Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Η Ελλάδα και η Γαλλία περνούν σε νέα φάση στρατηγικής σύμπλευσης, με την ανανέωση της διμερούς αμυντικής συμφωνίας να λειτουργεί όχι απλώς ως διπλωματική πράξη, αλλά ως σαφές μήνυμα ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συμφωνία, που υπογράφεται στο Μέγαρο Μαξίμου παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Εμμανουέλ Μακρόν, ανανεώνεται για ακόμη πέντε χρόνια και πλέον προβλέπει αυτόματη παράταση, εκτός αν μία από τις δύο πλευρές επιλέξει να αποχωρήσει.
Πρόκειται για αναβάθμιση με βαρύ πολιτικό και στρατιωτικό αποτύπωμα. Η ελληνογαλλική συνεργασία αποκτά διάρκεια, βάθος και μόνιμα χαρακτηριστικά, σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια της Ευρώπης, η Ανατολική Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή και οι θαλάσσιοι διάδρομοι ενέργειας και εμπορίου βρίσκονται σε κατάσταση διαρκούς αναταραχής.
Ο Γάλλος πρόεδρος έδωσε ήδη το στίγμα της επίσκεψής του στην Αθήνα, στέλνοντας ξεκάθαρο μήνυμα στήριξης προς την Ελλάδα. «Να ξέρετε ότι θα είμαστε εδώ», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του Εμμανουέλ Μακρόν, σε περίπτωση απειλής κατά της ελληνικής κυριαρχίας.
Η φράση αυτή δεν ειπώθηκε στο κενό. Παραπέμπει ευθέως στο καλοκαίρι του 2020, όταν η ελληνοτουρκική κρίση έφερε τις δύο χώρες στα πρόθυρα στρατιωτικής αναμέτρησης και η Γαλλία ήταν η ευρωπαϊκή δύναμη που στάθηκε εμφανώς στο πλευρό της Αθήνας. Σήμερα, το μήνυμα επαναδιατυπώνεται σε ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον, με πολέμους, υβριδικές απειλές, ενεργειακές κρίσεις και αναθεωρητισμούς να πιέζουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκεται η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης. Είναι το στοιχείο που προσδίδει στην ελληνογαλλική σχέση χαρακτήρα πραγματικής στρατηγικής συμμαχίας και όχι απλής αμυντικής συνεργασίας. Παράλληλα, η συμφωνία συνδέεται με τη συνολική αμυντική αναβάθμιση της Ελλάδας, η οποία ήδη έχει προμηθευτεί από τη Γαλλία 24 Rafale και τρεις φρεγάτες νέας γενιάς, ενώ η συζήτηση για νέες γαλλικές προμήθειες παραμένει ανοιχτή.
Η επίσκεψη των δύο ηγετών στη φρεγάτα «Κίμων» στον Πειραιά είχε και συμβολικό και ουσιαστικό χαρακτήρα. Η πρώτη ελληνική φρεγάτα FDI αποτελεί υλικό αποτύπωμα της νέας ελληνογαλλικής αμυντικής αρχιτεκτονικής και δείχνει ότι η συμμαχία δεν μένει στα λόγια, αλλά μεταφράζεται σε ισχύ στο πεδίο.
Πέραν της άμυνας, Αθήνα και Παρίσι προχωρούν στην Ενισχυμένη Συνολική Στρατηγική Εταιρική Σχέση, ανοίγοντας το πεδίο συνεργασίας στην οικονομία, την πολιτική προστασία, το μεταναστευτικό και την καινοτομία. Η κεντρική όμως πολιτική ουσία βρίσκεται αλλού: Ελλάδα και Γαλλία επιχειρούν να πρωταγωνιστήσουν στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού αμυντικού πυλώνα.
Ο Μακρόν επανέφερε την ανάγκη η Ευρώπη να αποκτήσει δική της αμυντική υπόσταση μέσα στο ΝΑΤΟ, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στη Συμμαχία. Το μήνυμα είναι καθαρό: οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν κρίσιμος σύμμαχος, αλλά η Ευρώπη δεν μπορεί να πορεύεται ως στρατηγικός ανήλικος.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι λεγόμενες «συμμαχίες των προθύμων». Ευέλικτα σχήματα κρατών που μπορούν να δρουν γρήγορα, χωρίς να εγκλωβίζονται στις αργές διαδικασίες των μεγάλων οργανισμών. Η Ουκρανία, η Κύπρος, τα Στενά του Ορμούζ και η Ερυθρά Θάλασσα δείχνουν ότι το μέλλον της ασφάλειας δεν θα κρίνεται μόνο σε μεγάλες συμμαχίες, αλλά και σε ομάδες κρατών με κοινή αντίληψη απειλής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση της Κύπρου αποκτά ξεχωριστή σημασία. Η κινητοποίηση ευρωπαϊκών δυνάμεων για την προστασία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία δεν ανήκει στο ΝΑΤΟ, παρουσιάζεται από την Αθήνα ως de facto ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής ρήτρας αλληλεγγύης. Ο Μητσοτάκης έστειλε σαφές μήνυμα ότι το άρθρο 42.7 πρέπει να ληφθεί σοβαρά.
Η νέα ελληνογαλλική συμφωνία δεν είναι απλώς ανανέωση ενός παλαιού κειμένου. Είναι πολιτική δήλωση. Η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει την αποτρεπτική της ισχύ έναντι κάθε αναθεωρητικής απειλής, ενώ η Γαλλία επαναβεβαιώνει ότι θέλει ρόλο ηγετικής ευρωπαϊκής δύναμης στη Μεσόγειο.
Με απλά λόγια, η Αθήνα και το Παρίσι στέλνουν μήνυμα ότι η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι χώρος κενού ισχύος ούτε θα γίνει βορά στις πειρατικές βλέψεις της Τουρκίας. Είναι πεδίο συμφερόντων, συμμαχιών και αποτροπής. Και σε αυτή τη νέα εξίσωση, η ελληνογαλλική στρατηγική σχέση μετατρέπεται σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής άμυνας.
Γαλλική συμμαχία μέχρι την Κύπρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η παράλληλη ενίσχυση του άξονα Παρισιού–Λευκωσίας, καθώς η Γαλλία προχωρά σε ακόμη βαθύτερη στρατιωτική και στρατηγική παρουσία στην Κύπρο. Η συμφωνία τύπου Status of Forces Agreement μεταξύ Γαλλίας και Κυπριακής Δημοκρατίας ανοίγει τον δρόμο για θεσμοθετημένη παρουσία γαλλικών δυνάμεων στη Μεγαλόνησο, κυρίως στο πλαίσιο επιχειρήσεων ασφαλείας και ανθρωπιστικών αποστολών στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την ιστορική επίσκεψη Μακρόν στη Λευκωσία, ενισχύει το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Κύπρου ως κρίσιμου ευρωπαϊκού προγεφυρώματος στην περιοχή και ταυτόχρονα στέλνει σαφές μήνυμα αποτροπής και στρατηγικής στήριξης απέναντι στις διαρκείς προκλήσεις της Τουρκίας.