Έντονες αντιδράσεις, απορίες αλλά και σειρά ερωτημάτων προκάλεσε η εμφάνιση τουρκικών σημαιών στο κέντρο του Ηρακλείου, κατά τη διάρκεια μουσικοχορευτικής παρέλασης που πραγματοποιήθηκε το βράδυ του Σαββάτου 5 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Λαϊκών Παραδοσιακών Χορών «Symposium International».
Η εικόνα οργανωμένης τουρκικής αποστολής να κινείται στους κεντρικούς δρόμους της πόλης κρατώντας τουρκικές σημαίες αιφνιδίασε κατοίκους και επισκέπτες, αρκετοί από τους οποίους δεν γνώριζαν ότι η παρουσία της αποτελούσε μέρος προγραμματισμένης πολιτιστικής διοργάνωσης.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα που παρατίθεται, στη διοργάνωση συμμετείχαν περισσότεροι από 300 χορευτές από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, καθώς και αποστολές από Τουρκία, Κύπρο, Γερμανία και Ολλανδία. Πριν από τη μεγάλη χορευτική παράσταση είχε προγραμματιστεί η λεγόμενη «παρέλαση – πομπή της ειρήνης», με σημαίες και λάβαρα των συμμετεχόντων.
Το θέμα, ωστόσο, απέκτησε ιδιαίτερη διάσταση λόγω τόσο της παρουσίας των τουρκικών εθνικών συμβόλων όσο και του σημείου από το οποίο πέρασε η πομπή.
Η 25ης Αυγούστου και η βαριά ιστορική μνήμη
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το γεγονός ότι οι τουρκικές σημαίες εμφανίστηκαν στην οδό 25ης Αυγούστου, έναν δρόμο το όνομα του οποίου είναι άμεσα συνδεδεμένο με ένα από τα πλέον αιματηρά κεφάλαια της νεότερης ιστορίας του Ηρακλείου.
Η ονομασία παραπέμπει στα γεγονότα της 25ης Αυγούστου 1898 με το Ιουλιανό ημερολόγιο — 6 Σεπτεμβρίου 1898 με το σημερινό ημερολόγιο. Πρόκειται για τη Σφαγή του Ηρακλείου, όταν η πόλη, τότε Candia και ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, βυθίστηκε στο αίμα.
Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του υλικού, ένοπλες μουσουλμανικές ομάδες στράφηκαν εναντίον Βρετανών στρατιωτών και του χριστιανικού πληθυσμού. Οι εκτιμήσεις που παρατίθενται κάνουν λόγο για 500 έως 800 νεκρούς, ενώ σημαντικό τμήμα της πόλης καταστράφηκε.
Η κρίση είχε ξεκινήσει όταν οι Βρετανοί επιχείρησαν να επιβάλουν τον έλεγχο στο τελωνείο του Ηρακλείου. Οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν και ακολούθησαν επιθέσεις κατά χριστιανών, πυρπολήσεις κατοικιών και εκκλησιών.
Τα γεγονότα αποτέλεσαν μάλιστα καταλύτη για τις μετέπειτα εξελίξεις στην Κρήτη: επιτάχυναν την αποχώρηση των οθωμανικών στρατευμάτων και άνοιξαν τον δρόμο για την Αυτόνομη Κρητική Πολιτεία και, τελικά, την ένωση με την Ελλάδα το 1913.
Η χρονική σύμπτωση είναι επομένως εξαιρετικά φορτισμένη: η φετινή εμφάνιση των τουρκικών σημαιών πραγματοποιήθηκε ουσιαστικά παραμονή της 128ης επετείου της Σφαγής του Ηρακλείου με βάση το Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Ποιος προσκάλεσε την τουρκική αποστολή;
Πέρα από τη σημειολογία, το δημοσίευμα θέτει συγκεκριμένα διοικητικά και οικονομικά ερωτήματα.
Ποιος προσκάλεσε την τουρκική αποστολή και ειδικότερα το Ege Kültür Derneği της Σμύρνης; Η πρόσκληση προήλθε από τον Δήμο Ηρακλείου, από τους διοργανωτές του «Symposium International» ή από άλλο φορέα;
Κυρίως, ζητείται να διευκρινιστεί εάν για τη συμμετοχή της τουρκικής αποστολής διατέθηκαν δημόσια χρήματα.
Τα ερωτήματα αφορούν ενδεχόμενη κάλυψη εξόδων μετακίνησης, διαμονής, διατροφής ή γενικότερα φιλοξενίας. Εφόσον υπήρξε δημόσια χρηματοδότηση, ζητείται να γίνει γνωστό ποιος φορέας την ενέκρινε και ποιο ήταν το συνολικό κόστος.
Μέχρι τα στοιχεία που παρατίθενται εδώ δεν προκύπτει τεκμηριωμένη απάντηση στα συγκεκριμένα ερωτήματα. Συνεπώς, δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως δεδομένο ούτε ότι η αποστολή χρηματοδοτήθηκε από δημόσιο χρήμα ούτε το αντίθετο.
Πολιτιστική διοργάνωση ή ζήτημα συμβολισμού;
Από την πλευρά των διοργανωτών, η φιλοσοφία της εκδήλωσης παρουσιάζεται ως καθαρά πολιτιστική. Στην επίσημη περιγραφή που παρατίθεται αναφέρεται ως στόχος η ένωση λαών και πολιτισμών μέσω της μουσικής και των παραδόσεων κάθε χώρας.
Το γεγονός αυτό εξηγεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίστηκαν οι σημαίες: δεν επρόκειτο, σύμφωνα με το πρόγραμμα, για αυτόνομη τουρκική πολιτική εκδήλωση, αλλά για πολυεθνική πολιτιστική πομπή στην οποία συμμετείχαν αποστολές διαφορετικών χωρών.
Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί τη συζήτηση που προκλήθηκε για τη σημειολογία της συγκεκριμένης παρουσίας.
Ιδίως όταν η πομπή περνά από την 25ης Αυγούστου, έναν δρόμο που φέρει το όνομα της ημερομηνίας μιας σφαγής η οποία σημάδεψε την Κρήτη, η ιστορική διάσταση είναι αναπόφευκτη.
Οι απαντήσεις που ζητούνται
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονται πλέον ο Δήμος Ηρακλείου, οι διοργανωτές και, στον βαθμό που είχε συμμετοχή ή χρηματοδοτική εμπλοκή, το Υπουργείο Πολιτισμού.
Τα κρίσιμα ερωτήματα είναι πέντε: ποιος προσκάλεσε την τουρκική αποστολή, ποιος ενέκρινε τη συμμετοχή της, ποιος αποφάσισε τη μορφή της πομπής με εθνικές σημαίες, εάν διατέθηκαν δημόσια χρήματα και, εφόσον διατέθηκαν, ποιο ήταν το ακριβές ποσό και ποιες δαπάνες καλύφθηκαν.
Η απάντηση σε αυτά είναι απαραίτητη ώστε η συζήτηση να φύγει από το επίπεδο των εντυπώσεων και να περάσει στα πραγματικά δεδομένα.
Γιατί το θέμα δεν αφορά τους Τούρκους χορευτές που συμμετείχαν σε μια διεθνή πολιτιστική εκδήλωση. Αφορά τις επιλογές και την ευθύνη εκείνων που σχεδίασαν, ενέκριναν και ενδεχομένως χρηματοδότησαν τη διοργάνωση.
Και στην περίπτωση του Ηρακλείου υπάρχει ακόμη μία παράμετρος που δύσκολα μπορεί να παραβλεφθεί: η ιστορική μνήμη της 25ης Αυγούστου 1898 — 6ης Σεπτεμβρίου με το σημερινό ημερολόγιο — βρίσκεται κυριολεκτικά γραμμένη στο όνομα του δρόμου από τον οποίο πέρασε η πομπή.