Σε νέα παρέμβαση για τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα και το Ισραήλ προχώρησε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αυτή τη φορά μέσω συνέντευξής του στο αμερικανικό περιοδικό Newsweek, επιχειρώντας να συνδυάσει χαμηλότερους τόνους με σαφή προειδοποίηση ότι η Άγκυρα θα παρακολουθεί στενά κάθε κίνηση που θεωρεί ότι επηρεάζει την εθνική της ασφάλεια, τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της.
Ο Τούρκος πρόεδρος ρωτήθηκε ειδικά για τη στρατηγική και αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ, αλλά και για το κατά πόσο οι αυξανόμενες εντάσεις ανάμεσα σε Άγκυρα και Ιερουσαλήμ θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη και σε στρατιωτική σύγκρουση.
Η απάντησή του κινήθηκε σε δύο επίπεδα.
Από τη μία, ο Ερντογάν επιχείρησε να απορρίψει την εικόνα μιας Τουρκίας που θεωρεί κάθε ελληνοϊσραηλινή συνεργασία απειλή. Από την άλλη, άφησε σαφώς ανοιχτό το ενδεχόμενο αντίδρασης εφόσον η Άγκυρα κρίνει ότι πλήττονται τα συμφέροντά της.
«Οι σχέσεις που αναπτύσσει η Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη χώρα με τρίτα κράτη είναι δική της επιλογή. Η Τουρκία δεν ερμηνεύει κάθε διμερή σχέση ως απειλή εναντίον της», είπε.
Αμέσως μετά, όμως, πρόσθεσε το κρίσιμο μήνυμα:
«Παρακολουθούμε στενά τυχόν βήματα που λαμβάνονται κατά της εθνικής μας ασφάλειας, των νόμιμων δικαιωμάτων και συμφερόντων μας». Η συγκεκριμένη τοποθέτηση επιβεβαιώνεται και από τη δημοσιευμένη κάλυψη της συνέντευξης.
«Δεν βασίζουμε την εξωτερική πολιτική σε αναπόφευκτα πολεμικά σενάρια»
Ο Ερντογάν ρωτήθηκε ευθέως αν θεωρεί πιθανό η ένταση Τουρκίας–Ισραήλ, σε συνδυασμό με τις πρόσφατες ισραηλινές επιχειρήσεις στη Συρία και την αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ, να κλιμακωθεί σε στρατιωτική αντιπαράθεση.
Ο ίδιος επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους:
«Η Τουρκία δεν βασίζει την εξωτερική της πολιτική σε αναπόφευκτα πολεμικά σενάρια», δήλωσε.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η χώρα του διαθέτει ισχυρή θέση εντός του ΝΑΤΟ και ότι το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι να αναλύονται από τώρα οι συνέπειες μιας υποθετικής πολεμικής αναμέτρησης, αλλά να χρησιμοποιηθεί η διπλωματία ώστε μια τέτοια εξέλιξη να μην πραγματοποιηθεί ποτέ.
«Αντί να συζητάμε σήμερα ποιες συνέπειες θα είχε μια υποθετική στρατιωτική σύγκρουση για τη Συμμαχία, θα ήταν πιο σκόπιμο να επικεντρωθούμε στη διπλωματία για να αποτρέψουμε μια τέτοια πιθανότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η νέα αναφορά στην Ελλάδα
Η σημερινή τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται μόλις μία ημέρα μετά τις δηλώσεις Ερντογάν στη Νέα Υόρκη ότι «η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας, αλλά γείτονας και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ».
Ο Τούρκος πρόεδρος είχε τονίσει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι υπερβολικά σημαντικές και ευαίσθητες για να χρησιμοποιούνται ως προεκλογικό εργαλείο και είχε δηλώσει ότι η Άγκυρα δεν ενδιαφέρεται να παρεμβαίνει στην εσωτερική πολιτική της Ελλάδας.
Η νέα συνέντευξη στο Newsweek, ωστόσο, δείχνει ότι οι χαμηλοί τόνοι συνοδεύονται από τη γνωστή τουρκική επιφύλαξη περί «δικαιωμάτων και συμφερόντων».
Με άλλα λόγια, ο Ερντογάν εμφανίζεται να λέει ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει εκ προοιμίου την ελληνοϊσραηλινή συνεργασία ως εχθρική, αλλά θα αξιολογεί κάθε συγκεκριμένη κίνηση με βάση το κατά πόσο θεωρεί ότι επηρεάζει την τουρκική εθνική ασφάλεια.
Στο κάδρο η αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ
Η αναφορά δεν είναι τυχαία.
Η Ελλάδα και το Ισραήλ έχουν ενισχύσει σημαντικά τη στρατηγική τους συνεργασία σε άμυνα, ενέργεια και ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Αθήνα προχωρά σε μεγάλη συμφωνία για την ενίσχυση της αεράμυνάς της με ισραηλινά συστήματα.
Η ίδια η ελληνική κυβέρνηση έχει παρουσιάσει την αμυντική συνεργασία με το Ισραήλ ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ενίσχυσης των Ενόπλων Δυνάμεων και όχι ως συμμαχία που στρέφεται κατά τρίτων χωρών. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε δηλώσει στις αρχές Σεπτεμβρίου ότι η Ελλάδα εξοπλίζεται από συμμαχικές χώρες και ότι η ελληνοϊσραηλινή σχέση δεν διαταράσσει τις στρατηγικές σχέσεις της Αθήνας με τα αραβικά κράτη.
Η πρόσφατη συνάντηση Μητσοτάκη–Νετανιάχου στη Νέα Υόρκη είχε επίσης στο επίκεντρο την άμυνα, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια, με την ισραηλινή πλευρά να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στρατηγική εταιρική σχέση των δύο χωρών.
«Δεν έχουμε εχθρότητα προς τον ισραηλινό λαό»
Ο Ερντογάν αναφέρθηκε και στις σχέσεις με το Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι οι σοβαρές διαφωνίες της Άγκυρας αφορούν την ισραηλινή κυβέρνηση και συγκεκριμένες πολιτικές της, όχι τον ισραηλινό λαό.
«Η Τουρκία δεν έχει καμία εχθρότητα προς τον ισραηλινό λαό ή οποιαδήποτε κοινωνία. Η αντίθεσή μας είναι σε πολιτικές που θεωρούμε αντίθετες με το διεθνές δίκαιο και σε βήματα που επιδεινώνουν την αστάθεια στην περιοχή μας», είπε.
Υποστήριξε ακόμη ότι η παρουσίαση της Τουρκίας ως «νέας απειλής» για το Ισραήλ σχετίζεται, κατά την άποψή του, με την εσωτερική πολιτική σκηνή του Ισραήλ και με την προεκλογική περίοδο.
«Αρχιτεκτονική ασφαλείας 360 μοιρών»
Ο Τούρκος πρόεδρος επιχείρησε παράλληλα να παρουσιάσει το δικό του όραμα για την περιφερειακή ασφάλεια.
Μίλησε για μια «αρχιτεκτονική ασφαλείας 360 μοιρών», η οποία, όπως είπε, πρέπει να στηρίζεται σε συμμαχίες και περιφερειακές συνεργασίες, να ενισχύει την αποτροπή και να ξεπερνά τη λογική της «αμοιβαίας περικύκλωσης».
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία στην Άγκυρα παρακολουθούν με αυξανόμενη καχυποψία τις συνεργασίες Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τι είπε για τη Συμφωνία της Μέκκας
Στη συνέντευξη ο Ερντογάν αναφέρθηκε και στη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας.
Απέρριψε την ερμηνεία ότι πρόκειται για συμμαχία που στρέφεται εναντίον του Ιράν, του Ισραήλ ή οποιασδήποτε άλλης χώρας.
Η συμφωνία προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θεωρείται επίθεση κατά όλων των μερών, ενώ η υποστήριξη μπορεί να περιλαμβάνει πληροφορίες, υλικοτεχνική βοήθεια, πυρομαχικά ή, εφόσον κριθεί αναγκαίο, ευρύτερη στρατιωτική συνδρομή. Η ύπαρξη και ο αμυντικός χαρακτήρας της συμφωνίας έχουν επιβεβαιωθεί και σε πρόσφατες δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων.
Ο Ερντογάν επέμεινε ότι δεν πρέπει κάθε περιφερειακή κρίση να μεταφράζεται αυτόματα σε σενάριο στρατιωτικής επέμβασης των τριών κρατών.
Ανησυχία και για Ρωσία–Ουκρανία
Τέλος, ο Τούρκος πρόεδρος αναφέρθηκε και στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, παραδεχόμενος ότι δεν αποκλείει τον κίνδυνο η σύγκρουση να εξαπλωθεί σε ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.
Σημείωσε ακόμη ότι οι καταγγελίες για δολιοφθορές και υβριδικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη καθιστούν το περιβάλλον ασφαλείας πιο εύθραυστο και κάλεσε όλες τις πλευρές να στηρίζονται σε «αδιάσειστα στοιχεία» πριν από οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση.
Η βασική γραμμή του Ερντογάν παραμένει έτσι διπλή: δημόσια αποφυγή πολεμικής ρητορικής και επίκληση της διπλωματίας, αλλά ταυτόχρονα σαφής προειδοποίηση ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την ελληνοϊσραηλινή στρατηγική συνεργασία και κάθε κίνηση που η ίδια θεωρεί ότι επηρεάζει τα «νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά» της.