Ο Ντπεϊμπά και ο Μεγάλος Μουφτής είναι τα κύρια εμπόδια για την ενότητα της Λιβύης! Και οι δύο πρέπει να φύγουν
Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, Middle East Forum
Ο ειδικός απεσταλμένος του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος, συνεχίζει την διπλωματική του αποστολή στη Λιβύη, προσπαθώντας να επανενώσει τις δύο κυβερνήσεις της χώρας: την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αμπντ αλ-Χαμίντ Ντμπέιμπεχ στην Τρίπολη και τις λιβυκές αραβικές ένοπλες δυνάμεις και την κυβέρνηση της Βουλής των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη.
Η επίτευξη μιας συμφωνίας δεν θα πρέπει να είναι δύσκολη θεωρητικά. Η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη ελέγχει το 81% της χώρας, συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του Ανατολικού και Νότιου τμήματος της Λιβύης, καθώς και τις πετρελαιοπηγές και τον κύριο τερματικό σταθμό εξαγωγών. Η κυβέρνηση του Στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, όπως και η λιβυκή κοινωνία, είναι θρησκευτικά συντηρητική αλλά αντιισλαμιστική. Ηγήθηκε της Επιχείρησης Αξιοπρέπεια το 2012 για την εξάλειψη των υποστηριζόμενων από το εξωτερικό προβοκάτορων, των οποίων ο ριζοσπαστισμός και η τρομοκρατική υποστήριξη κορυφώθηκαν με τη δολοφονία του Αμερικανού πρέσβη Κρις Στίβενς. Σήμερα, η Βεγγάζη είναι τόσο ασφαλής όσο η Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο ή η Ταγγέρη στο Μαρόκο.
Η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη ελέγχει το 81% της χώρας, συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του Ανατολικού και Νότιου τμήματος, καθώς και τα πετρελαιοπηγεία της Λιβύης και τον κύριο τερματικό σταθμό εξαγωγών.
Ο Χαφτάρ είναι Λίβυος εθνικιστής και αντιτίθεται στη διαίρεση της Λιβύης. Η κατάσταση στη Λιβύη δεν είναι ανάλογη με το Ιρακινό Κουρδιστάν ή τη Νότια Υεμένη, όπου το αυτονομιστικό αίσθημα παραμένει ισχυρό. Η ίδια εθνικιστική στάση κυριαρχεί και στον στρατό με έδρα την Τρίπολη. Οι δύο στρατοί συνομιλούν, μοιράζονται τους ίδιους στόχους και επιδιώκουν την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Το ίδιο ισχύει και για τις υπηρεσίες πληροφοριών εκατέρωθεν. Το πιο σημαντικό, οι ίδιοι οι Λίβυοι έχουν κουραστεί από τη διαίρεση. Οι κάτοικοι της Τρίπολης και της Μισράτα βλέπουν τόσο την ταχεία ανάπτυξη των υποδομών όσο και την ασφάλεια στην ανατολική Λιβύη και εύχονται το ίδιο.
Η δυσκολία είναι πολιτική. Τόσο ο Χαλίφα Χαφτάρ όσο και ο γιος του Σαντάμ είναι αδίστακτοι εθνικιστές. Δεν δέχονται υπαγορεύσεις από καμία ξένη δύναμη και αντιστέκονται στις αμερικανικές, ρωσικές και τουρκικές απαιτήσεις όταν πιστεύουν ότι αυτές παραβιάζουν τα συμφέροντα και την κυριαρχία της Λιβύης.
Ο Ντμπεϊμπά είναι πιο εμπορικός και έχει προωθήσει το προσωπικό του συμφέρον πάνω από την ανάπτυξη της Λιβύης. Η στασιμότητα της Τρίπολης το αντικατοπτρίζει αυτό. Ενώ η Βεγγάζη σύντομα θα έχει δύο διεθνή αεροδρόμια με υπερσύγχρονους τερματικούς σταθμούς, η Τρίπολη δεν έχει ακόμη ανοικοδομήσει το δικό της αεροδρόμιο που καταστράφηκε στις μάχες πριν από μια δεκαετία και πλέον, παρά τα δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα από το πετρέλαιο και την ξένη βοήθεια. Ένας λόγος για μια τέτοια ασυμφωνία είναι η δυσλειτουργική διαφθορά και η υπεξαίρεση που κυριαρχούν στην κυβέρνηση Ντμπέιμπεχ. Όπως και ο Φελίξ Τσισεκέντι στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ο Ντμπέιμπεχ συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να κερδίσει εκλογές στο παρελθόν και έτσι επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την ειρηνευτική διαδικασία για να επιβάλει τον επαναδιορισμό του για πέντε χρόνια.
Τόσο η Τουρκία όσο και το Κατάρ, διαισθανόμενες την ιεράρχηση του Ντμπείμπά ως προς τον εαυτό του έναντι του λιβυκού έθνους, τον υιοθετούν περαιτέρω. Τούρκοι επιχειρηματίες κατακλύζουν ολοένα και περισσότερο την ανατολική Λιβύη, αλλά οι κόκκινες γραμμές του Χαφτάρ σημαίνουν ότι οι Τούρκοι αναγνωρίζουν ότι δεν μπορούν να αξιοποιήσουν αυτή την επένδυση σε νεοαποικιακές δικτατορίες όπως κάνουν στην Τρίπολη. Οι Τούρκοι βλέπουν τον Ντμπέιμπεχ ως «άνθρωπο που εκφράζει την άποψη του ναι» παρόμοιο με τον διορισμένο πρόεδρο της Σομαλίας, Χασάν Σεΐχ Μοχάμουντ, ο οποίος επίσης κυβερνά με τουρκική προστασία και μετά τη λήξη της δημοκρατικής του θητείας. Η Άγκυρα, ωστόσο, συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τον Χαφτάρ ως μαριονέτα πρόθυμη να ανταλλάξει την κυριαρχία με προσωπική εξουσία.
Το δεύτερο σημαντικό πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσει ο Μπούλος αν θέλει να επιτύχει η διπλωματία του με το σασσί είναι η παρουσία του Σεΐχη Σαντίκ αλ-Γκαριάνι στην Τρίπολη. Το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο, το οποίο κυριαρχείται από τους Ισλαμιστές, αλλά πλέον δεν λειτουργεί, διόρισε τον Γκαριάνι ως Μεγάλο Μουφτή της Λιβύης. Η θέση δεν έχει συνταγματική βάση και ο Γκαριάνι δεν έχει καμία σχέση με το παραδοσιακό τάγμα Σανούσι της Λιβύης, αλλά παρ’ όλα αυτά χρησιμοποιεί την εξουσία που ψευδώς ισχυρίζεται για να προωθήσει την τρομοκρατία, να διαμαρτυρηθεί κατά των προσπαθειών για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και να ασπαστεί ένα όραμα τύπου Ισλαμικού Κράτους για τη Λιβύη.
Ο Γκαριανι, για παράδειγμα, έχει απαιτήσει τον διαχωρισμό των φύλων στη Λιβύη και έχει διαμαρτυρηθεί κατά της προστασίας που έχουν υιοθετήσει τα Ηνωμένα Έθνη για τα κορίτσια και τις γυναίκες. Ενώ οι Λιβυκές Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις υιοθετούν μια προσέγγιση μηδενικής ανοχής στην ισλαμιστική τρομοκρατία, ο Γκαριανι έχει υποστηρίξει τις βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας. Έχει μάλιστα υποστηρίξει την Ansar al-Sharia, την ομάδα που δολοφόνησε τον Στίβενς, δηλώνοντας : «Δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε τη λέξη τρομοκρατία όταν αναφερόμαστε στην Ansar al-Sharia. Σκοτώνουν και έχουν τους λόγους τους. Όσοι από αυτούς έχουν πεθάνει είναι μάρτυρες». Στο πλαίσιο της σύγκρουσης της Χαμάς, ο Γκαριανι έχει επιδιώξει να προσφέρει στη Χαμάς ασφαλές καταφύγιο στη Λιβύη και έχει ζητήσει τη δολοφονία των Αιγυπτίων και Ιορδανών συνοριοφυλάκων που εμποδίζουν τους τζιχαντιστές να εισέλθουν στη Γάζα ή στη Δυτική Όχθη.
Αν ο Μπούλος πρόκειται να προσθέσει τη Λιβύη στη λίστα των ειρηνευτικών συμφωνιών του Τραμπ, πρέπει πρώτα να απαιτήσει την απέλαση του Γκαριάνι από τη Λιβύη και τη φυλάκιση των μελών της Άνσαρ αλ-Σαρία.
Ενώ οι Μπούλος και οι Λίβυοι επιδιώκουν την ειρήνη, ο Γκαριάνι όχι μόνο κινητοποιείται εναντίον της, αλλά οι πληροφορίες προφανώς επιβεβαιώνουν ότι ενώ ο Ντμπεϊμπά λέει στον Μπούλος ότι είναι αφοσιωμένος στην ειρήνη, συντονίζεται με τον Γκαριάνι στο παρασκήνιο για να υποκινήσει το κοινό εναντίον της και να δημιουργήσει έναν λόγο για να μην εκπληρώσει τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Τον Αύγουστο του 2014, καθώς οι αρχές φαινόταν έτοιμες να καταπολεμήσουν τον τηλεοπτικό σταθμό του Ghariani στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος υποστήριζε την τρομοκρατία, ο προσωρινός Μουφτής κατέφυγε στο Κατάρ. Έχει επίσης αναζητήσει ασφαλές καταφύγιο στην Αλγερία. Εάν ο Μπούλος πρόκειται να προσθέσει τη Λιβύη στη λίστα των ειρηνευτικών συμφωνιών του Τραμπ, πρέπει πρώτα να απαιτήσει την απέλαση του Ghariani από τη Λιβύη και τη φυλάκιση μελών της Άνσαρ αλ-Σαρία, καθώς και την έκδοση όσων εμπλέκονται στην επίθεση του 2012 στο προξενείο των ΗΠΑ στη Βεγγάζη.
Ο Μπούλος πρέπει επίσης να απαιτήσει από τον Ντμπεϊμπά να διακόψει όλους τους δεσμούς με την Γκαριάνι, αντί να συνεχίσει τον παρασκηνιακό συντονισμό τους. Το να περιμένουμε από την ανατολική Λιβύη να κάνει παραχωρήσεις απέναντι στην τρομοκρατία που χρηματοδοτείται από την Τρίπολη είναι ανόητο. Ο Ντμπίμπε πιστεύει ότι μπορεί να παρουσιάσει τον Μπούλος και τον Τραμπ για ανόητους. Ο Τραμπ θα πρέπει και να τον απαλλάξει από αυτή την ιδέα, να απαιτήσει την παραίτηση του Ντμπεϊμπά πριν από τις εκλογές και να δώσει τελεσίγραφο στον Γκαριάνι: είτε εξορία στην Αλγερία ή το Κατάρ, είτε κελί φυλακής στο Μητροπολιτικό Σωφρονιστικό Κέντρο στο Κάτω Μανχάταν.