλη ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης περίπου 60 κατοικιών.
Για το Λατσί αναφέρεται σε ξενοδοχειακό έργο πέντε αστέρων περίπου 1.500 κλινών, ενώ ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η κατασκευή ιδιωτικού εβραϊκού σχολείου στη Λεμεσό.
Κατά το δημοσίευμα, πρόκειται για επένδυση περίπου 70 εκατ. δολαρίων, με δυνατότητα φοίτησης περίπου 1.500 μαθητών.
Η Hürriyet επιχειρεί μάλιστα να προχωρήσει πέρα από την οικονομία.
Επαναφέρει την περίπτωση του Tal Dilian, πρώην στελέχους των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών που είχε επιχειρηματική δραστηριότητα στην Κύπρο και είχε βρεθεί στο επίκεντρο της γνωστής υπόθεσης του κατασκοπευτικού βαν το 2019.
Με αυτόν τον τρόπο, το τουρκικό δημοσίευμα επιχειρεί να συνδέσει στο μυαλό του αναγνώστη τρεις διαφορετικές διαστάσεις:
ισραηλινά κεφάλαια – μόνιμη εβραϊκή παρουσία – ασφάλεια και πληροφορίες.
Ακόμη και ο Γκουτέρες επιστρατεύεται στο αφήγημα
Ενδεικτικός του τρόπου με τον οποίο οικοδομείται το αφήγημα είναι και ο χειρισμός δηλώσεων του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες.
Η Hürriyet παραθέτει τις προειδοποιήσεις του για τη γεωπολιτική αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή και για τον κίνδυνο εξάπλωσης των κρίσεων, επιχειρώντας να τις ερμηνεύσει ως έμμεση «προειδοποίηση προς το Ισραήλ».
Υπάρχει όμως ένα σημαντικό πρόβλημα: όπως αναγνωρίζεται, ο Γκουτέρες δεν κατονόμασε το Ισραήλ.
Επομένως, η σύνδεση αποτελεί ερμηνεία της τουρκικής εφημερίδας και όχι το περιεχόμενο της δήλωσης του Γενικού Γραμματέα.
Και αυτό είναι σημαντικό για να αντιληφθεί κανείς το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο παρουσιάζεται πλέον στην Τουρκία η ισραηλινή παρουσία στην Κύπρο.
Ο πραγματικός «ελέφαντας στο δωμάτιο»: Η Τουρκία βρίσκεται ήδη στην Κύπρο
Υπάρχει, ωστόσο, μια ιστορική πραγματικότητα την οποία τα συγκεκριμένα τουρκικά δημοσιεύματα δύσκολα μπορούν να παρακάμψουν.
Η Τουρκία δεν παρακολουθεί την Κύπρο από μακριά.
Βρίσκεται στρατιωτικά στο βόρειο τμήμα του νησιού εδώ και 52 χρόνια.
Από την τουρκική εισβολή του 1974 μέχρι σήμερα το Κυπριακό παραμένει άλυτο, το νησί παραμένει διαιρεμένο και τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις εξακολουθούν να βρίσκονται στα κατεχόμενα.
Η εισβολή συνοδεύτηκε από εκτοπισμό πληθυσμών, νεκρούς, αγνοουμένους και σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ η συνεχιζόμενη στρατιωτική παρουσία και η de facto διαίρεση εξακολουθούν να αποτελούν τον πυρήνα του Κυπριακού.
Αυτό δημιουργεί μια εμφανή αντίφαση στο σημερινό τουρκικό αφήγημα.
Ο τουρκικός Τύπος εμφανίζεται να ανησυχεί επειδή Ισραηλινοί πολίτες αγοράζουν νόμιμα ακίνητα στις περιοχές που ελέγχει η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία.
Την ίδια στιγμή, όμως, το βασικό στρατηγικό δεδομένο ασφαλείας του νησιού παραμένει η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα.
Άλλο πράγμα είναι, επομένως, η συζήτηση που δικαιολογημένα μπορεί να γίνει στην Κυπριακή Δημοκρατία για την έκταση των ξένων επενδύσεων, τις τιμές των ακινήτων, τον πολεοδομικό σχεδιασμό ή την κοινωνική συνοχή και άλλο η παρουσίασή τους χωρίς αποδείξεις ως οργανωμένη «ισραηλινή απόβαση».
Η άλλη διάσταση: Το «Poseidon’s Wrath» του Σάι Γκαλ
Η τουρκική ανησυχία αποκτά μεγαλύτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον όταν τοποθετηθεί δίπλα στις αναλύσεις που αναπτύσσονται στο Ισραήλ για την Τουρκία και την Κύπρο.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ισραηλινού αναλυτή Σάι Γκαλ, ο οποίος έχει παρουσιάσει το σενάριο «Poseidon’s Wrath» – «Η Οργή του Ποσειδώνα».
Πρόκειται για αναλυτικό σενάριο και όχι για επιβεβαιωμένο επιχειρησιακό σχέδιο του ισραηλινού κράτους — διάκριση απολύτως απαραίτητη.
Στην ανάλυσή του, όμως, τίθεται ανοιχτά το ενδεχόμενο μιας δραστικής αλλαγής του στρατηγικού status quo στην Κύπρο σε περίπτωση ευρύτερης ελληνοϊσραηλινοτουρκικής σύγκρουσης, με επίκεντρο την εξουδετέρωση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο βόρειο τμήμα του νησιού.
Αυτό είναι το σημείο που αλλάζει ολόκληρη την ανάγνωση της τουρκικής ανησυχίας.
Για δεκαετίες η Άγκυρα αντιμετώπιζε την Κύπρο πρωτίστως μέσα από το ελληνοτουρκικό ισοζύγιο.
Σήμερα στο παιχνίδι υπάρχει ένας ακόμη ισχυρός περιφερειακός παράγοντας: το Ισραήλ.
Από την Κύπρο μέχρι τη Συρία
Και η αλλαγή αυτή δεν συντελείται σε γεωπολιτικό κενό.
Η Τουρκία και το Ισραήλ βρίσκονται αντιμέτωπες με διαφορετικά και συχνά συγκρουόμενα συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα στη Συρία.
Παράλληλα, οι σχέσεις Ισραήλ, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας έχουν αποκτήσει στρατηγικό βάθος σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια, η ασφάλεια και η περιφερειακή συνεργασία.
Για την Άγκυρα, συνεπώς, η αυξανόμενη ισραηλινή παρουσία στην Κυπριακή Δημοκρατία δεν διαβάζεται μόνο οικονομικά.
Διαβάζεται μέσα από το πρίσμα του περιφερειακού ανταγωνισμού.
Αυτό εξηγεί και γιατί δύο τουρκικές εφημερίδες μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα επανέρχονται στο ίδιο θέμα, χρησιμοποιώντας όρους όπως «συγκέντρωση γης» και θέτοντας ερωτήματα περί «σχεδίου».
Η Κύπρος ξανά στο κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου
Η ουσία βρίσκεται τελικά αλλού.
Η Κύπρος αποκτά εκ νέου τεράστια γεωστρατηγική σημασία.
Βρίσκεται δίπλα στις ακτές της Τουρκίας και της Συρίας, σε μικρή απόσταση από το Ισραήλ και τον Λίβανο, πάνω στις ενεργειακές και θαλάσσιες διαδρομές της Ανατολικής Μεσογείου και σε μια περιοχή όπου συγκρούονται πλέον μεγάλα περιφερειακά συμφέροντα.
Γι’ αυτό και η ισραηλινή παρουσία στο νησί αντιμετωπίζεται στην Τουρκία με ολοένα μεγαλύτερη καχυποψία.
Τα δημοσιεύματα της Sözcü και της Hürriyet μπορούν να διαβαστούν και ως προσπάθεια διαμόρφωσης ενός τουρκικού αντι-αφηγήματος: «το Ισραήλ εγκαθίσταται στην Κύπρο – κάτι σχεδιάζεται δίπλα μας».
Απέναντι σε αυτό το αφήγημα, όμως, υπάρχει ένα ιστορικό δεδομένο που δεν μπορεί να εξαφανιστεί.
Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν βρίσκεται υπό ισραηλινή κατοχή.
Το βόρειο τμήμα της Κύπρου βρίσκεται υπό τουρκικό στρατιωτικό έλεγχο από το 1974.
Και όσο η Άγκυρα διατηρεί στρατεύματα στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού και το Κυπριακό παραμένει άλυτο, είναι δύσκολο για την τουρκική πλευρά να παρουσιάζει ως πρωταρχική απειλή για την Κύπρο την αγορά ακινήτων από Ισραηλινούς πολίτες στις ελεύθερες περιοχές.
Το πραγματικά ενδιαφέρον, λοιπόν, δεν είναι εάν μερικές χιλιάδες Ισραηλινοί αγοράζουν σπίτια στη Λάρνακα, τη Λεμεσό ή την Πάφο.
Το ενδιαφέρον είναι γιατί η Τουρκία αρχίζει να φοβάται τόσο πολύ τη στρατηγική εμβάθυνση της ισραηλινής παρουσίας στην Κύπρο.
Και η απάντηση πιθανότατα βρίσκεται στον χάρτη.
Γιατί σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αντιπαράθεσης Άγκυρας–Ιερουσαλήμ, η Κύπρος παύει να αποτελεί μόνο το επίκεντρο μιας ελληνοτουρκικής διαφοράς.
Μετατρέπεται σε έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς χώρους ολόκληρης της Ανατολικής Μεσογείου.