Γράφει ο Σάι Γκαλ, Israel Hayom
Υπό τον Ερντογάν, η Τουρκία έχει γίνει η δικαιοδοσία της μετατρεψιμότητας: μια φιλανθρωπική οργάνωση της Χαμάς μετατρέπεται σε ανθρωπιστικό καμουφλάζ· το ιρανικό πετρέλαιο γίνεται χρυσός· οι ρωσικές προμήθειες γίνονται επανεξαγωγή· το αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας γίνεται μεταμφιεσμένο φορτίο. Τα μετρητά του ISIS γίνονται μεταφορά μέσω Μερσίνης. Διαφορετικοί παράγοντες, μία υπηρεσία.
Αυτό αποτελεί κρατική στρατηγική (statecraft) και όχι τυχαία πορεία: η Άγκυρα τους υποστηρίζει μέσω τραπεζών, λιμανιών, δικαστηρίων, φιλανθρωπικών οργανώσεων, τελωνείων, εγγράφων, διακριτικής ευχέρειας των υπηρεσιών πληροφοριών, επιλεκτικότητας της αστυνομίας και νομικής ασάφειας. Οι παράνομες οικονομίες κρύβονται από το κράτος, οι τρομοκρατικές οικονομίες το ενοικιάζουν. Οι κυρίαρχες υποδομές είναι προς πώληση.
Η Διασύνδεση με τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ
Η ηγεσία της Χαμάς έλαβε πρόσβαση σε κρατικό επίπεδο. Ο Ισμαήλ Χανίγια ήρθε στην Κωνσταντινούπολη τον Απρίλιο του 2024. Ο Μουχαμάντ Ισμαήλ Νταρουίς ήρθε στην Άγκυρα τον Ιανουάριο του 2025. Ο Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και ο αρχηγός των πληροφοριών Ιμπραχίμ Καλίν ήταν παρόντες στο δωμάτιο.
Τον Νοέμβριο του 2024, ανώτερα στελέχη της Χαμάς που δραστηριοποιούνταν στην Τουρκία χαρακτηρίστηκαν (υπέστησαν κυρώσεις) από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Μάρτιο του 2026, οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί με έδρα την Τουρκία Ghazi Destek Dernegi, Hayat Yolu και Palestinian White Hands εντάχθηκαν στο διεθνές δίκτυο χρηματοδότησης της Χαμάς. Η Hayat Yolu αναγνωρίστηκε επίσης ως κέντρο διοίκησης και χρηματοδότησης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Η Χεζμπολάχ χρειάζεται την Τουρκία για να κρατήσει το Ιράν συνδεδεμένο. Όταν ο συριακός διάδρομος του Ιράν στένεψε, η οικονομική οδός διευρύνθηκε: μετρητά, χρυσός, κάλυψη, πτήσεις και το σύστημα hawala κράτησαν τη Χεζμπολάχ λειτουργική, ενώ ο Λίβανος πάλευε να αποκαταστήσει την κρατική εξουσία.
-
Ιανουάριος 2024: Επιβλήθηκαν κυρώσεις σε πυρήνες με έδρα τον Λίβανο και την Τουρκία που υποστήριζαν ένα δίκτυο της Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC-QF) και της Χεζμπολάχ, το οποίο απέφερε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από πωλήσεις ιρανικών εμπορευμάτων.
-
Η εταιρεία Mira Ihracat Ithalat Petrol με έδρα την Τουρκία αγόραζε, μετέφερε και πουλούσε ιρανικά εμπορεύματα, με τα κέρδη να μοιράζονται με τη Χεζμπολάχ. Μέσω της Τουρκίας, το πετρέλαιο υπό κυρώσεις μετατράπηκε σε εμπόριο, έσοδα και εξουσιοδοτημένη ισχύ (proxy power).
Η κατάσχεση 2,5 εκατομμυρίων δολαρίων τον Φεβρουάριο του 2025 από έναν ταξιδιώτη που έφτασε από την Τουρκία αποκάλυψε τον αεροπορικό διάδρομο μεταφοράς μετρητών. Μέχρι το 2026, η Χεζμπολάχ ανασυγκροτούνταν μέσω της αιχμαλωτισμένης οικονομίας του Λιβάνου:
-
Η Al-Qard Al-Hassan ως οιονεί τράπεζα.
-
Η Jood SARL που μετέτρεπε αποθέματα χρυσού σε χρησιμοποιήσιμα κεφάλαια.
-
Δίκτυα που διοχέτευαν περισσότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια μέσω εταιρειών και παρακρατικών έργων.
Τον Μάιο του 2026, εννέα προσωπικότητες που πρόσκεινται στη Χεζμπολάχ και είναι ενσωματωμένες στο κοινοβούλιο, τον στρατό και τους τομείς ασφαλείας του Λιβάνου υπέστησαν κυρώσεις επειδή παρεμπόδιζαν τον αφοπλισμό και διατηρούσαν τον έλεγχο της Χεζμπολάχ στους κρατικούς θεσμούς.
Οι Χούθι, το Ιράν και το Δίκτυο του ISIS
Οι Χούθι αποτελούν στην πράξη το ανεπίσημο ναυτικό του Ερντογάν: κάθε πύραυλος που απομακρύνει έναν πλοιοκτήτη από το Σουέζ αυξάνει τη γεωγραφική αξία της Τουρκίας και μετατρέπει τον Κεντρικό Διάδρομο (Middle Corridor) από επιλογή σε ασφάλεια. Το 2014, η κυβέρνηση του Ερντογάν έκλεισε την έρευνα για τη Δύναμη Κουντς, απομάκρυνε τους ερευνητές και άφησε τα ιρανικά δίκτυα να ανασάνουν. Η Al Aman Kargo ιδρύθηκε λίγο μετά και αργότερα της επιβλήθηκαν κυρώσεις ως ενδιάμεσος σταθμός για ιρανικά κεφάλαια προς επιχειρήσεις των Χούθι στην Υεμένη· άλλα κανάλια με έδρα την Τουρκία εισήλθαν στο δίκτυο του Sa’id al-Jamal.
Μέχρι το 2025-26, αυτή η άδεια παγιώθηκε σε μια πολεμική οικονομία των Χούθι: παράνομες πωλήσεις πετρελαίου, έλεγχος λιμανιών, κατασχεθείσες εταιρείες, ξέπλυμα χρήματος, διευκολυντές ναυτιλίας και προμήθειες που συνδέονται με την Κίνα για υλικά πυραύλων, UAV και εκρηκτικών. Η Τουρκία δεν εκτόξευσε τον πύραυλο. Διατήρησε το οικοσύστημα που μπορούσε.
Το θαλάσσιο πλήγμα (blowback) ήρθε τον Νοέμβριο του 2024: οι Χούθι επιτέθηκαν στο τουρκικών συμφερόντων πλοίο Anadolu S στα ανοικτά της Υεμένης. Η Άγκυρα καταδίκασε την επίθεση. Ο Μοχάμεντ Άλι αλ-Χούθι αποκάλεσε τότε την Τουρκία «όχι εχθρό» αλλά «συνεργάτη στον αγώνα κατά των Σιωνιστών». Το σύστημα είχε ξεφύγει από τον έλεγχο της Άγκυρας: πετρέλαιο στη Βενεζουέλα, χρυσός μέσω καναλιών της Χεζμπολάχ, μεταπώληση στην Τουρκία. Η Άγκυρα κρατούσε την οικονομία των πληρεξουσίων (proxies) ρευστή. Ο πελάτης έγινε η απειλή.
Το ISIS και η αλ-Κάιντα δεν χρειάζονταν ιδεολογική συγγένεια, μόνο τοποθέτηση. Ο Abd al-Hamid Brukan al-Khatuni απέδειξε τη χρησιμότητα: Ιρακινός υπήκοος που ζούσε παράνομα στην Τουρκία από το 2016, διαχειριζόταν τα οικονομικά του ISIS εκεί μέχρι την κοινή δράση ΗΠΑ-Τουρκίας το 2023 εναντίον του δικτύου του.
-
Το ISIS διακινούσε εκατομμύρια μέσω αυτού.
-
Οι γιοι του μετέφεραν περισσότερα από 500.000 δολάρια μέσω ενός διαμεσολαβητή στη Μερσίνη.
-
Η Sham Express με έδρα την Τουρκία διακινούσε κεφάλαια που συνδέονταν με το ISIS σε Τουρκία, Συρία, Ιράκ, Αίγυπτο και πέρα από αυτές.
-
Το δίκτυο διευκόλυνε το λαθρεμπόριο χρυσού από τη Συρία και το Σουδάν μέσω του Ιράκ, της Αιγύπτου και της Λιβύης.
Το 2021, ένα οικονομικό δίκτυο της αλ-Κάιντα στην Τουρκία υπέστη κυρώσεις. Η Άγκυρα μπορεί να κλείσει ένα κανάλι όταν το επιλέξει. Η επιλεκτικότητα αποδεικνύει τη διακριτική ευχέρεια.
Ρωσία, Λογιστική Πολέμου και Διεθνείς Κυρώσεις
Η Αφρική παρέχει την απόδειξη της δρομολόγησης. Το Σουδάν, τον σύνδεσμο του χρυσού: το σύστημα hawala, η εξόρυξη, οι εκβιάσεις, οι εταιρείες-βιτρίνες και οι αγγελιαφόροι μετατρέπουν τη γεωγραφία σε χρήμα. Η Ρωσία μετέτρεψε αυτή τη γεωγραφία σε αρμπιτράζ* κυρώσεων.
Τον Οκτώβριο του 2024, επιβλήθηκαν κυρώσεις σε 275 άτομα και οντότητες που προμήθευαν τη Ρωσία με ελεγχόμενη τεχνολογία και εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων τουρκικών δικτύων. Εταιρείες με έδρα την Τουρκία διοχέτευαν ευαίσθητα είδη στην πολεμική μηχανή της Μόσχας. Οι τουρκικές αποστολές κοινών αγαθών υψηλής προτεραιότητας προς τη Ρωσία ήταν κατά 314% υψηλότερες το 2023 σε σχέση με το 2022. Η Λευκορωσία βρίσκεται μέσα στην ίδια ρωσική πολεμική οικονομία ως ένα υπό κυρώσεις μετόπισθεν εργαστήριο. Ο ρόλος της Τουρκίας: δρομολόγηση με τελωνειακή κάλυψη. Αυτό δεν είναι ουδετερότητα. Είναι πολεμική εφοδιαστική (logistics) με τελωνειακή σφραγίδα.
Η Halkbank ήταν το προσχέδιο της κρατικής τράπεζας: δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια μετακινούνταν μέσω ενδιάμεσων και εταιρειών-βιτρινών στο Ιράν, την Τουρκία και τα ΗΑΕ. Τα έσοδα από το πετρέλαιο γίνονταν χρυσός και μετρητά. Πλαστά έγγραφα τροφίμων συγκάλυπταν τις μεταφορές. 20 δισεκατομμύρια δολάρια σε δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια φέρεται να διακινήθηκαν μέσω αυτού του σχήματος. Το μέτρο είναι η μόχλευση ανά δολάριο.
Η Βενεζουέλα, η Βόρεια Κορέα και οι Ταλιμπάν συμπληρώνουν το κατηγορητήριο:
-
Βενεζουέλα: Η εγγεγραμμένη στην Τουρκία Mulberry Proje Yatırım βρισκόταν μέσα σε ένα δίκτυο διαφθοράς χρυσού-CLAP: χρυσός της Βενεζουέλας μεταφερόταν αεροπορικώς στην Τουρκία, αγοραζόταν από τουρκικές οντότητες και ρευστοποιούνταν μέσω τουρκικών λογαριασμών.
-
Βόρεια Κορέα: Η με έδρα την Τουρκία SIA Falcon υπέστη κυρώσεις για απόπειρα παράκαμψης των κυρώσεων στο εμπόριο όπλων και ειδών πολυτελείας.
-
Ταλιμπάν: Με τους Ταλιμπάν, το προϊόν ήταν η νομιμοποίηση: η Άγκυρα έγινε μια πλατφόρμα αποκατάστασης και διπλωματικής επανεισόδου, από εκκλήσεις για αναγνώριση του Ισλαμικού Εμιράτου μέχρι τον τερματισμό της εκπροσώπησης της πρώην αφγανικής κυβέρνησης στην Άγκυρα.
Η Τουρκία προσελκύει μια κατηγορία, όχι ένα μπλοκ: παράγοντες υπό κυρώσεις, τρομοκρατικά κινήματα και παράνομα καθεστώτα που αναζητούν καμουφλάζ, ρευστότητα ή επανείσοδο.
Το Μοντέλο Ερντογάν και το Παράδοξο του ΝΑΤΟ
Η Τουρκία είναι η πιο σημαντική πλατφόρμα τρομοκρατικής οικονομίας μεταξύ των μεγάλων κρατών: καμία συγκρίσιμη οικονομία του ΝΑΤΟ, του G20 ή του ΟΟΣΑ δεν δίνει τέτοια εμβέλεια στα χρηματοοικονομικά των παριών. Αυτή η εμβέλεια είναι ενσωματωμένη στην κυβερνητική μηχανή του καθεστώτος Ερντογάν: υπουργεία, δικαστήρια, ρυθμιστικές αρχές και τράπεζες μέσα σε μια εκτελεστική αρχιτεκτονική πιστών και επιβίωσης.
Η ανεκτικότητα δεν οφείλεται σε αδυναμία. Είναι κανόνας. Η αδύναμη επιβολή είναι λάθος διάγνωση: η Τουρκία μπορεί να παγώσει περιουσιακά στοιχεία του ISIS, να συντονιστεί με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, να πιέσει τις τράπεζες υπό την πίεση της Ουάσινγκτον, να νομοθετήσει όταν η γκρίζα λίστα της FATF βλάπτει τους επενδυτές και να κλείσει κανάλια όταν η τιμή ανεβαίνει. Η έξοδος από την γκρίζα λίστα της FATF τον Ιούνιο του 2024 ήταν τεχνικής φύσεως· στρατηγικά, δεν έλυσε τίποτα. Η Άγκυρα πουλάει άδειες. Οι λίστες ελέγχου (checklists) μπορούν να ικανοποιηθούν, ενώ την ίδια στιγμή πουλιέται η άρνηση.
Η επιλεκτικότητα γίνεται κεντρική σημασία. Η ασάφεια γίνεται έσοδο. Η φόρμουλα: δημιουργείς ανησυχία, εισέρχεσαι ως η λύση, χρεώνεις και τις δύο πλευρές.
Ο φάκελος είναι χαρτογραφημένος, η έκθεση είναι δικαιοδοτική. Τα συστήματα κυρώσεων, εισαγγελικών αρχών, χρηματοοικονομικών πληροφοριών, ελέγχου εξαγωγών, τραπεζών, ναυτιλίας, εμπορικών δεδομένων και ανάλυσης κρυπτονομισμάτων βλέπουν τα κομμάτια τους. Για το Ισραήλ, αυτά τα κομμάτια αποτελούν επιχειρησιακή προειδοποίηση και όχι δεδομένα συμμόρφωσης: το χρήμα γίνεται ρουκέτες, σήραγγες, προμήθειες και πληρεξούσιοι. Το δημόσιο όργανο του Ισραήλ είναι το Εθνικό Γραφείο για την Καταπολέμηση της Χρηματοδότησης της Τρομοκρατίας στο Υπουργείο Άμυνας, το οποίο δημιουργήθηκε το 2018 για να συγκεντρώσει την εθνική δράση κατά της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. η εντολή του απορρόφησε τη Μονάδα Harpon. Το δημόσιο αρχείο είναι αρκετό.
Το Ψήφισμα 1373, το Ψήφισμα 2462, η Σύμβαση για τη Χρηματοδότηση της Τρομοκρατίας του 1999, ο νόμος περί κυρώσεων, οι έλεγχοι εξαγωγών, η ανταποκρίτρια τραπεζική (correspondent banking) και η πρόσβαση στην αγορά συγκλίνουν στην τουρκική πόρτα. Η Τουρκία μπορεί να μην δεσμεύεται από κάθε μονομερή κύρωση των ΗΠΑ ή της ΕΕ, αλλά οι τράπεζες, οι μεσίτες, οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι ασφαλιστές, οι έμποροι και οι αξιωματούχοι της εισέρχονται στην περίμετρο επιβολής τη στιγμή που αγγίζουν δολάρια, αμερικανικά αγαθά, λογαριασμούς ανταποκριτών, ελεγχόμενη τεχνολογία, δυτική ασφάλιση, ευρωπαϊκά εξαρτήματα ή δυτικές αγορές.
Οι τουρκικές οντότητες επανέρχονται στα αρχεία του OFAC, του Υπουργείου Δικαιοσύνης (DOJ) και των ελέγχων εξαγωγών, επειδή το μοντέλο της Άγκυρας είναι η εγγύτητα χωρίς πειθαρχία: αρκετά κοντά στη Δύση για να πουλάει πρόσβαση, αρκετά μακριά από τη δυτική πειθαρχία για να πουλάει άρνηση. Αυτό είναι το παράδοξο του ΝΑΤΟ: η Τουρκία μονοπωλεί οικονομικά (monetizes) την πρόσβαση στη συμμαχία, πουλώντας δυνατότητα άρνησης εκ των έσω.
Το Τίμημα της Δυσπιστίας
Η άμυνα της Άγκυρας καταρρέει: η συνεργασία κατά του ISIS αποδεικνύει ικανότητα, όχι αθωότητα. Η η έξοδος από τη FATF** αποδεικνύει διαδικασία, όχι πειθαρχία. Το ΝΑΤΟ δεν σημαίνει ασυλία. Η διαμεσολάβηση δεν είναι ουδετερότητα όταν ο διαμεσολαβητής φιλοξενεί, νομιμοποιεί, δρομολογεί και κεφαλαιοποιεί την υποδομή της μίας πλευράς.
Ο λογαριασμός είναι γραμμένος στο μόνο νόμισμα που ο Ερντογάν δεν μπορεί να τυπώσει: την εμπιστοσύνη. Η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και η ανάσχεση των κυρώσεων διαβρώνουν τράπεζες, δικαστήρια, πολιτική, στατιστική, διπλωματία και νόμο· πυροδοτούν κυρώσεις, μείωση κινδύνου (de-risking), εκπτώσεις επενδύσεων, διώξεις και καχύποπτα βλέμματα. Ενδυναμώνουν δίκτυα που δεν υπακούουν σε κανέναν οικοδεσπότη και μετατρέπουν τη χρησιμότητα σε δυσπιστία, και στη συνέχεια σε φτώχεια.
Ο Τούρκος πολίτης πληρώνει τη διαφορά (spread): ασφάλιστρο κινδύνου, έκθεση σε συμμόρφωση, υποτιμημένες επενδύσεις και θεσμική παρακμή. Το καθαρό κεφάλαιο διστάζει. Το γκρίζο κεφάλαιο γνωρίζει τη διαδρομή. Ένα κράτος που εξάγει νομική αποφυγή, εισάγει αταξία. Τελικά, η αταξία στέλνει τον λογαριασμό προς τα πάνω.
*Το αρμπιτράζ (arbitrage) είναι μια επενδυτική πρακτική που εκμεταλλεύεται τις διαφορές τιμών για το ίδιο προϊόν σε διαφορετικές αγορές. Στόχος είναι η αγορά ενός περιουσιακού στοιχείου χαμηλά (π.χ. από ένα ανταλλακτήριο) και η άμεση πώλησή του υψηλότερα αλλού, εξασφαλίζοντας σίγουρο, ακαριαίο κέρδος χωρίς ρίσκο.
**Η Ομάδα Χρηματοοικονομικής Δράσης ( FATF ) ηγείται της παγκόσμιας δράσης για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, της τρομοκρατίας και της χρηματοδότησης της διάδοσης όπλων.